Ο Ερντογάν και η «μάχη» για την ηγεσία του Ισλάμ: Η νέα γεωπολιτική στρατηγική της Άγκυρας

Η τελευταία παρέμβαση του προέδρου της Τουρκίας, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, επαναφέρει στο προσκήνιο ένα στρατηγικό σχέδιο που διαμορφώνεται εδώ και χρόνια στην Άγκυρα: την προσπάθεια της Τουρκίας να παρουσιαστεί ως ηγετική δύναμη του παγκόσμιου Ισλάμ.

Σε ομιλία του ενώπιον της κοινοβουλευτικής ομάδας του κυβερνώντος κόμματος, ο Τούρκος πρόεδρος υπογράμμισε την ανάγκη υπέρβασης των θρησκευτικών διαφορών μεταξύ σουνιτών και σιιτών, παρουσιάζοντας τον εαυτό του ως φωνή ενότητας για το σύνολο των μουσουλμάνων.

«Δεν έχουμε μια θρησκεία σουνιτισμού ή σιιτισμού. Έχουμε μία θρησκεία. Αυτή είναι το Ισλάμ», δήλωσε χαρακτηριστικά, επιχειρώντας να προβάλλει την έννοια της Ούμα, δηλαδή της παγκόσμιας κοινότητας των μουσουλμάνων.

Η στρατηγική της «ισλαμικής ενότητας»

Η ρητορική του Τούρκου προέδρου δεν αποτελεί μια συγκυριακή δήλωση. Αντίθετα, εντάσσεται σε μια μακροχρόνια πολιτική στρατηγική με στόχο την ενίσχυση της γεωπολιτικής επιρροής της Τουρκίας στον μουσουλμανικό κόσμο.

Σε πρόσφατη ανάλυση, το The Economist σημείωσε ότι ο Ερντογάν συχνά απευθύνεται όχι μόνο στο εσωτερικό ακροατήριο αλλά και στα σχεδόν 2 δισεκατομμύρια μουσουλμάνους παγκοσμίως, προσπαθώντας να εμφανιστεί ως εκπρόσωπος των συμφερόντων τους.

Σε σχετική ομιλία του πριν από το Ραμαζάνι, είχε δηλώσει:

«Είθε η Ούμα να μην συντριβεί από τις διαιρέσεις που κρατούν αιώνες. Αν κρατηθούμε από την αδελφοσύνη και την πίστη μας, δεν υπάρχει παγίδα που δεν μπορούμε να σπάσουμε». 

Η συγκεκριμένη ρητορική ενισχύει το προφίλ της Τουρκίας ως δύναμης που φιλοδοξεί να γεφυρώσει τα θρησκευτικά ρήγματα μεταξύ των δύο μεγάλων κλάδων του Ισλάμ.

Το γεωπολιτικό κενό στη Μέση Ανατολή

Η χρονική συγκυρία της δήλωσης δεν θεωρείται τυχαία. Η νέα κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή, με τις στρατιωτικές επιχειρήσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν, φαίνεται να δημιουργεί ένα γεωπολιτικό κενό ισχύος στην περιοχή.

Το Ιράν, που για χρόνια λειτουργούσε ως ηγετικός πόλος του σιιτικού κόσμου μέσω του λεγόμενου «άξονα της αντίστασης», εμφανίζεται σήμερα αποδυναμωμένο. Την ίδια στιγμή, περιφερειακές δυνάμεις όπως η Σαουδική Αραβία, το Ισραήλ και η Τουρκία επιχειρούν να ενισχύσουν την επιρροή τους.

Σε αυτό το περιβάλλον, η Άγκυρα επιχειρεί να εμφανιστεί ως ενδιάμεση δύναμη που μπορεί να συνομιλεί τόσο με σουνιτικά όσο και με σιιτικά κράτη.

Η τουρκική αφήγηση ισχύος

Ο Ερντογάν δεν περιορίστηκε μόνο σε θρησκευτικές αναφορές. Στην ίδια ομιλία επανέφερε ιστορικές μνήμες και στρατιωτικές επιτυχίες της Τουρκίας. «Η Τουρκία δεν είναι μια οποιαδήποτε χώρα. Όποιος θέλει να δει τον χαρακτήρα μας, ας κοιτάξει την Κύπρο, τον πόλεμο της Ανεξαρτησίας και τη νίκη στα Δαρδανέλια», υπογράμμισε.

Η αναφορά αυτή εντάσσεται στη στρατηγική της Άγκυρας να συνδυάζει:

• ιστορικό συμβολισμό της Οθωμανικής κληρονομιάς
• θρησκευτική ρητορική
• γεωπολιτική ισχύ

δημιουργώντας μια αφήγηση που παρουσιάζει την Τουρκία ως φυσικό ηγέτη του μουσουλμανικού κόσμου.

Η αντίδραση της Δύσης

Η στρατηγική αυτή προκαλεί έντονο ενδιαφέρον αλλά και επιφυλάξεις στη Δύση.

Αναλυτές επισημαίνουν ότι ο Τούρκος πρόεδρος έχει καταφέρει να αποκτήσει σημαντική απήχηση σε κοινωνίες της Μέσης Ανατολής, της Αφρικής και της Νοτιοανατολικής Ασίας, κυρίως επειδή παρουσιάζεται ως ηγέτης που υπερασπίζεται τα ζητήματα των μουσουλμάνων σε διεθνές επίπεδο.

Η στάση του σε θέματα όπως η Παλαιστίνη, η Γάζα ή οι μουσουλμανικές μειονότητες έχει ενισχύσει την εικόνα αυτή, παρά τις εντάσεις της Τουρκίας με δυτικές χώρες.

Μια νέα εποχή ηγεσίας στο Ισλάμ;

Ιστορικά, μετά τον θάνατο του προφήτη Μωάμεθ το 632 μ.Χ., ο μουσουλμανικός κόσμος δεν απέκτησε ποτέ μια ενιαία παγκόσμια ηγεσία.

Σήμερα, ωστόσο, αρκετοί αναλυτές θεωρούν ότι η αναταραχή στη Μέση Ανατολή και η αδυναμία παραδοσιακών δυνάμεων δημιουργεί χώρο για νέους διεκδικητές.

Σε αυτό το πλαίσιο, ο Ερντογάν επιχειρεί να προωθήσει ένα μοντέλο ηγεσίας που συνδυάζει:

• πολιτική ισχύ
• ισλαμική ταυτότητα
• περιφερειακή στρατιωτική επιρροή

Το ερώτημα που παραμένει ανοιχτό είναι αν η Τουρκία μπορεί πράγματι να μετατρέψει αυτή τη ρητορική σε πραγματική ηγεμονία στον μουσουλμανικό κόσμο ή αν πρόκειται κυρίως για μια στρατηγική προβολής ισχύος στο πλαίσιο της παγκόσμιας γεωπολιτικής αναδιάταξης.

Turkish President Erdogan:

We do not have a religion such as Sunnism or Shiism.

We have only one religion, and that is Islam! pic.twitter.com/nIGMqMma5f

— Clash Report (@clashreport) March 11, 2026

Πηγή: pagenews.gr