Η επόμενη μέρα για τις αραβικές μοναρχίες του Κόλπου: Έξι χώρες, έξι διαφορετικοί δρόμοι

Συνηθίζαμε για χρόνια να μιλούμε για τις «μοναρχίες του Κόλπου» ως ένα σχεδόν ενιαίο μπλοκ, με κοινές προτεραιότητες, κοινή εξάρτηση από τις Ηνωμένες Πολιτείες και κοινή στρατηγική ανάπτυξης βασισμένη στο πετρέλαιο και τις επενδύσεις. Αυτή η αντίληψη όμως καταρρέει μπροστά στις εξελίξεις του Τρίτου Πολέμου του Κόλπου. Οι αραβικές μοναρχίες προσπάθησαν να αποτρέψουν την κλιμάκωση, αλλά βρέθηκαν από την πρώτη στιγμή στο στόχαστρο ιρανικών αντιμέτρων, αναγκάζοντας την καθεμία να επανεξετάσει ριζικά τις αναπτυξιακές, στρατιωτικές και διπλωματικές επιλογές της.

Σύμφωνα με τον Shaiel Ben-Ephraim, το παλιό μοντέλο αντιστάθμισης κινδύνου – που προϋπέθετε ταυτόχρονη διαχείριση σχέσεων με Ουάσινγκτον, Τεχεράνη και Πεκίνο – έχει πλέον γίνει ερείπια. Στον μεταπολεμικό Περσικό Κόλπο δεν θα υπάρξει ομοιόμορφη στροφή προς την Κίνα, ούτε πλήρης δέσμευση στις ΗΠΑ, ούτε απλή επιστροφή σε έναν νέο ιρανικό ψυχρό πόλεμο. Αντίθετα, θα δούμε έξι διαφορετικές χώρες με έξι διαφορετικές ευπάθειες και στρατηγικές, καθεμία καθοδηγούμενη από τη γεωγραφία της, την εσωτερική πολιτική της και την καλύτερη «συμφωνία» που μπορεί να εξασφαλίσει από τις υπερδυνάμεις αυτή τη δεκαετία.

Σαουδική Αραβία: Πραγματική μόχλευση και η ανάγκη για ασφάλεια

Η Σαουδική Αραβία εισέρχεται στη μεταπολεμική εποχή με ένα σπάνιο γεωπολιτικό πλεονέκτημα: πραγματική μόχλευση. Κατέχει περίπου το 17% των παγκόσμιων αποθεμάτων πετρελαίου, διαχειρίζεται ένα από τα πιο επιθετικά κρατικά επενδυτικά ταμεία και παραμένει ο κορυφαίος προμηθευτής πετρελαίου της Κίνας. Αυτός ο συνδυασμός προσφέρει στον πρίγκιπα διάδοχο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν (MBS) μια ελευθερία ελιγμών που λίγοι ηγέτες διαθέτουν σήμερα.

Ωστόσο, η πραγματική κινητήριος δύναμη της εξωτερικής πολιτικής του Ριάντ δεν είναι η ισχύς, αλλά η επιβίωση. Ο MBS έχει στοιχηματίσει ολόκληρη την εγχώρια νομιμοποίησή του στο Όραμα 2030, το φιλόδοξο σχέδιο μετατροπής της Σαουδικής Αραβίας σε μια διαφοροποιημένη, μετα-πετρελαϊκή οικονομία. Ένα χτύπημα από drone των Χούθι σε ένα θέρετρο στη NEOM ή σε τεχνολογικό κόμβο του Ριάντ δεν θα ήταν απλώς στρατιωτική αποτυχία – θα ήταν καταστροφή για την εμπιστοσύνη των επενδυτών. Χωρίς αξιόπιστη ομπρέλα ασφαλείας, το οικονομικό όνειρο γίνεται μη ασφαλίσιμο.

Γι’ αυτό το Ριάντ πιέζει έντονα την Ουάσινγκτον όχι μόνο για στρατιωτική προστασία, αλλά για μια επίσημη αναβάθμιση της σχέσης: αμυντική συνθήκη ή τουλάχιστον καθεστώς Μείζονος Συμμάχου εκτός ΝΑΤΟ. Η παλιά άτυπη συμφωνία «πετρέλαιο έναντι ασφάλειας» αποδείχθηκε απλώς συμφωνία κυρίων. Αν η Σαουδική Αραβία πρόκειται να φιλοξενεί αμερικανικές βάσεις και να παραμένει στόχος, απαιτεί νομικά δεσμευτικές εγγυήσεις.

Σε περίπτωση αμερικανικού δισταγμού, το Ριάντ έχει έτοιμη εναλλακτική: κινεζική βοήθεια για μη στρατιωτικό πυρηνικό πρόγραμμα με εγχώριο εμπλουτισμό ουρανίου. Ταυτόχρονα, η σχέση με την Κίνα λειτουργεί ως διπλωματική ασφάλιση: όσο το Ριάντ προμηθεύει πετρέλαιο στο Πεκίνο, η Κίνα θα χρησιμοποιεί το βέτο της στον ΟΗΕ για να προστατεύει τη Σαουδική Αραβία από δυτικές κυρώσεις. Πρόκειται για μια σχέση χωρίς όρους και κηρύγματα – ιδανική για μια απολυταρχία που θέλει να εκσυγχρονιστεί με τους δικούς της κανόνες.

Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα: Στρατηγική αυτονομία και βαθιά συνεργασία με Ισραήλ

Ενώ η Σαουδική Αραβία διαπραγματεύεται ακόμα με την αμερικανική εποχή, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν ήδη αποφασίσει σιωπηρά ότι αυτή η εποχή έχει τελειώσει. Το Άμπου Ντάμπι ομαλοποίησε τις σχέσεις με το Ισραήλ πριν γίνει μόδα, θέρμανε τις σχέσεις με το Ιράν πριν το κάνει η Σαουδική Αραβία και έχει υιοθετήσει μια πιο επιθετική στάση ως παγκόσμιος κόμβος που δεν ελέγχεται από κανέναν προστάτη.

Ο στόχος δεν είναι η προστασία, αλλά η βαθιά ενσωμάτωση στο παγκόσμιο εμπόριο, τα χρηματοοικονομικά και τις ροές δεδομένων, ώστε καμία υπερδύναμη να μην μπορεί να το αποκλείσει. Η σχέση με το Ισραήλ δεν είναι συμβολική: είναι λειτουργική και δομική. Στο Κέρας της Αφρικής, τα ΗΑΕ μέσω της DP World ελέγχουν το λιμάνι της Μπερμπέρα στη Σομαλιλάνδη, ενώ έχουν κατασκευάσει εκεί στρατιωτική βάση. Η ισραηλινή αναγνώριση της Σομαλιλάνδης ως ανεξάρτητου κράτους το 2025 φέρεται να διευκολύνθηκε από τα Εμιράτα, δημιουργώντας κοινό στρατιωτικό και πληροφοριακό προπύργιο πάνω από το στενό Μπαμπ ελ Μαντέμπ.

Παρά τις αντιδράσεις της Σομαλίας και το πολιτικό κόστος, τα ΗΑΕ δεν υποχώρησαν. Διατήρησαν ανοιχτά τα λιμάνια και τη συνεργασία με το Ισραήλ, ακόμα και εν μέσω πολέμου στη Γάζα. Ταυτόχρονα, εξασφάλισαν καθεστώς Μείζονος Συμμάχου εκτός ΝΑΤΟ, ενώ συνεχίζουν βαθιά συνεργασία με την Κίνα. Το Άμπου Ντάμπι χτίζει προς τα έξω: ένα δίκτυο λιμένων και κόμβων κατά μήκος κρίσιμων ναυτιλιακών οδών, σχεδιασμένο να λειτουργεί ανεξάρτητα από τις αποφάσεις των μεγάλων δυνάμεων.

Κατάρ και Ομάν: Η δύναμη της ουδετερότητας και της διαμεσολάβησης

Το Κατάρ και το Ομάν έχουν χτίσει την εξωτερική τους πολιτική γύρω από την ιδέα ότι σε μια περιοχή γεμάτη αντιπαλότητες, η ισχυρότερη θέση είναι αυτή του συνομιλητή όλων. Η ουδετερότητα του Κατάρ υπαγορεύεται από τη γεωγραφία: μοιράζεται το μεγαλύτερο κοίτασμα φυσικού αερίου με το Ιράν, κάτι που καθιστά οποιαδήποτε σύγκρουση υπαρξιακή απειλή.

Η Ντόχα φιλοξενεί ταυτόχρονα την αμερικανική βάση Al-Udeid και πολιτικά γραφεία ομάδων με τις οποίες οι ΗΠΑ διαπραγματεύονται, καθιστώντας την αναντικατάστατη. Είναι η «Ελβετία με υπερ-βάση». Ο πόλεμος όμως δοκιμάζει αυτό το μοντέλο, με αυξημένη δυτική πίεση λόγω των δεσμών με τη Χαμάς.

Το Ομάν λειτουργεί με χαμηλότερο προφίλ αλλά εξίσου αποτελεσματικά. Φιλοξενεί σιωπηλά διαπραγματεύσεις Ιράν-ΗΠΑ εδώ και χρόνια και διατηρεί δεσμούς σε όλα τα ρήγματα του Κόλπου. Η γεωγραφική του θέση – έξω από το Στενό του Ορμούζ – το καθιστά κρίσιμη εναλλακτική πύλη για την ενέργεια του Κόλπου σε περίπτωση κλεισίματος του στενού. Η ουδετερότητά του δεν είναι μόνο διπλωματική, αλλά και γεωγραφική ασφάλιση που κανένα άλλο κράτος δεν μπορεί να αναπαράγει.

Ο μεταπολεμικός Περσικός Κόλπος θα είναι πιο κατακερματισμένος, πιο ρευστός και πιο ανταγωνιστικός. Κάθε μοναρχία θα προσπαθήσει να χτίσει το δικό της μέλλον πάνω στα συντρίμμια του παλιού μοντέλου, με τη Σαουδική Αραβία να διεκδικεί εγγυήσεις επιβίωσης, τα ΗΑΕ να χτίζουν αυτονομία μέσω εμπορίου και στρατηγικών συμμαχιών, και το Κατάρ με το Ομάν να επενδύουν στη διαμεσολάβηση. Η επόμενη μέρα δεν θα είναι ομοιόμορφη – θα είναι ένα μωσαϊκό στρατηγικών που αντανακλά τις μοναδικές ευπάθειες και φιλοδοξίες κάθε κράτους.

Πηγή: Pagenews.gr