Στενά του Ορμούζ: Θολό σκηνικό με απειλές, δηλώσεις Τραμπ και εύθραυστη «ελεύθερη» διέλευση

Το τοπίο γύρω από τα Στενά του Ορμούζ παραμένει εξαιρετικά ρευστό, με τις εξελίξεις να αλλάζουν σχεδόν από ώρα σε ώρα και τη διεθνή κοινότητα να παρακολουθεί με έντονη ανησυχία. Παρά τις ανακοινώσεις περί επαναλειτουργίας της ναυσιπλοΐας, οι δηλώσεις από Τεχεράνη και Ουάσινγκτον, οι απειλές για νέα μέτρα και η συνέχιση του αμερικανικού αποκλεισμού στα ιρανικά λιμάνια συντηρούν ένα σκηνικό βαθιάς αβεβαιότητας. Στην πράξη, το βασικό ερώτημα δεν είναι μόνο αν τα Στενά είναι ανοιχτά, αλλά υπό ποιους όρους, για πόσο και με ποιον κίνδυνο για τα πλοία που επιχειρούν να τα διασχίσουν.

Η σημασία των Στενών του Ορμούζ είναι τεράστια για το παγκόσμιο εμπόριο ενέργειας, καθώς πρόκειται για μία από τις πιο κρίσιμες θαλάσσιες αρτηρίες στον κόσμο. Όταν το Ιράν ανακοίνωσε την Παρασκευή ότι το πέρασμα ανοίγει ξανά για εμπορικά πλοία, οι αγορές αντέδρασαν άμεσα με ανακούφιση, οδηγώντας τις τιμές του πετρελαίου σε ισχυρή πτώση. Σύμφωνα με το Reuters, το Brent και το WTI κατέγραψαν τις μεγαλύτερες ημερήσιες απώλειες από τις 8 Απριλίου, με το Brent να κλείνει περίπου 9% χαμηλότερα, εξέλιξη που αποτυπώνει πόσο καθοριστικός θεωρείται ο Ορμούζ για τη διεθνή οικονομία.

Ωστόσο, η αρχική αισιοδοξία δεν κράτησε πολύ. Η Τεχεράνη ξεκαθάρισε σύντομα ότι το άνοιγμα δεν σημαίνει επιστροφή στην πλήρη κανονικότητα. Αντιθέτως, το Ιράν συνέδεσε ευθέως τη συνέχιση της διέλευσης με τον τερματισμό του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού στα ιρανικά λιμάνια. Η θέση αυτή αποτυπώθηκε ξεκάθαρα τόσο από ιρανικές κυβερνητικές ανακοινώσεις όσο και από δημόσιες παρεμβάσεις κορυφαίων αξιωματούχων, που προειδοποίησαν ότι αν η πίεση των ΗΠΑ συνεχιστεί, το καθεστώς στα Στενά μπορεί να αλλάξει ξανά. Με άλλα λόγια, η ελεύθερη διέλευση παραμένει περισσότερο υπό αίρεση παρά εξασφαλισμένη.

Αυτό ακριβώς εξηγεί γιατί, παρά την ανακοίνωση περί ανοίγματος, η ναυτιλιακή δραστηριότητα συνεχίζει να κινείται με μεγάλη επιφύλαξη. Το Reuters μετέδωσε ότι το Σάββατο καταγράφηκε η πρώτη σημαντική κίνηση δεξαμενόπλοιων από την έναρξη του αμερικανοϊσραηλινού πολέμου κατά του Ιράν πριν από επτά εβδομάδες, με νηοπομπή οκτώ πλοίων να διέρχεται από τα Στενά. Η εικόνα αυτή έδειξε ότι το πέρασμα δεν είναι εντελώς κλειστό. Την ίδια στιγμή, όμως, ναυτιλιακές εταιρείες και πλοιοκτήτες εξακολουθούν να ζητούν εγγυήσεις ασφαλείας και σαφείς διευκρινίσεις πριν επιτρέψουν σε περισσότερα πλοία να ακολουθήσουν.

Το βασικό πρόβλημα είναι πως το Ιράν φαίνεται να προωθεί ένα νέο μοντέλο ελεγχόμενης διέλευσης και όχι πλήρους ελευθερίας κινήσεων. Η επαναλειτουργία αφορά εμπορικά πλοία, αλλά συνοδεύεται από αυστηρή διαχείριση, ενώ η Τεχεράνη έχει καταστήσει σαφές ότι διατηρεί έλεγχο επί του περάσματος. Αυτή η κατάσταση αφήνει ένα γκρίζο πεδίο, στο οποίο θεωρητικά υπάρχει ναυσιπλοΐα, αλλά πρακτικά κάθε κίνηση εξαρτάται από το αν οι εμπλεκόμενοι θεωρούν ότι οι συνθήκες παραμένουν ασφαλείς και πολιτικά αποδεκτές. Η αβεβαιότητα αυτή εξηγεί γιατί ορισμένα πλοία διέρχονται, ενώ άλλα παραμένουν σε στάση αναμονής.

Μέσα σε αυτό το ήδη σύνθετο περιβάλλον, ο Ντόναλντ Τραμπ έριξε νέο βάρος στις εξελίξεις με μια σειρά αντιφατικών αλλά ιδιαίτερα σημαντικών δηλώσεων. Από τη μία πλευρά, εμφανίστηκε αισιόδοξος, κάνοντας λόγο για «κάποια αρκετά καλά νέα» σε σχέση με το Ιράν, χωρίς όμως να δίνει λεπτομέρειες. Από την άλλη, προειδοποίησε ότι μπορεί να μην παρατείνει την εκεχειρία με το Ιράν πέρα από την Τετάρτη, αν δεν υπάρξει μακροπρόθεσμη συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου. Παράλληλα, ξεκαθάρισε ότι ο αποκλεισμός των ιρανικών λιμανιών θα παραμείνει σε πλήρη ισχύ, ακόμη και όσο συνεχίζονται οι διαπραγματεύσεις.

Η στάση αυτή του Τραμπ είναι κρίσιμη, γιατί αποκαλύπτει και την πηγή της ασάφειας. Η Ουάσινγκτον εμφανίζεται να χαιρετίζει το άνοιγμα των Στενών, αλλά ταυτόχρονα διατηρεί το βασικό εργαλείο πίεσης προς την Τεχεράνη: τον αποκλεισμό. Αυτό σημαίνει ότι οι δύο πλευρές μιλούν ταυτόχρονα για αποκλιμάκωση και για συνέχιση της πίεσης, διαμορφώνοντας μια κατάσταση στην οποία κανείς δεν μπορεί να πει με βεβαιότητα αν το σημερινό άνοιγμα αποτελεί σταθερή εξέλιξη ή μια προσωρινή τακτική κίνηση.

Ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσε και η τοποθέτηση του Αμερικανού προέδρου για την Κίνα. Ο Τραμπ δήλωσε ότι ο Σι Τζινπίνγκ είναι «πολύ χαρούμενος» που τα Στενά του Ορμούζ είναι ανοιχτά ή ανοίγουν σύντομα, συνδέοντας την εξέλιξη αυτή με την επικείμενη συνάντησή τους στην Κίνα. Η αναφορά δεν είναι τυχαία, καθώς η Κίνα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις ροές ενέργειας μέσω του Ορμούζ. Έτσι, πέρα από τη Μέση Ανατολή, η κρίση αυτή έχει ξεκάθαρη διάσταση και στις σχέσεις ΗΠΑ – Κίνας, με τον Τραμπ να επιχειρεί να δείξει ότι η σταθεροποίηση του περάσματος αποτελεί και διεθνές διακύβευμα.

Το θολό τοπίο στα Στενά συνδέεται και με τη γενικότερη, εξίσου εύθραυστη εκεχειρία στη Μέση Ανατολή. Η προσωρινή συμφωνία στον Λίβανο ανάμεσα στο Ισραήλ και τη Χεζμπολάχ θεωρήθηκε στοιχείο που βοήθησε να ανακοινωθεί η χαλάρωση στο Ορμούζ. Όμως και εκεί το σκηνικό παραμένει ασταθές. Ο Τραμπ έφτασε μάλιστα στο σημείο να δηλώσει δημόσια ότι το Ισραήλ δεν θα βομβαρδίζει πλέον τον Λίβανο, γράφοντας «Enough is enough», ενώ ο Ισραηλινός υπουργός Άμυνας ξεκαθάρισε ότι η επιχείρηση κατά της Χεζμπολάχ δεν έχει ολοκληρωθεί. Αυτές οι αντιφατικές γραμμές δείχνουν ότι η περιφερειακή αποκλιμάκωση παραμένει εύθραυστη και εξαρτάται από πολλαπλά μέτωπα ταυτόχρονα.

Συνολικά, η εικόνα που διαμορφώνεται είναι αυτή μιας μερικής επαναφοράς και όχι μιας πλήρους κανονικοποίησης. Τα Στενά του Ορμούζ δεν είναι σήμερα απόλυτα κλειστά, αλλά ούτε και πραγματικά ελεύθερα με τον τρόπο που ήταν πριν από την έναρξη του πολέμου. Υπάρχει περιορισμένη κίνηση, υπάρχει στρατιωτικός και πολιτικός έλεγχος, υπάρχει εκεχειρία αλλά χωρίς εγγυήσεις διάρκειας, και υπάρχουν διαπραγματεύσεις που προχωρούν, χωρίς ακόμη να έχουν δώσει σταθερό αποτέλεσμα. Η αγορά το αποτυπώνει αυτό με έντονη μεταβλητότητα, οι κυβερνήσεις με προσεκτικές δηλώσεις και η ναυτιλιακή κοινότητα με σαφή δισταγμό.

Το επόμενο διάστημα θα είναι καθοριστικό. Αν υπάρξει πιο μόνιμη συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν, η κατάσταση μπορεί να σταθεροποιηθεί και η διέλευση να αποκατασταθεί ουσιαστικά. Αν όμως ο αποκλεισμός παραμείνει, αν οι διαπραγματεύσεις μπλοκάρουν ή αν επανέλθει ένταση στο μέτωπο του Λιβάνου, τότε τα Στενά του Ορμούζ μπορεί να μετατραπούν ξανά σε επίκεντρο διεθνούς κρίσης. Για την ώρα, η μόνη ασφαλής διαπίστωση είναι ότι η ελεύθερη ναυσιπλοΐα βρίσκεται πραγματικά στην κόψη του ξυραφιού.

Πηγή: Pagenews.gr