Ιράν: Ο Τραμπ έχασε στις κάλπες, αλλά μπορεί να ξαναχτυπήσει – Το μεγάλο παζάρι για τα Στενά του Ορμούζ

Η Τεχεράνη πανηγυρίζει την εκλογική ήττα των Ρεπουμπλικανών, θεωρώντας ότι ο πόλεμος έπληξε πολιτικά τον Αμερικανό πρόεδρο. Το Κατάρ πιέζει για μια ενδιάμεση συμφωνία που θα ανοίξει τα Στενά του Ορμούζ, όμως το αμερικανικό ναυτικό μπλόκο, τα παγωμένα ιρανικά κεφάλαια και τα 440 κιλά υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου απειλούν να τινάξουν τις διαπραγματεύσεις στον αέρα.

Η Τεχεράνη πανηγυρίζει την εκλογική ήττα του Ντόναλντ Τραμπ στις αμερικανικές ενδιάμεσες εκλογές. Πίσω όμως από τους πανηγυρισμούς, η ιρανική ηγεσία βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα κρίσιμο στρατηγικό δίλημμα: να αξιοποιήσει την πολιτική αποδυνάμωση του Αμερικανού προέδρου για να εξασφαλίσει μια συμφωνία ή να συνεχίσει την πίεση, διακινδυνεύοντας μια νέα στρατιωτική κλιμάκωση;

Σύμφωνα με τους Financial Times, η ηγεσία της Ισλαμικής Δημοκρατίας αντιμετωπίζει την ήττα των Ρεπουμπλικανών ως επιβεβαίωση της στρατηγικής της να αυξήσει το οικονομικό και πολιτικό κόστος του πολέμου για την Ουάσιγκτον.

Εδώ και μήνες, οι επιθέσεις εναντίον εμπορικών πλοίων και ενεργειακών εγκαταστάσεων στον Περσικό Κόλπο έχουν προκαλέσει σοβαρές αναταράξεις στις διεθνείς αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου.

Το αποτέλεσμα είναι μια σύγκρουση που δεν περιορίζεται πλέον στο στρατιωτικό πεδίο, αλλά επηρεάζει την καθημερινότητα των Αμερικανών ψηφοφόρων, το κόστος ζωής στην Ευρώπη και τη σταθερότητα της παγκόσμιας οικονομίας.

Την ίδια στιγμή, το Κατάρ ηγείται μιας νέας διπλωματικής προσπάθειας για προσωρινή συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, με επίκεντρο την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ.

«Νικήσαμε τον Τραμπ και στην Ουάσιγκτον» – Οι πανηγυρισμοί στην Τεχεράνη

Ο επικεφαλής του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας του Ιράν, Μοχσέν Ρεζαΐ, παρουσίασε το αποτέλεσμα των αμερικανικών εκλογών ως πολιτική επιτυχία της Τεχεράνης.

«Το ιρανικό έθνος επέφερε στον Τραμπ μια στρατηγική ήττα στο πεδίο της μάχης και στα Στενά του Ορμούζ — και μια πολιτική ήττα στην Ουάσιγκτον», υποστήριξε σε ανάρτησή του.

Η δήλωση αποτυπώνει τον τρόπο με τον οποίο η ιρανική ηγεσία επιχειρεί να συνδέσει τις στρατιωτικές επιχειρήσεις με τις πολιτικές εξελίξεις στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Ο μεταρρυθμιστής πολιτικός Μοχαμάντ Σαντέγκ Τζαβαντί-Χεσάρ χαρακτήρισε επίσης το εκλογικό αποτέλεσμα νίκη για το Ιράν, υποστηρίζοντας ότι η χώρα εξακολουθεί να αντέχει παρά τη στρατιωτική και οικονομική πίεση.

Η ιρανική επιχειρηματολογία ενισχύθηκε από τις δηλώσεις του Αμερικανού αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς, ο οποίος απέδωσε σημαντικό μέρος της εκλογικής ήττας των Ρεπουμπλικανών στον πόλεμο.

Ωστόσο, η εκτίμηση ότι το Ιράν πέτυχε στρατηγική νίκη αποτελεί θέση της ιρανικής ηγεσίας και όχι διαπιστωμένο αποτέλεσμα της σύγκρουσης.

Η χώρα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σοβαρή οικονομική κρίση, περιορισμούς στις εξαγωγές και την πίεση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού.

Ο πόλεμος των εννέα μηνών και το οικονομικό όπλο του Ορμούζ

Η σύγκρουση, που ξεκίνησε με τις αμερικανοϊσραηλινές επιθέσεις τον Φεβρουάριο, βρίσκεται πλέον στον ένατο μήνα της.

Το Ιράν έχει επιχειρήσει να αξιοποιήσει τη γεωγραφική του θέση στον Περσικό Κόλπο ως βασικό διαπραγματευτικό πλεονέκτημα.

Πριν από τον πόλεμο, από τα Στενά του Ορμούζ διερχόταν περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων ροών πετρελαίου και φυσικού αερίου.

Οι επιθέσεις εναντίον δεξαμενόπλοιων και ενεργειακών υποδομών έχουν περιορίσει τη ναυσιπλοΐα και έχουν αυξήσει την αβεβαιότητα στις διεθνείς αγορές.

Για την Τεχεράνη, η διατάραξη της ενεργειακής τροφοδοσίας λειτουργεί ως μέσο πίεσης προς την Ουάσιγκτον.

Για τις Ηνωμένες Πολιτείες και τους συμμάχους τους, αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους οικονομικούς κινδύνους της σύγκρουσης.

Το κόστος του πολέμου δεν μετριέται μόνο σε στρατιωτικές επιχειρήσεις, αλλά και στις τιμές των καυσίμων, στις μεταφορές και στον πληθωρισμό.

Αυτή η οικονομική διάσταση συνέβαλε στην πολιτική πίεση που δέχθηκε ο Τραμπ πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές, χωρίς να αποτελεί τη μοναδική αιτία του αποτελέσματος.

Το Κατάρ πιέζει για συμφωνία – Τι ζητά το Ιράν

Οι περιφερειακοί διαμεσολαβητές, με επικεφαλής το Κατάρ, έχουν εντείνει τις προσπάθειες για την επίτευξη μιας προσωρινής συμφωνίας.

Σύμφωνα με τους Financial Times, οι δύο πλευρές εξετάζουν προτάσεις που βασίζονται σε τροποποιημένη εκδοχή ενός ιρανικού σχεδίου επτά ημερών, το οποίο είχε παρουσιαστεί τον Σεπτέμβριο.

Η βασική ανταλλαγή που προτείνει η Τεχεράνη αφορά την αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ έναντι συγκεκριμένων αμερικανικών παραχωρήσεων.

Οι βασικοί όροι που συζητούνται είναι:

• Επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ: Το Ιράν θα επιτρέψει την ελεύθερη διέλευση εμπορικών πλοίων.
• Άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού: Η Ουάσιγκτον θα σταματήσει τους περιορισμούς στα ιρανικά λιμάνια.
• Δυνατότητα εξαγωγής ιρανικού πετρελαίου: Η Τεχεράνη ζητά να αποκατασταθεί η πρόσβασή της στις διεθνείς αγορές.
• Αποδέσμευση μέρους των παγωμένων κεφαλαίων: Το Ιράν επιδιώκει πρόσβαση σε χρηματοοικονομικούς πόρους που διατηρεί στο εξωτερικό.
• Νέος γύρος διαπραγματεύσεων: Μετά την εφαρμογή των αρχικών μέτρων θα ακολουθήσουν συνομιλίες για μια συνολική συμφωνία.

Το πρόβλημα βρίσκεται στη σειρά με την οποία θα εφαρμοστούν οι δεσμεύσεις.

Η Τεχεράνη θέλει πρώτα να εξασφαλίσει ουσιαστική οικονομική ανακούφιση και στη συνέχεια να συζητήσει τα δυσκολότερα ζητήματα.

Η Ουάσιγκτον, αντίθετα, επιδιώκει συγκεκριμένες πυρηνικές δεσμεύσεις πριν προχωρήσει σε παραχωρήσεις μεγάλης κλίμακας.

Τα 440 κιλά ουρανίου που μπλοκάρουν τη συμφωνία

Το μεγαλύτερο εμπόδιο στις διαπραγματεύσεις δεν αφορά μόνο το πετρέλαιο ή τις οικονομικές κυρώσεις.

Αφορά το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και ειδικότερα ένα απόθεμα περίπου 440 κιλών υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου, το οποίο εκτιμάται ότι βρίσκεται κάτω από τα ερείπια εγκαταστάσεων που βομβαρδίστηκαν.

Η αμερικανική κυβέρνηση ζητά από την Τεχεράνη να αποδεχθεί χρονοδιάγραμμα επιθεωρήσεων από τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας (IAEA).

Παράλληλα, η Ουάσιγκτον επιμένει ότι το συγκεκριμένο απόθεμα, εμπλουτισμένο σε επίπεδα κοντά σε εκείνα που χρησιμοποιούνται για πυρηνικά όπλα, πρέπει να απομακρυνθεί από το Ιράν.

Η ιρανική πλευρά απορρίπτει δημόσια την προοπτική μεταφοράς του ουρανίου στο εξωτερικό.

Η διαφωνία αυτή είναι καθοριστική.

Μια προσωρινή συμφωνία για τα Στενά του Ορμούζ θα μπορούσε να μειώσει την οικονομική πίεση, αλλά δεν θα έλυνε αυτομάτως το πυρηνικό ζήτημα.

Από την πλευρά της Ουάσιγκτον, η αποδοχή μιας συμφωνίας που θα προσφέρει άμεση οικονομική ανακούφιση στο Ιράν χωρίς αντίστοιχες πυρηνικές δεσμεύσεις θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρές πολιτικές αντιδράσεις.

Η προειδοποίηση Χαμενεΐ: «Μην περιμένετε αλλαγή από τις αμερικανικές εκλογές»

Παρά τους πανηγυρισμούς ορισμένων Ιρανών αξιωματούχων, ο ανώτατος ηγέτης της χώρας, Αγιατολάχ Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, εμφανίστηκε πολύ πιο επιφυλακτικός.

Σε γραπτό μήνυμά του προειδοποίησε ότι η αλλαγή των πολιτικών συσχετισμών στις Ηνωμένες Πολιτείες δεν σημαίνει αναγκαστικά αλλαγή της αμερικανικής στρατηγικής απέναντι στο Ιράν.

Ο Χαμενεΐ απέρριψε την αντίληψη ότι η Τεχεράνη μπορεί να βασιστεί στις κομματικές αντιπαραθέσεις της Ουάσιγκτον για να εξασφαλίσει μια ευνοϊκότερη συμφωνία.

Παράλληλα, προειδοποίησε ότι οποιαδήποτε διάθεση υποχώρησης θα μπορούσε, κατά την εκτίμησή του, να ενθαρρύνει νέες επιθέσεις.

Η τοποθέτησή του δείχνει ότι η ιρανική ηγεσία δεν αντιμετωπίζει την εκλογική ήττα του Τραμπ ως εγγύηση διπλωματικής λύσης.

Αντιθέτως, φοβάται ότι ένας πολιτικά πιεσμένος Αμερικανός πρόεδρος θα μπορούσε να επιλέξει νέα στρατιωτική δράση.

Ο Τραμπ ανάμεσα στη συμφωνία και στη νέα επίθεση

Η αμερικανική κυβέρνηση βρίσκεται μπροστά σε τρεις βασικές επιλογές.

Η πρώτη είναι να επιδιώξει μια ενδιάμεση συμφωνία που θα μειώσει την ένταση, θα επιτρέψει την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ και θα ανοίξει τον δρόμο για ευρύτερες συνομιλίες.

Η δεύτερη είναι να διατηρήσει τον ναυτικό αποκλεισμό και τις οικονομικές κυρώσεις, επιχειρώντας να αυξήσει την πίεση προς την Τεχεράνη χωρίς νέα μεγάλης κλίμακας στρατιωτική επιχείρηση.

Η τρίτη είναι να επαναλάβει ή να εντείνει τα πλήγματα εναντίον ιρανικών στόχων.

Σύμφωνα με το Axios, η αμερικανική στρατιωτική προετοιμασία για ενδεχόμενη επανέναρξη σημαντικών επιχειρήσεων συνεχίζεται, την ώρα που οι διαμεσολαβητές προσπαθούν να εξασφαλίσουν συμφωνία.

Η εκλογική ήττα των Ρεπουμπλικανών περιπλέκει την απόφαση.

Μια νέα στρατιωτική κλιμάκωση θα μπορούσε να αυξήσει περαιτέρω τις ενεργειακές τιμές και να εντείνει την πολιτική αντιπαράθεση στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Από την άλλη πλευρά, μια συμφωνία χωρίς ουσιαστικές παραχωρήσεις στο πυρηνικό πρόγραμμα θα μπορούσε να παρουσιαστεί από τους επικριτές του Τραμπ ως ανεπαρκής.

Η Μόσχα μπαίνει στη διπλωματική εξίσωση

Στις 5 Νοεμβρίου, ο Μοχσέν Ρεζαΐ συναντήθηκε στη Μόσχα με τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν, μεταφέροντας μήνυμα του ανώτατου ηγέτη του Ιράν.

Σύμφωνα με την ιρανική πλευρά, ο Πούτιν εξέφρασε την αντίθεσή του στις αμερικανοϊσραηλινές επιθέσεις και δήλωσε πρόθυμος να συνδράμει στις προσπάθειες τερματισμού του πολέμου.

Το περιεχόμενο του μηνύματος που μεταφέρθηκε στη Μόσχα δεν δημοσιοποιήθηκε.

Η επαφή αυτή δείχνει ότι η Τεχεράνη επιχειρεί να ενισχύσει τη διπλωματική της θέση, διατηρώντας παράλληλα ανοιχτούς διαύλους με περιφερειακές δυνάμεις.

Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί είχε επίσης τηλεφωνικές επικοινωνίες με ομολόγους του από εννέα χώρες, μεταξύ των οποίων η Σαουδική Αραβία, το Κατάρ, η Τουρκία, το Ομάν και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.

Η κινητικότητα αυτή υποδηλώνει ότι η προσπάθεια επίτευξης συμφωνίας δεν περιορίζεται στις έμμεσες επαφές ΗΠΑ και Ιράν.

Ο κίνδυνος να υπερεκτιμήσει η Τεχεράνη την ήττα του Τραμπ

Παρά την πολιτική ικανοποίηση που εκφράζεται στην Τεχεράνη, αναλυτές προειδοποιούν ότι η ιρανική ηγεσία μπορεί να οδηγηθεί σε λανθασμένους υπολογισμούς.

Η Σανάμ Βακίλ, διευθύντρια του προγράμματος Μέσης Ανατολής και Βόρειας Αφρικής στο Chatham House, επισήμανε στους Financial Times ότι το Ιράν ενδέχεται να υπερεκτιμήσει τη σημασία των αμερικανικών εκλογών και να αυξήσει τις απαιτήσεις του, παρατείνοντας το αδιέξοδο.

Αντίστοιχα, ο Χαμιντρεζά Αζίζι του International Crisis Group χαρακτήρισε τις ιρανικές απαιτήσεις ιδιαίτερα υψηλές, επισημαίνοντας ότι η Τεχεράνη ζητά οι περισσότερες αμερικανικές δεσμεύσεις να εφαρμοστούν στην αρχή, ενώ τα πυρηνικά ζητήματα να μετατεθούν σε επόμενη φάση.

Αυτό ακριβώς είναι το σημείο στο οποίο μπορεί να αποτύχει η διαμεσολάβηση.

Εάν η Τεχεράνη επιμείνει στην πλήρη ικανοποίηση των οικονομικών αιτημάτων της πριν από ουσιαστικές πυρηνικές παραχωρήσεις, η Ουάσιγκτον ενδέχεται να θεωρήσει ότι μια συμφωνία δεν ανταποκρίνεται στους βασικούς στρατηγικούς της στόχους.

Αντίστροφα, εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες απαιτήσουν άμεση απομάκρυνση του ουρανίου χωρίς προηγούμενη οικονομική ανακούφιση, η ιρανική πλευρά μπορεί να απορρίψει τη συμφωνία.

Το ειρωνικό μήνυμα στον Βανς και η επόμενη ημέρα

Η πολιτική αντιπαράθεση συνεχίζεται και στο επίπεδο των δημόσιων δηλώσεων.

Ο Μοχαμάντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, ένας από τους βασικούς Ιρανούς διαπραγματευτές, απάντησε ειρωνικά στον Τζέι Ντι Βανς μετά τις αναφορές του Αμερικανού αντιπροέδρου στην εκλογική ήττα των Ρεπουμπλικανών.

Με ανάρτησή του, παρουσίασε την αμερικανική πλευρά ως παίκτη που δυσκολεύεται να εγκαταλείψει το τραπέζι των διαπραγματεύσεων και κάλεσε τον Βανς να απευθύνει τις παρατηρήσεις του στον ίδιο τον Τραμπ.

Πίσω από την ανταλλαγή αιχμών βρίσκεται, ωστόσο, μια πολύ πιο σοβαρή πραγματικότητα.

Το Ιράν έχει υποστεί σημαντική οικονομική πίεση από τον πόλεμο, τις κυρώσεις και τον ναυτικό αποκλεισμό.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες αντιμετωπίζουν τις πολιτικές και οικονομικές συνέπειες μιας παρατεταμένης σύγκρουσης.

Οι χώρες του Κόλπου επιδιώκουν την αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας και τον περιορισμό των κινδύνων για τις ενεργειακές υποδομές.

Και η Ευρώπη παρακολουθεί μια κρίση που επηρεάζει άμεσα το ενεργειακό κόστος και την οικονομική της σταθερότητα.

Η επόμενη φάση θα κριθεί από το εάν οι δύο πλευρές μπορούν να συμφωνήσουν στη σειρά εφαρμογής των δεσμεύσεων: πρώτα η άρση του αποκλεισμού και το άνοιγμα του Ορμούζ ή πρώτα οι πυρηνικές εγγυήσεις που απαιτεί η Ουάσιγκτον.

Μέχρι στιγμής, οι διαμεσολαβητές δεν έχουν καταφέρει να γεφυρώσουν αυτή τη διαφορά.

Και όσο η συμφωνία καθυστερεί, τόσο παραμένει ανοιχτό το ενδεχόμενο μιας νέας στρατιωτικής κλιμάκωσης, παρά τους πανηγυρισμούς της Τεχεράνης για το αμερικανικό εκλογικό αποτέλεσμα.

Πηγή: pagenews.gr