Self love ή ναρκισσισμός; Η λεπτή γραμμή της αληθινής αυτοφροντίδας

Ο όρος self-love έχει αποκτήσει τα τελευταία χρόνια σχεδόν εμβληματική θέση στη σύγχρονη κουλτούρα ευεξίας. Από τα social media μέχρι τη θεραπευτική γλώσσα της καθημερινότητας, η αγάπη προς τον εαυτό προβάλλεται συχνά ως αναγκαία προϋπόθεση για μια πιο ισορροπημένη και ουσιαστική ζωή. Πίσω όμως από την ολοένα και πιο δημοφιλή αυτή έννοια, αναδύεται ένα κρίσιμο ερώτημα: πού τελειώνει η υγιής αυτοφροντίδα και πού αρχίζει η εγωκεντρική στάση ή ακόμη και ο ναρκισσισμός;

Σε μια κοινωνία που επί δεκαετίες, και ιδιαίτερα για τις γυναίκες, προωθούσε την αδιάκοπη φροντίδα των άλλων εις βάρος των προσωπικών αναγκών, η επιστροφή στο «εγώ» μοιάζει όχι μόνο θεμιτή αλλά και απολύτως απαραίτητη. Ωστόσο, η διαδρομή προς τη σχέση με τον εαυτό δεν είναι πάντα απλή ούτε απαλλαγμένη από παρερμηνείες. Γιατί άλλο είναι να φροντίζεις τον εαυτό σου με επίγνωση και άλλο να τον τοποθετείς διαρκώς στο επίκεντρο, αναζητώντας μέσα από τους άλλους επιβεβαίωση, αναγνώριση και ανωτερότητα.

Η ουσία του self-love δεν είναι εγωκεντρική

Η ψυχολόγος και συστημική οικογενειακή ψυχοθεραπεύτρια Αγγελική Καβαλλιεράτου εξηγεί ότι το self-love δεν έχει καμία σχέση με μια εγωκεντρική στάση ζωής, αλλά αντίθετα αποτελεί μια βαθιά εσωτερική σχέση με τον εαυτό. Όπως επισημαίνει, το self-love εμπεριέχει χώρο όχι μόνο για εμάς, αλλά και για τον άλλον. Αυτό σημαίνει ότι όταν κάποιος μπορεί να κατανοεί, να φροντίζει, να προστατεύει και να σέβεται τον εαυτό του, τότε είναι σε θέση να αγαπήσει ουσιαστικά τόσο τον ίδιο όσο και τους ανθρώπους γύρω του.

Η παρατήρηση αυτή είναι κομβική, διότι ανατρέπει μια συνηθισμένη παρεξήγηση της εποχής: την ιδέα ότι η ενασχόληση με τον εαυτό οδηγεί αναγκαστικά σε απομάκρυνση από τους άλλους. Στην πραγματικότητα, η αληθινή αυτοαγάπη δεν απομονώνει. Αντίθετα, δημιουργεί τις προϋποθέσεις για πιο υγιείς, καθαρές και ώριμες σχέσεις. Όταν υπάρχει αληθινή εσωτερική αποδοχή, δεν χρειάζεται κανείς να ανταγωνίζεται, να κυριαρχεί ή να επιβάλλεται για να αισθάνεται σημαντικός.

Η ειδοποιός διαφορά με τον ναρκισσισμό

Η διαφορά μεταξύ self-love και ναρκισσισμού αρχίζει να γίνεται σαφής όταν εξετάσουμε το εσωτερικό κίνητρο που κρύβεται πίσω από τη συμπεριφορά. Στην περίπτωση της ουσιαστικής αυτοφροντίδας, ο άνθρωπος επιδιώκει να νιώθει καλά με τον εαυτό του, να καλύπτει τις ανάγκες του και να θέτει όρια χωρίς να χάνει την επαφή με τους άλλους. Στον ναρκισσισμό, αντίθετα, η αξία του εαυτού μετατρέπεται σε κάτι εύθραυστο και συγκριτικό.

Όπως τονίζει η ειδικός, στον ναρκισσισμό η προσωπική αξία χρειάζεται συνεχώς να επιβεβαιώνεται, να ξεχωρίζει και να υπερέχει. Ο άλλος δεν βιώνεται ως ισότιμος συνομιλητής ή σύντροφος, αλλά ως καθρέφτης που αντανακλά μια επιθυμητή εικόνα. Σε αυτό το πλαίσιο, η σχέση παύει να είναι χώρος αμοιβαιότητας και γίνεται μηχανισμός στήριξης μιας εύθραυστης αυτοεικόνας.

Εδώ βρίσκεται ίσως και η πιο ουσιαστική διαφοροποίηση: στο self-love υπάρχει σύνδεση, ενώ στον ναρκισσισμό κυριαρχεί η ανάγκη επιβεβαίωσης. Το πρώτο χτίζει σχέσεις. Το δεύτερο τις χρησιμοποιεί.

Αυτοεκτίμηση και εσωτερική σταθερότητα

Κεντρικός παράγοντας για να κατανοήσει κανείς αυτή τη διάκριση είναι η έννοια της αυτοεκτίμησης. Σύμφωνα με την Αγγελική Καβαλλιεράτου, η υγιής αυτοεκτίμηση διαθέτει μια εσωτερική σταθερότητα. Αυτό δεν σημαίνει ότι ένα άτομο δεν επηρεάζεται από την κριτική ή την απόρριψη, αλλά ότι δεν εξαρτά την ύπαρξή του αποκλειστικά από την αποδοχή των άλλων.

Ένας άνθρωπος με υγιή αυτοεκτίμηση μπορεί να αναγνωρίζει την αξία του χωρίς να χρειάζεται να συγκρίνεται συνεχώς. Μπορεί να αντέχει το ενδεχόμενο να μην αρέσει σε όλους, χωρίς να καταρρέει εσωτερικά. Μπορεί να σχετίζεται χωρίς να αισθάνεται την ανάγκη να αποδείξει κάτι. Αυτή η ποιότητα εσωτερικής σταθερότητας είναι που του επιτρέπει να κινείται στις σχέσεις με μεγαλύτερη ελευθερία, αυθεντικότητα και λιγότερο άγχος.

Αντιθέτως, όταν η εικόνα του εαυτού είναι ασταθής και χρειάζεται συνεχώς εξωτερικά στηρίγματα, τότε κάθε μορφή μη αποδοχής βιώνεται ως απειλή. Η επιβεβαίωση γίνεται αναγκαία και οι σχέσεις μετατρέπονται σε πεδίο αναζήτησης θαυμασμού, αναγνώρισης ή κυριαρχίας. Έτσι, η συναισθηματική επαφή χάνεται και τη θέση της παίρνει μια διαρκής αγωνία διατήρησης μιας ιδανικής εικόνας.

Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι τι κάνουμε, αλλά γιατί το κάνουμε

Σε μια εποχή όπου η αυτοφροντίδα έχει συνδεθεί με μια σειρά από πρακτικές, από την ψυχοθεραπεία μέχρι τη γυμναστική, τα ταξίδια, την προσωπική περιποίηση ή την απομάκρυνση από τοξικές καταστάσεις, η ειδικός επιμένει ότι το πιο σημαντικό δεν είναι η πράξη καθαυτή, αλλά το εσωτερικό της κίνητρο.

Η διαφορά, όπως εξηγεί, βρίσκεται στο «γιατί κάνω κάτι» και όχι απαραίτητα στο «τι κάνω». Κάποιος μπορεί να αφιερώνει χρόνο στον εαυτό του είτε από αληθινή ανάγκη για ξεκούραση και φροντίδα είτε από ανάγκη να φανεί, να εντυπωσιάσει ή να εισπράξει αναγνώριση. Το εξωτερικό αποτέλεσμα μπορεί να μοιάζει παρόμοιο, όμως η εσωτερική βάση είναι εντελώς διαφορετική.

Τα ερωτήματα που θέτει η ψυχολόγος λειτουργούν ως ένας ουσιαστικός εσωτερικός καθρέφτης: Το κάνω για να με φροντίσω ή για να με δουν; Αν δεν το μοιραστώ, εξακολουθεί να έχει αξία; Μπορώ να νιώσω καλά χωρίς εξωτερική επιβεβαίωση; Αυτές οι ερωτήσεις αποκαλύπτουν αν η πράξη πηγάζει από μια γνήσια σχέση με τον εαυτό ή από την ανάγκη να συντηρηθεί μια εικόνα.

Πώς φαίνεται στην πράξη η αληθινή αυτοαγάπη

Η ουσία του self-love δεν είναι θορυβώδης. Δεν χρειάζεται να αποδειχθεί ούτε να επιδειχθεί. Μπορεί να φανεί σε απλές, καθημερινές καταστάσεις που συχνά περνούν απαρατήρητες αλλά είναι βαθιά αποκαλυπτικές.

Φαίνεται, για παράδειγμα, όταν θέτουμε όρια χωρίς ενοχές. Όταν μπορούμε να πούμε «όχι» χωρίς να αισθανόμαστε ότι κινδυνεύει η αξία μας. Φαίνεται όταν εκφραζόμαστε χωρίς να ακυρώνουμε τον άλλον, όταν μπορούμε να είμαστε αυθεντικοί χωρίς να χρειαζόμαστε επιδοκιμασία. Φαίνεται επίσης όταν αντέχουμε το γεγονός ότι δεν θα μας συμπαθήσουν όλοι, χωρίς να διαλύεται η εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας.

Εκεί ακριβώς βρίσκεται και η αληθινή ισορροπία. Στο να μπορεί κανείς να είναι ο εαυτός του χωρίς να αισθάνεται την ανάγκη να τον προβάλλει διαρκώς. Στο να έχει αξία ακόμη και όταν δεν κοιτάζει κανείς.

Το self-love χτίζεται σταδιακά, όχι με τελειότητα

Η σχέση με τον εαυτό δεν δημιουργείται από τη μία στιγμή στην άλλη. Δεν είναι μια απόφαση που λαμβάνεται απότομα ούτε μια εικόνα που κατακτιέται μέσα από μια «τέλεια» εκδοχή του εαυτού. Όπως εξηγεί η ειδικός, το self-love είναι μια σχέση που χτίζεται σταδιακά, μέσα από μικρά αλλά ουσιαστικά βήματα.

Η θεραπευτική διαδικασία, αλλά και γενικότερα η προσωπική εξέλιξη, μπορεί να βοηθήσει σημαντικά προς αυτή την κατεύθυνση. Ένα από τα πρώτα βήματα είναι ο τρόπος με τον οποίο μιλάμε στον εαυτό μας στις δύσκολες στιγμές. Αντί της εσωτερικής αυστηρότητας, της αυτοαπόρριψης και της συνεχούς απαξίωσης, το self-love προϋποθέτει κατανόηση, υπομονή και αποδοχή.

Καμία ουσιαστική αλλαγή δεν γεννιέται μέσα από την εσωτερική βία. Η αποδοχή του εαυτού δεν απαιτεί τελειότητα. Δεν χρειάζεται να είμαστε αψεγάδιαστοι για να αξίζουμε. Χρειάζεται να μπορούμε να είμαστε αληθινοί και να νιώθουμε ήρεμοι μέσα σε αυτή την αλήθεια.

Η αγάπη προς τον εαυτό ωριμάζει μέσα στις σχέσεις

Ένα ακόμη σημαντικό στοιχείο που αναδεικνύεται είναι ότι το self-love δεν καλλιεργείται στην απομόνωση. Δεν είναι μια διαδικασία αποκομμένη από τον κόσμο και τους άλλους ανθρώπους. Αντίθετα, ωριμάζει μέσα στις σχέσεις, όταν μπορούμε να ερχόμαστε κοντά στους άλλους χωρίς να χάνουμε τον εαυτό μας.

Αυτό ίσως είναι και το πιο απαιτητικό αλλά ταυτόχρονα πιο αληθινό μέρος της διαδικασίας. Να μπορεί κανείς να σχετίζεται χωρίς να διαλύεται, να αγαπά χωρίς να εξαφανίζεται, να προσφέρει χωρίς να αδειάζει και να παραμένει ο εαυτός του χωρίς να φοβάται ότι θα απορριφθεί. Σε αυτή την ισορροπία, η αυτοφροντίδα παύει να είναι μια επιφανειακή τάση και μετατρέπεται σε βαθιά υπαρξιακή στάση.

Το self-love, τελικά, δεν είναι θόρυβος, προβολή ή αυτάρκης αποθέωση. Είναι μια ήσυχη δύναμη. Είναι η δυνατότητα να στέκεσαι δίπλα στον εαυτό σου με σεβασμό, αλήθεια και σταθερότητα. Και ακριβώς γι’ αυτό, δεν έχει καμία σχέση με τον ναρκισσισμό. Γιατί εκεί όπου υπάρχει αληθινή αυτοαγάπη, υπάρχει ταυτόχρονα και χώρος για τον άλλον.

Πηγή: Pagenews.gr