Το Αόρατο Κράτος της Κούβας: Πώς η GAESA Μετατράπηκε σε Αυτοκρατορία Εξουσίας

Η στρατιωτική επιχειρηματική ελίτ της Αβάνας βρίσκεται στο επίκεντρο της νέας σύγκρουσης ΗΠΑ–Κούβας και αποκαλύπτει τη μάχη για τον έλεγχο της κουβανικής οικονομίας

Η νέα ένταση ανάμεσα στην Ουάσινγκτον και την Αβάνα δεν αφορά πλέον μόνο το εμπάργκο, τα ανθρώπινα δικαιώματα ή τον Ψυχρό Πόλεμο που ποτέ δεν τελείωσε πραγματικά στην Καραϊβική. Στο επίκεντρο της σύγκρουσης βρίσκεται πλέον ένας οργανισμός που για δεκαετίες λειτουργούσε σχεδόν αόρατα πίσω από το κουβανικό κράτος: η GAESA.

Ο Αμερικανός Υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο εξαπέλυσε ανοιχτη επίθεση εναντίον του στρατιωτικού επιχειρηματικού κολοσσού της Κούβας, χαρακτηρίζοντάς τον «κράτος μέσα στο κράτος». Σύμφωνα με την Ουάσινγκτον, η GAESA έχει εξελιχθεί στον πραγματικό πυρήνα οικονομικής ισχύος του κουβανικού καθεστώτος, συγκεντρώνοντας πλούτο και στρατηγικούς τομείς στα χέρια μιας κλειστής στρατιωτικής ελίτ.

Για την Αμερική, η GAESA δεν είναι απλώς μια κρατική εταιρεία. Είναι ο μηχανισμός μέσω του οποίου το καθεστώς επιβιώνει οικονομικά παρά τις κυρώσεις, ενώ ταυτόχρονα ελέγχει την κοινωνία και περιορίζει κάθε πιθανότητα οικονομικής φιλελευθεροποίησης.

Τι ακριβώς είναι η GAESA

Η GAESA — Grupo de Administración Empresarial S.A. — δημιουργήθηκε τη δεκαετία του 1990 υπό την επίβλεψη του Ραούλ Κάστρο, όταν η Κούβα βρέθηκε σε οικονομική ασφυξία μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης.

Αρχικός στόχος ήταν η δημιουργία ενός στρατιωτικά ελεγχόμενου οικονομικού μηχανισμού που θα μπορούσε:

• να εξασφαλίζει σκληρό συνάλλαγμα,
• να διαχειρίζεται στρατηγικές επενδύσεις,
• και να προστατεύει το καθεστώς από οικονομική αποσταθεροποίηση.

Σήμερα, όμως, η GAESA έχει εξελιχθεί σε μια τεράστια οικονομική αυτοκρατορία που ελέγχει:

• πολυτελή ξενοδοχεία,
• τουριστικά θέρετρα,
• λιμάνια,
• αεροδρόμια,
• τράπεζες,
• supermarkets,
• καύσιμα,
• logistics,
• εισαγωγές,
• ακόμη και τμήματα των τηλεπικοινωνιών.

Αναλυτές εκτιμούν ότι η GAESA ελέγχει από το 40% έως και το 70% της κουβανικής οικονομίας — ποσοστό που την καθιστά ίσως τον ισχυρότερο οικονομικό οργανισμό στη Λατινική Αμερική υπό στρατιωτική διαχείριση.

Η οικονομική κρίση και ο αμερικανικός στόχος

Η Κούβα βιώνει σήμερα μία από τις χειρότερες οικονομικές κρίσεις των τελευταίων δεκαετιών:

• συνεχείς διακοπές ρεύματος,
• ελλείψεις καυσίμων,
• κατάρρευση αγοραστικής δύναμης,
• μαζική μετανάστευση,
• ελλείψεις τροφίμων και φαρμάκων.

Η κυβέρνηση της Αβάνας αποδίδει την κατάσταση κυρίως:

• στο αμερικανικό εμπάργκο,
• στις κυρώσεις,
• στις επιπτώσεις της πανδημίας,
• και στη διεθνή ενεργειακή κρίση.

Η Ουάσινγκτον όμως υποστηρίζει κάτι διαφορετικό: ότι η GAESA λειτουργεί ως ένας κλειστός μηχανισμός συγκέντρωσης πλούτου που απορροφά τα πιο κερδοφόρα κομμάτια της οικονομίας χωρίς διαφάνεια ή κοινωνική αναδιανομή.

Σύμφωνα με τον Ρούμπιο, η στρατιωτική αυτή ελίτ «συσσωρεύει δισεκατομμύρια» ενώ ο κουβανικός πληθυσμός αντιμετωπίζει διαρκή φτωχοποίηση.

Ο τουρισμός ως πεδίο γεωπολιτικής σύγκρουσης

Η αμερικανική στρατηγική απέναντι στην Κούβα έχει αλλάξει σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Αντί για γενικές πιέσεις, οι ΗΠΑ στοχεύουν πλέον απευθείας τους οικονομικούς μηχανισμούς της στρατιωτικής ηγεσίας.

Οι κυρώσεις κατά της GAESA επικεντρώνονται κυρίως στον τουρισμό:

• περιορισμοί σε αμερικανικά ταξίδια,
• απαγόρευση συναλλαγών με ξενοδοχεία που συνδέονται με τη GAESA,
• αποκλεισμός επιχειρηματικών συνεργασιών.

Ο λόγος είναι απλός: ο τουρισμός αποτελεί τη σημαντικότερη πηγή σκληρού συναλλάγματος για την Κούβα.

Για την Ουάσινγκτον, κάθε δολάριο που εισέρχεται στα στρατιωτικά ελεγχόμενα ξενοδοχεία θεωρείται οικονομική ενίσχυση του καθεστώτος.

Η σιωπή της Αβάνας και το ζήτημα της διαφάνειας

Ένα από τα πιο εντυπωσιακά στοιχεία γύρω από τη GAESA είναι η σχεδόν απόλυτη μυστικότητα που περιβάλλει τη λειτουργία της.

Η κουβανική κυβέρνηση:

• δεν δημοσιεύει πλήρη οικονομικά στοιχεία,
• δεν δίνει αναλυτικούς ισολογισμούς,
• ούτε επιτρέπει ουσιαστικό δημόσιο έλεγχο.

Η Αβάνα υποστηρίζει ότι αυτή η μυστικότητα είναι αναγκαία λόγω:

• των αμερικανικών κυρώσεων,
• της οικονομικής πολιορκίας,
• και των κινδύνων εξωτερικής παρέμβασης.

Ωστόσο, επικριτές του καθεστώτος θεωρούν ότι η αδιαφάνεια αυτή έχει δημιουργήσει ένα παράλληλο οικονομικό σύστημα στο οποίο στρατιωτικοί και κομματικά στελέχη διαθέτουν τεράστια δύναμη χωρίς πολιτικό έλεγχο.

Η Κούβα ως πεδίο νέου Ψυχρού Πολέμου

Πίσω από τη σύγκρουση για τη GAESA κρύβεται κάτι βαθύτερο: η επιστροφή της γεωπολιτικής αντιπαράθεσης στην Καραϊβική.

Η Κούβα εξακολουθεί να αποτελεί:

• σύμβολο αντίστασης απέναντι στις ΗΠΑ για μεγάλο μέρος του Global South,
• αλλά και στρατηγικό σημείο ενδιαφέροντος για Κίνα και Ρωσία.

Τα τελευταία χρόνια:

• κινεζικές επενδύσεις αυξάνονται,
• ρωσικές επαφές ενισχύονται,
• ενώ η Ουάσινγκτον ανησυχεί ότι η οικονομική εξάρτηση της Αβάνας από αντιδυτικές δυνάμεις θα βαθύνει ακόμη περισσότερο.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η GAESA λειτουργεί όχι μόνο ως οικονομικός μηχανισμός αλλά και ως εργαλείο γεωπολιτικής επιβίωσης του κουβανικού καθεστώτος.

Το πραγματικό δίλημμα της Κούβας

Η μεγάλη αντίφαση της σύγχρονης Κούβας είναι πλέον ξεκάθαρη:

• η χώρα χρειάζεται ξένες επενδύσεις,
• τεχνολογία,
• τουρισμό,
• οικονομικό άνοιγμα.

Όμως το ίδιο το σύστημα εξουσίας φοβάται ότι μια πραγματική οικονομική φιλελευθεροποίηση θα αποδυναμώσει τον στρατιωτικό και πολιτικό έλεγχο του κράτους.

Έτσι, η GAESA βρίσκεται στο κέντρο ενός υπαρξιακού διλήμματος:

• αποτελεί τον βασικό μηχανισμό οικονομικής επιβίωσης,
• αλλά ταυτόχρονα μετατρέπεται στο μεγαλύτερο εμπόδιο για βαθύτερες μεταρρυθμίσεις.

Και όσο η ένταση με τις Ηνωμένες Πολιτείες αυξάνεται, τόσο περισσότερο η στρατιωτική οικονομία της Κούβας θα μετατρέπεται από εργαλείο σταθερότητας σε πεδίο διεθνούς γεωπολιτικής αντιπαράθεσης.

Πηγή: pagenews.gr