Χτίζουν η Ιαπωνία και η Νοτιοανατολική Ασία μια «τρίτη επιλογή» ανάμεσα σε ΗΠΑ και Κίνα;

Η αυξανόμενη συνεργασία Τόκιο–ASEAN δείχνει την αναζήτηση μιας «τρίτης επιλογής» μέσα στη σύγκρουση Ουάσινγκτον–Πεκίνου, αλλάζοντας τις ισορροπίες στον Ινδο-Ειρηνικό.

Η γεωπολιτική σκακιέρα του Ινδο-Ειρηνικού εισέρχεται σε μια νέα εποχή, όπου παραδοσιακές συμμαχίες επαναπροσδιορίζονται και μεσαίες δυνάμεις αναζητούν μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η Ιαπωνία και οι χώρες της Νοτιοανατολικής Ασίας φαίνεται να διαμορφώνουν σταδιακά ένα νέο μοντέλο συνεργασίας που δεν βασίζεται ούτε στην πλήρη εξάρτηση από τις Ηνωμένες Πολιτείες ούτε στην προσέγγιση με την Κίνα.

Οι τελευταίες εξελίξεις αποτυπώνουν ξεκάθαρα αυτή τη μετατόπιση. Η συμμετοχή της Ιαπωνίας στις κοινές στρατιωτικές ασκήσεις Balikatan με τις ΗΠΑ και τις Φιλιππίνες, αλλά και η ανανεωμένη στρατηγική της για τον «Ελεύθερο και Ανοιχτό Ινδο-Ειρηνικό» (FOIP), σηματοδοτούν την ενίσχυση της παρουσίας του Τόκιο στη Νοτιοανατολική Ασία.

Ωστόσο, πίσω από αυτές τις κινήσεις κρύβεται μια βαθύτερη στρατηγική λογική: η δημιουργία ενός εναλλακτικού πλαισίου ισορροπίας απέναντι τόσο στην άνοδο της Κίνας όσο και στην αυξανόμενη αβεβαιότητα γύρω από την αμερικανική εξωτερική πολιτική.

Η «τρίτη επιλογή» πέρα από Ουάσινγκτον και Πεκίνο

Για δεκαετίες, η Ιαπωνία θεωρούνταν ο πιο σταθερός σύμμαχος των ΗΠΑ στην Ασία, ενώ πολλές χώρες της ASEAN ακολουθούσαν πολιτική ισορροπίας ανάμεσα στις μεγάλες δυνάμεις. Σήμερα όμως το περιβάλλον αλλάζει.

Η επιστροφή πιο απρόβλεπτων τάσεων στην αμερικανική πολιτική, ιδιαίτερα μετά την περίοδο διακυβέρνησης του Donald Trump, δημιούργησε ανησυχίες σχετικά με τη μακροπρόθεσμη αξιοπιστία των αμερικανικών δεσμεύσεων ασφαλείας.

Παράλληλα, η ολοένα πιο επιθετική διπλωματία του Πεκίνου στη Νότια Σινική Θάλασσα και στην ευρύτερη περιοχή αυξάνει τις πιέσεις προς γειτονικά κράτη.

Αποτέλεσμα είναι η εμφάνιση μιας νέας στρατηγικής: οι χώρες δεν επιλέγουν απαραίτητα στρατόπεδο, αλλά δημιουργούν δίκτυα συνεργασίας ώστε να μειώσουν την εξάρτησή τους από οποιαδήποτε υπερδύναμη.

Η έννοια του «Joint Hedging» και η νέα γεωπολιτική πραγματικότητα

Αναλυτές περιγράφουν το φαινόμενο ως joint hedging — κοινή στρατηγική αντιστάθμισης κινδύνων.

Δεν πρόκειται για παραδοσιακή στρατιωτική συμμαχία. Ούτε για ξεκάθαρο μέτωπο απέναντι στην Κίνα. Αντίθετα, αφορά ένα ευέλικτο σύστημα συνεργασίας όπου χώρες μεσαίας ισχύος μοιράζονται ρόλους, συντονίζουν πολιτικές και δημιουργούν θεσμικές σχέσεις ώστε να αντιμετωπίζουν από κοινού πιέσεις από ισχυρότερους παίκτες.

Η διαφοροποίηση είναι κρίσιμη: το joint hedging δεν στοχεύει μόνο στο Πεκίνο αλλά, σε ορισμένες περιπτώσεις, λειτουργεί και ως προστασία απέναντι στην αβεβαιότητα που προέρχεται από την Ουάσινγκτον.

Η Ιαπωνία χτίζει εναλλακτικά στηρίγματα ασφαλείας

Για περισσότερο από 70 χρόνια, η ιαπωνική άμυνα βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό στην αμερικανική στρατηγική ομπρέλα. Η προοπτική μιας αυτόνομης πορείας θεωρούνταν σχεδόν αδιανόητη.

Όμως οι εξελίξεις των τελευταίων ετών δείχνουν αλλαγή κατεύθυνσης. Από την περίοδο του Shinzo Abe μέχρι σήμερα, διαδοχικές ιαπωνικές κυβερνήσεις διατήρησαν στενές σχέσεις με τις ΗΠΑ αλλά ταυτόχρονα επιδίωξαν να επεκτείνουν τα στρατηγικά τους ερείσματα στη Νοτιοανατολική Ασία.

Η αναβάθμιση δεσμών με το Βιετνάμ, τις Φιλιππίνες και άλλες χώρες της περιοχής εντάσσεται ακριβώς σε αυτή τη λογική.

Οι χώρες της ASEAN αναζητούν επίσης μεγαλύτερη αυτονομία

Οι πιέσεις δεν περιορίζονται στην Ιαπωνία. Η αντιπαράθεση ΗΠΑ–Κίνας συμπιέζει και τον γεωπολιτικό χώρο ελιγμών της ASEAN.

Οι Φιλιππίνες ενίσχυσαν τη συνεργασία ασφαλείας με την Ιαπωνία, δημιουργώντας ένα επιπλέον στρατηγικό στήριγμα πέρα από τη συμμαχία τους με τις ΗΠΑ.

Το Βιετνάμ, παρά τη διαχρονική προσεκτική αμυντική πολιτική του, έχει εμβαθύνει σημαντικά τη συνεργασία με το Τόκιο.

Παράλληλα, κράτη όπως η Μαλαισία, το Βιετνάμ και οι Φιλιππίνες αποδέχθηκαν ιαπωνική υποστήριξη για την ενίσχυση αμυντικών δυνατοτήτων, επιχειρώντας να μοιράσουν γεωπολιτικούς κινδύνους.

Η λογική είναι απλή: όσο αυξάνεται η αβεβαιότητα γύρω από τις υπερδυνάμεις, τόσο μεγαλώνει η ανάγκη για εναλλακτικά κέντρα σταθερότητας.

Μπορεί να διαρκέσει αυτό το νέο μοντέλο συνεργασίας;

Το ερώτημα πλέον δεν είναι αν υπάρχει αλλαγή, αλλά αν αυτή μπορεί να εξελιχθεί σε μόνιμο χαρακτηριστικό της περιοχής.

Η Κίνα δυσκολεύεται να αντιμετωπίσει άμεσα αυτό το μοντέλο, καθώς η συνεργασία Ιαπωνίας–ASEAN αποφεύγει ανοιχτά αντικινεζική ρητορική. Ταυτόχρονα, οι Ηνωμένες Πολιτείες ίσως επωφεληθούν από μια περιφερειακή αρχιτεκτονική όπου σύμμαχοι αναλαμβάνουν μεγαλύτερο μέρος της ευθύνης ασφαλείας.

Ωστόσο, υπάρχει και προειδοποιητικό μήνυμα για την Ουάσινγκτον: όταν παραδοσιακοί σύμμαχοι αρχίζουν να αναζητούν ασφάλεια πέρα από την αμερικανική επιρροή, αυτό αντανακλά βαθύτερη ανησυχία για τη σταθερότητα του υφιστάμενου συστήματος.

Ο Ινδο-Ειρηνικός εισέρχεται σε εποχή πολυκεντρικής ισχύος

Η μεγαλύτερη εικόνα ίσως βρίσκεται εδώ. Ο Ινδο-Ειρηνικός δεν φαίνεται να κατευθύνεται προς έναν νέο Ψυχρό Πόλεμο με δύο ξεκάθαρα στρατόπεδα. Αντίθετα, αναδύεται ένα πιο περίπλοκο σύστημα πολλαπλών συνεργασιών, όπου μεσαίες δυνάμεις ενώνονται όχι για να δημιουργήσουν νέες υπερδυνάμεις αλλά για να προστατεύσουν τη σταθερότητα και να μοιραστούν κινδύνους.

Αυτό που δείχνουν σήμερα η Ιαπωνία και οι χώρες της Νοτιοανατολικής Ασίας ίσως αποτελέσει ένα από τα σημαντικότερα – και λιγότερο ορατά – φαινόμενα που θα διαμορφώσουν το μέλλον της παγκόσμιας γεωπολιτικής ισορροπίας.

Πηγή: Pagenews.gr