Οι διαπραγματεύσεις ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν για τον τερματισμό της επικίνδυνης σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή εισέρχονται πλέον σε μια εξαιρετικά εύθραυστη και κρίσιμη καμπή, με τις δύο πλευρές να παραδέχονται ότι υπάρχει πρόοδος, αλλά όχι ακόμη πολιτική συμφωνία ικανή να εγγυηθεί σταθερότητα.
Η Ουάσιγκτον και η Τεχεράνη επιχειρούν να διαμορφώσουν ένα προσωρινό πλαίσιο αποκλιμάκωσης, γνωρίζοντας ότι η περιοχή βρίσκεται μόλις ένα βήμα πριν από μια γενικευμένη γεωπολιτική έκρηξη που θα μπορούσε να συμπαρασύρει τις αγορές ενέργειας, τη ναυσιπλοΐα και ολόκληρη την αρχιτεκτονική ασφαλείας της Μέσης Ανατολής.
Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο εμφανίστηκε συγκρατημένα αισιόδοξος, δηλώνοντας ότι μια πρώτη συμφωνία-πλαίσιο ίσως επιτευχθεί «μέσα σε λίγες ημέρες». Ωστόσο, πίσω από τη διπλωματική αισιοδοξία, οι πραγματικές διαφωνίες παραμένουν τεράστιες.
Η νέα στρατηγική: Όχι συνολική ειρήνη, αλλά “πάγωμα” της κρίσης
Σε αντίθεση με τη συμφωνία του 2015 για τα πυρηνικά, αυτή τη φορά οι δύο πλευρές δεν επιδιώκουν άμεσα μια συνολική γεωπολιτική διευθέτηση.
Ο βασικός στόχος είναι πιο περιορισμένος αλλά εξαιρετικά κρίσιμος: να αποφευχθεί μια ανεξέλεγκτη στρατιωτική κλιμάκωση στον Περσικό Κόλπο.
Το υπό διαπραγμάτευση μνημόνιο προβλέπει:
- παύση εχθροπραξιών,
- μερική χαλάρωση αμερικανικών περιορισμών,
- ασφαλή διέλευση πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ,
- αποδέσμευση ιρανικών κεφαλαίων,
- πιθανή σταδιακή άρση κυρώσεων,
- και μεταφορά των πιο δύσκολων θεμάτων σε δεύτερη φάση διαπραγματεύσεων διάρκειας 60 ημερών.
Η επιλογή αυτής της “σταδιακής ειρήνης” αποτυπώνει το βαθύ έλλειμμα εμπιστοσύνης ανάμεσα στις δύο πλευρές.
Το μεγάλο αγκάθι: Τα πυρηνικά του Ιράν
Το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης εξακολουθεί να αποτελεί τον πυρήνα της κρίσης.
Οι ΗΠΑ και οι δυτικοί σύμμαχοι φοβούνται ότι το Ιράν μπορεί να βρεθεί πολύ κοντά στην απόκτηση πυρηνικού όπλου, ενώ η ιρανική ηγεσία επιμένει ότι το πρόγραμμα αφορά αποκλειστικά ειρηνική ενεργειακή χρήση.
Στο τραπέζι βρίσκονται σενάρια:
- περιορισμού του εμπλουτισμένου ουρανίου,
- μεταφοράς αποθεμάτων εκτός Ιράν,
- και αυστηρότερης διεθνούς επιτήρησης.
Ωστόσο, κάθε τεχνική συζήτηση μετατρέπεται αυτομάτως σε πολιτική και στρατηγική σύγκρουση.
Για την Τεχεράνη, το πυρηνικό πρόγραμμα αποτελεί σύμβολο εθνικής κυριαρχίας και αποτροπής. Για την Ουάσιγκτον, είναι ζήτημα περιφερειακής ασφάλειας και παγκόσμιας ισορροπίας ισχύος.
Στενά του Ορμούζ: Η “καρδιά” της παγκόσμιας ενέργειας
Ένα από τα πιο κρίσιμα σημεία της διαπραγμάτευσης αφορά τα Στενά του Ορμούζ — το σημαντικότερο ενεργειακό πέρασμα στον κόσμο.
Από εκεί διέρχεται τεράστιο ποσοστό του παγκόσμιου πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Οι ΗΠΑ απαιτούν πλήρη ελευθερία ναυσιπλοΐας και περιορισμό της ιρανικής επιρροής στην περιοχή, ενώ το Ιράν θεωρεί τον έλεγχο του Ορμούζ βασικό γεωπολιτικό χαρτί πίεσης απέναντι στη Δύση.
Κάθε ένταση στην περιοχή προκαλεί άμεσες αναταράξεις:
- στις τιμές του πετρελαίου,
- στις διεθνείς μεταφορές,
- στις ασφαλιστικές αγορές,
- αλλά και στις οικονομίες της Ευρώπης και της Ασίας.
Κυρώσεις, οικονομική ασφυξία και εσωτερική πίεση στην Τεχεράνη
Η ιρανική οικονομία βρίσκεται υπό τεράστια πίεση εξαιτίας των αμερικανικών κυρώσεων.
Η Τεχεράνη ζητά:
- αποδέσμευση παγωμένων κεφαλαίων,
- πρόσβαση σε διεθνείς αγορές,
- χαλάρωση των περιορισμών στις εξαγωγές πετρελαίου.
Για το ιρανικό καθεστώς, η οικονομική επιβίωση είναι πλέον εξίσου σημαντική με τη στρατιωτική αποτροπή.
Στην πραγματικότητα, πίσω από τη διπλωματική διαπραγμάτευση κρύβεται και μια εσωτερική μάχη ισχύος μέσα στο ίδιο το ιρανικό σύστημα, όπου σκληροπυρηνικοί και πραγματιστές συγκρούονται για το πόσο μακριά μπορεί να φτάσει ένας συμβιβασμός με τις ΗΠΑ.
Οι πύραυλοι και η “κόκκινη γραμμή” της Τεχεράνης
Αν υπάρχει ένα σημείο όπου το Ιράν εμφανίζεται απολύτως αμετακίνητο, αυτό είναι το βαλλιστικό του πρόγραμμα.
Η Ουάσιγκτον ζητά περιορισμούς σε πυραυλικά συστήματα μεγάλου βεληνεκούς, όμως η Τεχεράνη απορρίπτει κάθε τέτοιο ενδεχόμενο.
Η ιρανική ηγεσία θεωρεί ότι οι πύραυλοι αποτελούν τη βασική ασπίδα αποτροπής απέναντι:
- στο Ισραήλ,
- στις αμερικανικές βάσεις στον Κόλπο,
- αλλά και στους περιφερειακούς αντιπάλους της.
Γι’ αυτό και το συγκεκριμένο μέτωπο θεωρείται από διπλωματικές πηγές το δυσκολότερο σημείο της διαπραγμάτευσης.
Η Μέση Ανατολή μπροστά σε νέα ισορροπία τρόμου
Το μεγάλο ερώτημα πλέον δεν είναι αν ΗΠΑ και Ιράν μπορούν να γίνουν σύμμαχοι — αυτό θεωρείται σχεδόν αδύνατο.
Το πραγματικό ερώτημα είναι αν μπορούν να συνυπάρξουν χωρίς να οδηγηθούν σε άμεση στρατιωτική σύγκρουση.
Η σημερινή διαπραγμάτευση μοιάζει περισσότερο με προσπάθεια διαχείρισης μιας επικίνδυνης αντιπαράθεσης παρά με αυθεντική ειρηνευτική διαδικασία.
Και αυτό ακριβώς εξηγεί γιατί, παρά τη διπλωματική κινητικότητα, η Μέση Ανατολή παραμένει σε κατάσταση διαρκούς γεωπολιτικής έντασης, με ολόκληρο τον πλανήτη να παρακολουθεί τις εξελίξεις με κομμένη την ανάσα.
Πηγή: pagenews.gr