ΗΠΑ–Ιράν: Πόλεμος ή συμφωνία; Το Κατάρ παίζει το τελευταίο χαρτί της ειρήνης

Η στρατιωτική ένταση μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν μπορεί να επέστρεψε δυναμικά στο προσκήνιο, όμως πίσω από τις δημόσιες δηλώσεις και τις ανταλλαγές πυραυλικών επιθέσεων εξελίσσεται μια εξαιρετικά σύνθετη διπλωματική επιχείρηση.

Παρά την απόφαση του Αμερικανού προέδρου Donald Trump να χαρακτηρίσει «νεκρό» τόσο το Μνημόνιο Κατανόησης (MOU) όσο και την εκεχειρία που είχε συμφωνηθεί τους προηγούμενους μήνες, η Ουάσιγκτον δεν φαίνεται να εγκαταλείπει τον στόχο μιας πολιτικής διευθέτησης. Αντίθετα, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, η αμερικανική κυβέρνηση εξακολουθεί να θεωρεί ότι η αποφυγή ενός γενικευμένου πολέμου αποτελεί στρατηγική προτεραιότητα.

Το Κατάρ αναλαμβάνει ξανά ρόλο «γέφυρας»

Το Κατάρ έχει εξελιχθεί στον βασικό διαμεσολαβητή της κρίσης.

Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, Καταριανοί αξιωματούχοι ταξίδεψαν στο Ιράν σε πλήρη συντονισμό με την Ουάσιγκτον, πραγματοποιώντας διαδοχικές συναντήσεις στην πόλη Μασχάντ με Ιρανούς αξιωματούχους.

Στόχος δεν ήταν απλώς η αποκλιμάκωση της στρατιωτικής έντασης.

Ήταν η διάσωση του ίδιου του πλαισίου διαπραγμάτευσης που είχε οικοδομηθεί τους προηγούμενους μήνες γύρω από το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, τις οικονομικές κυρώσεις και την ασφάλεια των θαλάσσιων οδών στον Περσικό Κόλπο.

Διπλωμάτες που γνωρίζουν τις συνομιλίες υποστηρίζουν ότι, παρά τη νέα κρίση, και οι δύο πλευρές εξακολουθούν να θεωρούν το Μνημόνιο Κατανόησης τη μοναδική ρεαλιστική βάση για μια πολιτική λύση.

Πακιστάν, Σαουδική Αραβία, Τουρκία και Αίγυπτος ενεργοποιούν κοινό δίαυλο επικοινωνίας

Η διαμεσολάβηση δεν περιορίζεται στο Κατάρ.

Το Πακιστάν, η Σαουδική Αραβία, η Τουρκία και η Αίγυπτος ενεργοποίησαν κοινό δίκτυο επικοινωνίας, πραγματοποιώντας συνεχείς τηλεφωνικές επαφές τόσο με την Ουάσιγκτον όσο και με την Τεχεράνη.

Η εικόνα θυμίζει περισσότερο μια πολυεπίπεδη περιφερειακή διαπραγμάτευση παρά μια παραδοσιακή αμερικανοϊρανική κρίση.

Οι χώρες της περιοχής γνωρίζουν ότι μια πλήρης κατάρρευση των συνομιλιών θα μπορούσε να οδηγήσει σε μακροχρόνια αποσταθεροποίηση του Κόλπου, με άμεσες συνέπειες στην παγκόσμια οικονομία.

Το Ορμούζ παραμένει το μεγάλο διακύβευμα

Το μεγαλύτερο άγχος των δυτικών κυβερνήσεων δεν αφορά μόνο το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.

Αφορά τα Στενά του Ορμούζ.

Περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και σημαντικό ποσοστό των διεθνών εξαγωγών LNG διέρχονται καθημερινά από τη συγκεκριμένη θαλάσσια δίοδο.

Οι πρόσφατες επιθέσεις εναντίον εμπορικών δεξαμενόπλοιων προκάλεσαν έντονη ανησυχία στις διεθνείς αγορές, οδηγώντας σε άνοδο των τιμών του πετρελαίου και επαναφέροντας τον φόβο ενεργειακής κρίσης.

Για την Ουάσιγκτον, η ελεύθερη ναυσιπλοΐα στον Περσικό Κόλπο αποτελεί αδιαπραγμάτευτη στρατηγική προτεραιότητα.

Οι «σκληροπυρηνικοί» μέσα στην Τεχεράνη

Ένα από τα πλέον ενδιαφέροντα στοιχεία που προκύπτουν από τις περιφερειακές διπλωματικές επαφές αφορά τις εσωτερικές ισορροπίες εξουσίας στο Ιράν.

Πηγές που συμμετέχουν στις διαμεσολαβητικές προσπάθειες εκτιμούν ότι οι πρόσφατες επιθέσεις στα Στενά του Ορμούζ ενδέχεται να μην αποτέλεσαν κεντρική κυβερνητική επιλογή, αλλά πρωτοβουλία σκληροπυρηνικών κύκλων εντός του ιρανικού καθεστώτος.

Σύμφωνα με αυτή την εκτίμηση, οι συγκεκριμένες ομάδες αντιτίθενται στο Μνημόνιο Κατανόησης με τις Ηνωμένες Πολιτείες και επιδιώκουν να οδηγήσουν τις δύο χώρες σε οριστική ρήξη.

Η ανάλυση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς αναδεικνύει ότι η κρίση δεν αφορά μόνο την αντιπαράθεση Ουάσιγκτον–Τεχεράνης, αλλά και τις εσωτερικές πολιτικές ισορροπίες του ίδιου του Ιράν.

Η Ουάσιγκτον αφήνει ανοιχτό το παράθυρο των συνομιλιών

Παρά τη σκληρή δημόσια ρητορική του Donald Trump, μετά τη συνεδρίαση του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας ο Λευκός Οίκος διαμήνυσε ότι οι τεχνικές διαπραγματεύσεις συνεχίζονται.

Αμερικανοί αξιωματούχοι επιμένουν ότι η Ουάσιγκτον εξακολουθεί να επιδιώκει συμφωνία, υπό την προϋπόθεση ότι η Τεχεράνη θα τηρήσει τις δεσμεύσεις που απορρέουν από το Μνημόνιο Κατανόησης.

Ταυτόχρονα όμως υπογραμμίζουν ότι οι επιθέσεις κατά εμπορικών πλοίων συνιστούν σοβαρή παραβίαση των όρων της συμφωνίας και χαρακτηρίζονται από την αμερικανική πλευρά ως τρομοκρατικές ενέργειες.

Το Πακιστάν αναδεικνύεται σε νέο γεωπολιτικό παίκτη

Ιδιαίτερη κινητικότητα εμφανίζει και το Ισλαμαμπάντ.

Ο αρχηγός των πακιστανικών ενόπλων δυνάμεων, στρατάρχης Asim Munir, διατηρεί ανοικτό δίαυλο επικοινωνίας με την ιρανική ηγεσία, ενώ το Πακιστάν επιχειρεί να διαδραματίσει ρόλο αξιόπιστου συνομιλητή και για τις δύο πλευρές.

Η ανάδειξη του Πακιστάν σε ενεργό μεσολαβητή ενισχύει τη γεωπολιτική του βαρύτητα σε μια περίοδο όπου η Μέση Ανατολή αναζητά νέες ισορροπίες ισχύος.

Η επόμενη κρίσιμη ημερομηνία

Όλες οι διπλωματικές προσπάθειες συγκλίνουν πλέον σε έναν κοινό στόχο:

να συμφωνηθεί νέα ημερομηνία επανέναρξης των τεχνικών διαπραγματεύσεων μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν.

Εάν οι συνομιλίες επανεκκινήσουν, το Μνημόνιο Κατανόησης ενδέχεται να διασωθεί, ανοίγοντας ξανά τον δρόμο για μια συνολική συμφωνία.

Εάν όμως η διπλωματία αποτύχει, τότε η πρόσφατη στρατιωτική κλιμάκωση ίσως αποτελέσει μόνο το πρώτο επεισόδιο μιας πολύ ευρύτερης περιφερειακής σύγκρουσης.

Η τρέχουσα κρίση αποκαλύπτει ότι η Μέση Ανατολή εισέρχεται σε μια νέα φάση πολυπολικής διπλωματίας. Οι εξελίξεις δεν καθορίζονται πλέον αποκλειστικά από την Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη. Περιφερειακές δυνάμεις όπως το Κατάρ, το Πακιστάν, η Σαουδική Αραβία και η Τουρκία επιχειρούν να διαμορφώσουν το αποτέλεσμα, λειτουργώντας ως εγγυητές σταθερότητας.

Το εάν θα διασωθεί η συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν δεν θα κριθεί αποκλειστικά από τις στρατιωτικές επιχειρήσεις ή τις δημόσιες δηλώσεις των ηγετών. Θα κριθεί από την επιτυχία αυτής της αθόρυβης διπλωματίας, η οποία εξελίσσεται μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας, αλλά ενδέχεται να αποδειχθεί καθοριστική για τη σταθερότητα ολόκληρης της Μέσης Ανατολής.

Πηγή: pagenews.gr