Η συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν απειλεί να αφήσει τον Νετανιάχου πολιτικά εκτεθειμένο

Ο ισραηλινός πρωθυπουργός έχτισε επί δεκαετίες το προφίλ του ηγέτη που μπορεί να επηρεάζει την Ουάσιγκτον στο ιρανικό ζήτημα. Όμως η νέα αμερικανοϊρανική διευθέτηση δείχνει ότι ο Τραμπ προχωρά πλέον με βάση τα συμφέροντα των ΗΠΑ, ακόμη κι αν αυτό αφήνει το Ισραήλ στο περιθώριο.

Η μεγαλύτερη απώλεια από τη συμφωνία Ηνωμένων Πολιτειών – Ιράν μπορεί τελικά να μην αφορά μόνο τη στρατηγική του Ισραήλ απέναντι στην Τεχεράνη.

Μπορεί να αφορά προσωπικά τον ίδιο τον Μπενιαμίν Νετανιάχου.

Ο ισραηλινός πρωθυπουργός έχτισε μεγάλο μέρος της πολιτικής του διαδρομής πάνω σε μία κεντρική υπόσχεση: ότι μόνο εκείνος μπορούσε να κρατήσει την Ουάσιγκτον και το Τελ Αβίβ σε απόλυτη στρατηγική ευθυγράμμιση απέναντι στο Ιράν.

Για δεκαετίες καλλιέργησε σχέσεις με το αμερικανικό πολιτικό σύστημα, κυρίως με τους Ρεπουμπλικανούς, εμφανίζοντας τον εαυτό του ως τον ηγέτη που μπορούσε να επηρεάζει Αμερικανούς προέδρους, να μιλά απευθείας στο Κογκρέσο και να μετατρέπει το ιρανικό ζήτημα σε κοινή αμερικανοϊσραηλινή ατζέντα.

Σήμερα, όμως, αυτή η εικόνα ραγίζει.

Από «ψιθυριστής της Ουάσιγκτον» σε θεατή των εξελίξεων

Διπλωμάτες τον περιέγραφαν κάποτε ως τον «American whisperer», τον Ισραηλινό ηγέτη που μπορούσε να σηκώσει το τηλέφωνο και να επηρεάσει τον στρατηγικό υπολογισμό της Ουάσιγκτον.

Η νέα αμερικανοϊρανική συμφωνία ανατρέπει αυτή την αφήγηση.

Ο Ντόναλντ Τραμπ επιδιώκει να κλείσει έναν ακόμη πόλεμο στη Μέση Ανατολή και φαίνεται αποφασισμένος να εντάξει το Ιράν, τον Λίβανο και τα Στενά του Ορμούζ σε ένα ευρύτερο πακέτο αποκλιμάκωσης.

Για τον Νετανιάχου, αυτό σημαίνει ότι δεν διαμορφώνει πλέον την αμερικανική πολιτική για το Ιράν. Αντίθετα, καλείται να την αποδεχθεί.

Το πλήγμα στο πολιτικό αφήγημα

Ο πρώην σύμβουλος του Νετανιάχου, Αβίβ Μπουσίνσκι, το έθεσε με σκληρό τρόπο:

«Η συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν είναι αποφασιστικό πλήγμα για τον Νετανιάχου.»

Και πρόσθεσε:

«Όχι μόνο έχασε τον πόλεμο με το Ιράν, αλλά έχασε και τον Τραμπ ως φίλο. Είναι πλέον απομονωμένος, όχι μόνο διεθνώς, αλλά και σε μεγάλη αντιπαράθεση με τον Τραμπ.»

Η φράση αυτή αποτυπώνει το νέο πολιτικό πρόβλημα του Ισραηλινού πρωθυπουργού.

Ο Νετανιάχου είχε επενδύσει στην εικόνα του ηγέτη που μπορούσε να πιέζει την Ουάσιγκτον προς πιο σκληρή γραμμή έναντι της Τεχεράνης.

Αν όμως ο ίδιος ο Τραμπ επιλέγει συμφωνία με το Ιράν, τότε το βασικό πολιτικό κεφάλαιο του Νετανιάχου μετατρέπεται σε αδυναμία.

Η σύγκρουση στόχων Τραμπ – Νετανιάχου

Η διαφορά δεν είναι μόνο προσωπική.

Είναι στρατηγική.

Ο Τραμπ θέλει να απομακρύνει τις Ηνωμένες Πολιτείες από έναν ακόμη μακρόχρονο πόλεμο στη Μέση Ανατολή.

Ο Νετανιάχου θεωρεί ότι η συνεχής πίεση στο Ιράν και στη Χεζμπολάχ είναι απαραίτητη για την ασφάλεια του Ισραήλ.

Αυτή η σύγκρουση στόχων δημιουργεί ένα νέο πλαίσιο.

Η Ουάσιγκτον διαπραγματεύεται απευθείας με την Τεχεράνη, εντάσσει το μέτωπο του Λιβάνου σε ευρύτερη διευθέτηση και δημιουργεί μηχανισμούς διαχείρισης εκεχειρίας, περιορίζοντας την ικανότητα του Ισραήλ να κινείται μονομερώς.

Οι δημόσιες επιπλήξεις από την Ουάσιγκτον

Το κλίμα επιβαρύνθηκε ακόμη περισσότερο από τις δημόσιες παρεμβάσεις της αμερικανικής ηγεσίας.

Ο Τραμπ εμφανίστηκε διατεθειμένος να βάλει όρια στη στρατιωτική δράση του Ισραήλ στον Λίβανο, ενώ ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς προειδοποίησε Ισραηλινούς επικριτές της συμφωνίας να μην επιτίθενται:

«Στον μόνο ισχυρό σύμμαχο που τους έχει απομείνει στον κόσμο.»

Πρόκειται για φράση με βαρύ πολιτικό συμβολισμό.

Δείχνει ότι η στήριξη των ΗΠΑ προς το Ισραήλ παραμένει ισχυρή, αλλά δεν είναι πλέον άνευ όρων σε κάθε τακτική επιλογή της κυβέρνησης Νετανιάχου.

Το τέλος του ρεπουμπλικανικού «δίχτυ ασφαλείας»

Για χρόνια ο Νετανιάχου επένδυσε στη σχέση του με τους Ρεπουμπλικανούς.

Αξιοποίησε αυτή τη σχέση ως αντίβαρο απέναντι στις Δημοκρατικές κυβερνήσεις, φτάνοντας ακόμη και να καταγγείλει τη συμφωνία Ομπάμα με το Ιράν από το βήμα του αμερικανικού Κογκρέσου.

Όμως η σημερινή συγκυρία είναι διαφορετική.

Οι Ρεπουμπλικανοί δεν πρόκειται να συγκρουστούν με τον Τραμπ για χάρη του Νετανιάχου.

Αυτό σημαίνει ότι ο Ισραηλινός πρωθυπουργός χάνει το βασικό του πολιτικό καταφύγιο στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Ο πόλεμος που δεν έφερε «νίκη»

Στην αρχή της σύγκρουσης με το Ιράν, ο Νετανιάχου υποσχέθηκε απόλυτη νίκη.

Όμως τα αποτελέσματα είναι αμφίσημα.

Δεν πέτυχε την κατάρρευση του ιρανικού καθεστώτος.

Δεν πέτυχε την εξουδετέρωση της Χεζμπολάχ στον Λίβανο.

Δεν εξασφάλισε πλήρη επιστροφή στην κανονικότητα για τους κατοίκους του βόρειου Ισραήλ.

Και τώρα, αντί να επιβάλει τους όρους του στην Τεχεράνη, βλέπει την Ουάσιγκτον να διαπραγματεύεται απευθείας με τους Ιρανούς.

Το αδιέξοδο στον Λίβανο

Ο Λίβανος είναι το πιο δύσκολο πεδίο για τον Νετανιάχου.

Αν αποσυρθεί ή αποδεχθεί πλήρη αποκλιμάκωση, κινδυνεύει να δεχθεί επίθεση από τη σκληρή δεξιά βάση του στο εσωτερικό.

Αν συνεχίσει τις επιχειρήσεις, κινδυνεύει να συγκρουστεί με την Ουάσιγκτον.

Αυτό είναι το πολιτικό του αδιέξοδο.

Η αμερικανική διπλωματία θέλει να εντάξει τον Λίβανο σε συνολικό πλαίσιο αποκλιμάκωσης. Ο Νετανιάχου θέλει να διατηρήσει στρατιωτική πίεση στη Χεζμπολάχ. Οι δύο στόχοι δεν συμβαδίζουν εύκολα.

Το Ιράν βλέπει ευκαιρία

Η Τεχεράνη αντιλαμβάνεται τη νέα ρωγμή μεταξύ Ουάσιγκτον και Τελ Αβίβ.

Στρατηγικός στόχος του Ιράν είναι να παρουσιάσει κάθε νέα ισραηλινή επιχείρηση στον Λίβανο ως προσπάθεια υπονόμευσης της διπλωματίας του Τραμπ.

Με αυτόν τον τρόπο, η Τεχεράνη θα επιχειρήσει να αναγκάσει τον Λευκό Οίκο να επιλέξει:

ή να προστατεύσει τη συμφωνία με το Ιράν

ή να καλύψει πλήρως τις στρατιωτικές επιλογές του Ισραήλ

Αυτό είναι ένα δύσκολο δίλημμα για την Ουάσιγκτον.

Τα χαμένα στρατηγικά στοιχήματα

Ο Νετανιάχου είχε επενδύσει σε δύο μεγάλους στόχους.

Πρώτον, στη στρατηγική αποδυνάμωση ή ακόμη και ανατροπή του ιρανικού καθεστώτος.

Δεύτερον, στην επέκταση των Συμφωνιών του Αβραάμ, με κορωνίδα την εξομάλυνση σχέσεων με τη Σαουδική Αραβία.

Κανένας από τους δύο στόχους δεν έχει επιτευχθεί.

Το ιρανικό καθεστώς δεν κατέρρευσε.

Η Σαουδική Αραβία δεν προχώρησε σε εξομάλυνση με το Ισραήλ.

Και η περιφερειακή εικόνα έχει γίνει πιο περίπλοκη μετά τον πόλεμο στη Γάζα, το ζήτημα της Δυτικής Όχθης και την αυξανόμενη επιφυλακτικότητα των αραβικών κρατών απέναντι στην κυβέρνηση Νετανιάχου.

Η περιφερειακή αναπροσαρμογή

Χώρες που κάποτε ο Νετανιάχου ήλπιζε να φέρει πιο κοντά στο Ισραήλ τώρα κινούνται πιο προσεκτικά.

Τα κράτη του Κόλπου επιβραδύνουν την εξομάλυνση με το Τελ Αβίβ και ταυτόχρονα ανοίγουν ή διατηρούν διαύλους με την Τεχεράνη.

Η λογική που στήριξε τις Συμφωνίες του Αβραάμ έχει αποδυναμωθεί από:

• τον πόλεμο στη Γάζα