Φιντάν: Παζάρι με Κάιρο και Ρώμη χωρίς την Αθήνα — Το αιγυπτιακό «όχι» και η απάντηση Γεραπετρίτη

Η Άγκυρα επιχειρεί να μετατρέψει τη λιβυκή κύρωση σε ευρύτερη διπλωματική πρωτοβουλία. Η Αίγυπτος επιμένει στην απόρριψη του μνημονίου, ενώ η Ελλάδα αναζητά συνέχεια στον συντονισμό, στις οριοθετήσεις και στη διεθνή κινητοποίηση.

Η νέα κίνηση του Χακάν Φιντάν για συνομιλίες με την Αίγυπτο και την Ιταλία, με αντικείμενο ζητήματα της Λιβύης και των θαλάσσιων ζωνών, αναδεικνύει την επόμενη επιδίωξη της Άγκυρας: να μετατρέψει την έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη λιβυκή Βουλή σε αφετηρία ευρύτερης περιφερειακής διαπραγμάτευσης.

Η Ελλάδα δεν περιλαμβάνεται στο σχήμα που περιέγραψε ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών. Δεν έχει, όμως, ανακοινωθεί συμφωνία συγκρότησης τέτοιου μηχανισμού ούτε αποδοχή του μνημονίου από το Κάιρο ή τη Ρώμη.

Αντιθέτως, στην ίδια διπλωματική συγκυρία, ο Αιγύπτιος υπουργός Εξωτερικών Μπαντρ Αμπντελάτι επανέλαβε απέναντι στον Φιντάν την κατηγορηματική απόρριψη της λιβυκής κύρωσης.

Αυτή είναι η αντίφαση που χρειάζεται να διαβαστεί προσεκτικά: η Τουρκία παρουσιάζει τις αντιρρήσεις της Αιγύπτου ως αντικείμενο διαχείρισης, ενώ η Αίγυπτος εξακολουθεί δημοσίως να απορρίπτει τη συγκεκριμένη πράξη.

Τι ακριβώς πρότεινε ο Φιντάν

Μιλώντας στην Κωνσταντινούπολη, μετά τις περιφερειακές υπουργικές επαφές της Παρασκευής 23 Οκτωβρίου, ο επικεφαλής της τουρκικής διπλωματίας αναφέρθηκε στις αιγυπτιακές επιφυλάξεις και δήλωσε διαθέσιμος για συζήτηση.

Σύμφωνα με τη δήλωσή του, Τουρκία, Ιταλία και Αίγυπτος θα μπορούσαν να συναντηθούν για ζητήματα που απασχολούν το Κάιρο και τη Λιβύη:

«Θετικές, εποικοδομητικές προσεγγίσεις μπορούν σίγουρα να προταθούν. Θα έπρεπε να προταθούν και δεν έχουμε κανένα πρόβλημα με αυτό. Το εξέφρασα και στον Αιγύπτιο ομόλογό μου. Αυτή είναι και η θέση του Προέδρου μας».

Η πρόταση είναι πολιτικά σημαντική, επειδή επιχειρεί να δημιουργήσει χώρο συζήτησης γύρω από ένα μνημόνιο που η Αθήνα απορρίπτει.

Ωστόσο, η δήλωση διαθεσιμότητας για διάλογο δεν αποδεικνύει ότι οι υπόλοιπες πλευρές έχουν συμφωνήσει στο αντικείμενο, στη σύνθεση ή στις προϋποθέσεις του.

Η απουσία της Ελλάδας και το πραγματικό διακύβευμα

Η μη αναφορά στην Ελλάδα έχει ιδιαίτερο βάρος, καθώς οι ελληνικές ενστάσεις αφορούν ακριβώς την παραγνώριση των θαλάσσιων δικαιωμάτων των νησιών.

Μια πιθανή πολιτική ανάγνωση της τουρκικής πρότασης είναι ότι η Άγκυρα επιδιώκει να αντιμετωπίσει χωριστά τις αντιρρήσεις κάθε ενδιαφερόμενου κράτους, περιορίζοντας τη δυνατότητα διαμόρφωσης ενιαίας αντίδρασης.

Αυτή αποτελεί ερμηνεία της κίνησης, όχι επιβεβαιωμένη συμφωνία παραμερισμού της Ελλάδας.

Επιπλέον, η συμμετοχή της Ιταλίας στις συναντήσεις της Κωνσταντινούπολης δεν συνιστά από μόνη της αποδοχή των τουρκικών θέσεων. Άλλο η παρουσία σε περιφερειακές διαβουλεύσεις και άλλο η συναίνεση σε συγκεκριμένη θαλάσσια διευθέτηση.

«Πολιτικός θόρυβος»: Η προσπάθεια υποβάθμισης των αντιδράσεων

Ο Φιντάν υπερασπίστηκε την τουρκική θέση ότι το μνημόνιο βρίσκεται ήδη σε ισχύ, παρουσιάζοντας τις νέες αντιδράσεις ως δυσανάλογες:

«Εμείς υπογράψαμε το μνημόνιο συναντίληψης το 2019. Από τότε μέχρι σήμερα έχουν περάσει σχεδόν 7 χρόνια».

Και συνέχισε:

«Το γεγονός ότι, 7 χρόνια μετά, ένα μνημόνιο που ισχύει νομικά έγινε αποδεκτό και από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, μετατρέπεται σε αντικείμενο τόσο μεγάλου πολιτικού θορύβου, είναι βέβαια κάτι που μας ξενίζει».

Η αναφορά σε νομική ισχύ αποτυπώνει την τουρκική θέση. Δεν αποτελεί κοινά αποδεκτό συμπέρασμα ούτε ανατρέπει την επίσημη ευρωπαϊκή απόρριψη του μνημονίου.

Παράλληλα, ο Τούρκος υπουργός αναγνώρισε ότι παρακολουθεί την ελληνική κινητοποίηση:

«Βλέπουμε ξεκάθαρα τις ενέργειες που πραγματοποιεί η Ελλάδα σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτό είναι κάτι κατανοητό».

Η διατύπωση δείχνει ότι η ευρωπαϊκή διάσταση αποτελεί μέρος της διπλωματικής αντιπαράθεσης που καλείται να διαχειριστεί και η ίδια η Άγκυρα.

Η απάντηση Αμπντελάτι δεν ήταν αποδοχή

Το σημαντικότερο αντίβαρο στην τουρκική παρουσίαση βρίσκεται στην αιγυπτιακή ενημέρωση για τη συνάντηση Αμπντελάτι–Φιντάν.

Σύμφωνα με αυτήν, ο Αιγύπτιος υπουργός επανέλαβε την κατηγορηματική απόρριψη της κύρωσης του μνημονίου του 2019 και υπογράμμισε τη σημασία του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας και της UNCLOS για την οριοθέτηση ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας.

Η ίδια ενημέρωση αναφέρει ότι ο Φιντάν εξέφρασε κατανόηση για τις αιγυπτιακές ανησυχίες σχετικά με τη Λιβύη και υποστήριξε τη συνέχιση των διαβουλεύσεων.

Επομένως, δεν τεκμηριώνεται ότι η Τουρκία έχει ήδη άρει τις αιγυπτιακές αντιρρήσεις. Τεκμηριώνεται ότι οι δύο χώρες συνομιλούν παρά τη διαφωνία τους.

Για την Αθήνα, αυτό απαιτεί διαρκή συντονισμό με το Κάιρο. Η συνεργασία Ελλάδας–Αιγύπτου δεν αποκλείει άλλες αιγυπτιακές επαφές, όπως και οι επαφές Αιγύπτου–Τουρκίας δεν ισοδυναμούν αυτομάτως με εγκατάλειψη της ελληνικής συνεργασίας.

Γεραπετρίτης: «Ελλάδα και Αίγυπτος έχουν απολύτως κοινή κατανόηση»

Ο Γιώργος Γεραπετρίτης, σε συνέντευξή του στο Mega News 104,6 στις 21 Οκτωβρίου, είχε αναγνωρίσει τη συστηματική προσπάθεια της Τουρκίας να εξασφαλίσει τη λιβυκή κοινοβουλευτική κύρωση.

Ο υπουργός Εξωτερικών συνέδεσε την εξέλιξη με τις μεταβολές των εσωτερικών ισορροπιών στη Λιβύη, υποστηρίζοντας ότι δεν ήταν απροσδόκητη. Ως προς τη συνεργασία με το Κάιρο, δήλωσε:

«Ελλάδα και Αίγυπτος έχουν απολύτως κοινή κατανόηση».

Για την ελληνική στάση απέναντι στο μνημόνιο διατύπωσε κατηγορηματική θέση:

«Το μνημόνιο αυτό δεν πρόκειται να εφαρμοστεί».

Η δήλωση αυτή αποτελεί δέσμευση της ελληνικής διπλωματίας. Η αποτελεσματικότητά της θα αξιολογηθεί από τις ενέργειες που θα ακολουθήσουν και την εξέλιξη των σχεδιασμών στην περιοχή.

Η επέκταση της συμφωνίας ΑΟΖ είναι διαπραγμάτευση, όχι τετελεσμένο

Στην τηλεφωνική επικοινωνία της 22ας Οκτωβρίου, Γεραπετρίτης και Αμπντελάτι συμφώνησαν να συνεχίσουν τις διαβουλεύσεις για την επέκταση του γεωγραφικού πεδίου της συμφωνίας οριοθέτησης ΑΟΖ του 2020.

Αυτό συνιστά συγκεκριμένη κατεύθυνση συνεργασίας. Δεν έχει ανακοινωθεί νέα συμφωνία, νέες συντεταγμένες ή ολοκλήρωση της διαπραγμάτευσης.

Η πολιτική σημασία βρίσκεται στη δυνατότητα Αθήνας και Καΐρου να δώσουν συνέχεια σε μια υφιστάμενη οριοθέτηση με κοινά αποδεκτούς κανόνες.

Η ουσιαστική δοκιμασία θα είναι η πρόοδος της διαδικασίας. Οι ανακοινώσεις συντονισμού έχουν αξία, αλλά δεν υποκαθιστούν το αποτέλεσμα.

Τι επισημαίνουν Φίλης και Δεσποτόπουλος

Τη διάκριση μεταξύ πολιτικής επιρροής και νομικής ισχύος αναδεικνύουν και οι αναλύσεις των Κωνσταντίνου Φίλη και Αλέξανδρου Δεσποτόπουλου στον ΣΚΑΪ.

Ο Φίλης αποδίδει τη λιβυκή εξέλιξη στη συστηματική ενίσχυση της τουρκικής παρουσίας, με δυνατότητα επιρροής τόσο στη δυτική όσο και στην ανατολική πλευρά της χώρας. Επισημαίνει την ανάγκη αποφυγής σπασμωδικών αντιδράσεων.

Ο Δεσποτόπουλος διαχωρίζει την πολιτική και επικοινωνιακή ενίσχυση της τουρκικής επιχειρηματολογίας από τη διεθνή νομική ισχύ του μνημονίου και υπογραμμίζει τη σημασία διατήρησης της ελληνικής επικοινωνίας με Τρίπολη και Βεγγάζη.

Η πρακτική συνέπεια αυτής της προσέγγισης είναι ότι η Ελλάδα χρειάζεται ταυτόχρονα νομική τεκμηρίωση, διεθνή στήριξη και παρουσία στα λιβυκά κέντρα αποφάσεων.

Η ενοποίηση της Λιβύης ως πρόσθετο διαπραγματευτικό χαρτί

Ο Φιντάν συνέδεσε τις παρεμβάσεις του και με την προσπάθεια προσέγγισης των αντίπαλων λιβυκών στρατοπέδων, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο ανακοινώσεων για «πολύ καλά νέα».

Η σύνδεση έχει πολιτικό βάρος: εάν η Τουρκία ενισχύσει τον ρόλο της ως μεσολαβητή, θα αποκτήσει πρόσθετη δυνατότητα διαπραγμάτευσης με χώρες που ενδιαφέρονται για τη σταθερότητα της Λιβύης.

Αυτό δεν σημαίνει ότι ελέγχει την έκβαση. Η επανένωση πολιτικών θεσμών και στρατιωτικών δομών εξαρτάται από τις ίδιες τις λιβυκές πλευρές και από ανταγωνιστικά συμφέροντα.

Ο ΟΗΕ και η Ευρώπη: Στήριξη με συγκεκριμένα όρια

Η ελληνική παρέμβαση στις κεκλεισμένων των θυρών διαβουλεύσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας και η επιστολή προς τον γενικό γραμματέα του ΟΗΕ καταγράφουν επισήμως τις αντιρρήσεις της Αθήνας.

Δεν αποτελούν απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας επί της οριοθέτησης.

Αντίστοιχα, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει επαναβεβαιώσει ότι το μνημόνιο παραβιάζει δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν μπορεί να παράγει έννομες συνέπειες εις βάρος τους. Πρόκειται για ουσιαστικό διπλωματικό έρεισμα, χωρίς να καταργεί την ανάγκη παρακολούθησης των κινήσεων στο πεδίο.

Πού θα κριθεί το επόμενο στάδιο

Το διαθέσιμο υλικό δεν αρκεί για να χαρακτηριστεί η πρόταση Φιντάν αποδεδειγμένος νέος αιφνιδιασμός της Αθήνας. Δείχνει, όμως, μια τουρκική πρωτοβουλία διεύρυνσης της διαπραγμάτευσης, με την Ελλάδα εκτός της σύνθεσης που περιγράφηκε.

Τρία στοιχεία θα δείξουν αν η κίνηση αποκτά ουσία: εάν η Ιταλία αποδεχθεί συγκεκριμένο σχήμα συνομιλιών, εάν μεταβληθεί η αιγυπτιακή θέση και εάν υπάρξουν πρακτικές πρωτοβουλίες εφαρμογής των τουρκολιβυκών διεκδικήσεων.

Για την ελληνική διπλωματία, το ζητούμενο είναι να μετατρέψει τη σημερινή υποστήριξη σε σταθερό συντονισμό και εφαρμόσιμες συμφωνίες. Η δήλωση Φιντάν είναι μια κίνηση στη διαπραγμάτευση· η αιγυπτιακή απόρριψη παραμένει το δημόσια καταγεγραμμένο δεδομένο.

Πηγή: pagenews.gr