Η νέα συμφωνία ασφαλείας μεταξύ Ισραήλ και Λιβάνου παρουσιάζεται ως μια σημαντική διπλωματική πρωτοβουλία για τον τερματισμό των συγκρούσεων κατά μήκος ενός από τα πλέον ασταθή σύνορα της Μέσης Ανατολής. Ο πυρήνας της συμφωνίας προβλέπει ότι η πλήρης αποχώρηση των ισραηλινών δυνάμεων από τον νότιο Λίβανο θα πραγματοποιηθεί μόνο εφόσον διαπιστωθεί η πλήρης αποστρατιωτικοποίηση της Χεζμπολάχ στην περιοχή.
Η αρχιτεκτονική της συμφωνίας επιχειρεί να συνδυάσει δύο στρατηγικούς στόχους: την ενίσχυση της ασφάλειας του Ισραήλ και την αποκατάσταση της κυριαρχίας του λιβανικού κράτους. Ωστόσο, αρκετοί αναλυτές εκτιμούν ότι το πλαίσιο αυτό βασίζεται σε παραδοχές που δύσκολα μπορούν να εφαρμοστούν υπό τις σημερινές πολιτικές και γεωστρατηγικές συνθήκες, με αποτέλεσμα να υπάρχει ο κίνδυνος η συμφωνία να μετατραπεί σε έναν μηχανισμό διαχείρισης της κρίσης και όχι σε εργαλείο οριστικής επίλυσής της.
Η αποστρατιωτικοποίηση της Χεζμπολάχ ως προϋπόθεση εφαρμογής
Το πλέον κρίσιμο σημείο της συμφωνίας είναι η σύνδεση της ισραηλινής αποχώρησης με την επαληθευμένη αποστρατιωτικοποίηση της Χεζμπολάχ.
Από ισραηλινής πλευράς, η πρόβλεψη αυτή ανταποκρίνεται στη διαχρονική επιδίωξη δημιουργίας μιας ουδέτερης ζώνης ασφαλείας στα βόρεια σύνορα της χώρας. Ωστόσο, η Χεζμπολάχ έχει επανειλημμένα απορρίψει κάθε ενδεχόμενο παράδοσης του οπλισμού της, υποστηρίζοντας ότι η ένοπλη παρουσία της αποτελεί αναγκαίο αποτρεπτικό μηχανισμό απέναντι στο Ισραήλ.
Ως εκ τούτου, η εφαρμογή της συμφωνίας εξαρτάται από μια προϋπόθεση που σήμερα δεν φαίνεται πολιτικά ή στρατιωτικά εφικτή.
Οι περιορισμένες δυνατότητες του λιβανικού κράτους
Η συμφωνία αποδίδει στο κράτος του Λιβάνου την ευθύνη για τη διάλυση της στρατιωτικής υποδομής της Χεζμπολάχ.
Στην πράξη, όμως, το λιβανικό πολιτικό σύστημα χαρακτηρίζεται από ένα σύνθετο μοντέλο θρησκευτικής και πολιτικής ισορροπίας, όπου η εξουσία κατανέμεται μεταξύ των βασικών κοινοτήτων μέσω ενός συστήματος συναίνεσης και όχι μέσω ισχυρής κεντρικής κρατικής εξουσίας.
Ο λιβανικός στρατός δεν διαθέτει ούτε την επιχειρησιακή ισχύ ούτε την πολιτική νομιμοποίηση για να επιχειρήσει την αναγκαστική αφοπλισμό της Χεζμπολάχ χωρίς να διακινδυνεύσει σοβαρή εσωτερική αποσταθεροποίηση. Για πολλούς αναλυτές, η συμφωνία απαιτεί από τη Βηρυτό να αναλάβει υποχρεώσεις που υπερβαίνουν τις πραγματικές δυνατότητές της.
Η ισραηλινή στρατιωτική παρουσία αποκτά μεγαλύτερη διάρκεια
Καθώς η αποχώρηση του Ισραήλ εξαρτάται από την αποστρατιωτικοποίηση της Χεζμπολάχ, δημιουργείται ένα πλαίσιο που ενδέχεται να επιτρέψει τη διατήρηση ισραηλινών στρατευμάτων στον νότιο Λίβανο για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Η ισραηλινή κυβέρνηση μπορεί να υποστηρίξει ότι παραμένει συνεπής προς τη συμφωνία, όσο οι όροι ασφαλείας δεν έχουν ακόμη εκπληρωθεί. Από την άλλη πλευρά, αρκετοί αναλυτές θεωρούν ότι διαμορφώνεται μια ασύμμετρη σχέση υποχρεώσεων, όπου ο Λίβανος καλείται να ενεργήσει άμεσα, ενώ οι δεσμεύσεις του Ισραήλ παραμένουν υπό αίρεση.
Ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα μπορούσε να οδηγήσει στη σταδιακή μονιμοποίηση μιας ζώνης ασφαλείας υπό ισραηλινό έλεγχο, με σημαντικές επιπτώσεις για την κυριαρχία του Λιβάνου.
Η Χεζμπολάχ παραμένει βασικός παράγοντας ισχύος
Η συμφωνία φαίνεται να αντιμετωπίζει τη Χεζμπολάχ αποκλειστικά ως ένοπλη οργάνωση που μπορεί να απομακρυνθεί από το πεδίο ασφαλείας.
Ωστόσο, η πραγματικότητα στον Λίβανο είναι πολύ πιο σύνθετη. Η Χεζμπολάχ αποτελεί ταυτόχρονα πολιτικό κόμμα, κοινωνικό δίκτυο και μία από τις ισχυρότερες στρατιωτικές οργανώσεις της χώρας, διατηρώντας σημαντική επιρροή στην σιιτική κοινότητα και συμμετέχοντας ενεργά στο πολιτικό σύστημα.
Υπό αυτές τις συνθήκες, η εθελοντική αποστρατιωτικοποίηση εμφανίζεται εξαιρετικά απίθανη, ενώ οποιαδήποτε προσπάθεια εξαναγκασμού θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρή εσωτερική κρίση.
Κίνδυνος μεταφοράς της κρίσης στο εσωτερικό του Λιβάνου
Ένας από τους μεγαλύτερους προβληματισμούς αφορά το ενδεχόμενο η εφαρμογή της συμφωνίας να μεταφέρει το επίκεντρο της αντιπαράθεσης από τα σύνορα Ισραήλ–Λιβάνου στο εσωτερικό της ίδιας της χώρας.
Η πίεση προς τη λιβανική κυβέρνηση για αφοπλισμό της Χεζμπολάχ ενδέχεται να ενισχύσει τις θρησκευτικές και πολιτικές αντιπαραθέσεις, να αποδυναμώσει περαιτέρω τους κρατικούς θεσμούς και να αναζωπυρώσει τον φόβο νέας εσωτερικής σύγκρουσης, σε μια περίοδο όπου ο Λίβανος εξακολουθεί να αντιμετωπίζει βαθιά οικονομική κρίση και θεσμική δυσλειτουργία.
Διαχείριση της κρίσης αντί επίλυσης
Από πλευράς διεθνούς πολιτικής, η συμφωνία αντανακλά μια ευρύτερη μετατόπιση της διπλωματίας στη Μέση Ανατολή. Αντί να επιδιώκει μια συνολική πολιτική διευθέτηση, επιχειρεί κυρίως να δημιουργήσει ένα πλαίσιο ελέγχου και περιορισμού της σύγκρουσης.
Το βασικό της μειονέκτημα είναι ότι συγχέει τη νομική δέσμευση με την πολιτική δυνατότητα εφαρμογής. Οι διεθνείς συμφωνίες μπορούν να καθορίζουν επιθυμητούς στόχους, δεν μπορούν όμως από μόνες τους να μεταβάλουν τους εσωτερικούς συσχετισμούς ισχύος ή να δημιουργήσουν πολιτική συναίνεση.
Στην περίπτωση του Λιβάνου, η στρατιωτική ισχύς της Χεζμπολάχ είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με το πολιτικό και θρησκευτικό σύστημα της χώρας. Επομένως, οποιαδήποτε προσπάθεια άμεσου αφοπλισμού της δεν αποτελεί απλώς επιχειρησιακή πρόκληση, αλλά ζήτημα που αγγίζει τη συνοχή του ίδιου του λιβανικού κράτους.
Παράλληλα, το Ισραήλ συνεχίζει να θεωρεί την παρουσία της Χεζμπολάχ ως τη σημαντικότερη απειλή για την ασφάλεια των βόρειων συνόρων του, γεγονός που περιορίζει σημαντικά τα περιθώρια πολιτικών συμβιβασμών.
Η επιτυχία της συμφωνίας θα εξαρτηθεί λιγότερο από τις νομικές της διατάξεις και περισσότερο από τη δυνατότητα μελλοντικών πολιτικών διαπραγματεύσεων που θα γεφυρώσουν τις ανάγκες ασφαλείας του Ισραήλ με τις εσωτερικές πολιτικές πραγματικότητες του Λιβάνου.
Χωρίς μια ευρύτερη πολιτική συνεννόηση που να περιλαμβάνει τη λιβανική κυβέρνηση, τη Χεζμπολάχ και τους βασικούς περιφερειακούς δρώντες, η συμφωνία κινδυνεύει να παγιώσει ένα καθεστώς στρατηγικής ακινησίας: το Ισραήλ θα συνεχίσει να διατηρεί στρατιωτική παρουσία επικαλούμενο λόγους ασφαλείας, η Χεζμπολάχ θα εξακολουθήσει να διατηρεί τον οπλισμό της και ο Λίβανος θα παραμένει εγκλωβισμένος ανάμεσα στις διεθνείς προσδοκίες και τις εσωτερικές του αδυναμίες.
Σε αυτό το πλαίσιο, η συμφωνία ενδέχεται να συμβάλει στη μείωση της άμεσης έντασης, δύσκολα όμως μπορεί να θεωρηθεί, υπό τις παρούσες συνθήκες, ως μια βιώσιμη λύση που θα οδηγήσει σε διαρκή ειρήνη και σταθερότητα στην περιοχή.
Πηγή: pagenews.gr