Μια τραπεζική μεταφορά μεταξύ δύο φίλων, η οποία για τους ίδιους θεωρήθηκε ένα απλό λάθος που διορθώθηκε μέσα στην ίδια ημέρα, μετατράπηκε σε φορολογική περιπέτεια δεκάδων χιλιάδων ευρώ.
Ο ένας από τους δύο πολίτες μετέφερε μέσω τραπεζικού λογαριασμού στον φίλο του το ποσό των 51.801 ευρώ. Λίγες ώρες αργότερα, ο παραλήπτης επέστρεψε ολόκληρο το ποσό στον αρχικό λογαριασμό.
Οι δύο πλευρές θεώρησαν ότι, αφού τα χρήματα επέστρεψαν αυθημερόν και κανείς δεν απέκτησε τελικά οικονομικό όφελος, η υπόθεση είχε λήξει.
Για τη φορολογική διοίκηση, όμως, η εικόνα ήταν διαφορετική.
Η μεταφορά αντιμετωπίστηκε ως χρηματική δωρεά προς πρόσωπο που δεν συνδέεται με συγγένεια με τον αποστολέα. Και επειδή οι φίλοι κατατάσσονται φορολογικά στη Γ΄ κατηγορία, η χρηματική δωρεά επιβαρύνεται με αυτοτελή φόρο 40% από το πρώτο ευρώ.
Στο ποσό των 51.801 ευρώ, ο θεωρητικός φόρος δωρεάς φτάνει τα 20.720,40 ευρώ.
Η φορολογική «βόμβα» μιας λάθος μεταφοράς
Ο αρχικός αποστολέας υποστήριξε ότι η συναλλαγή έγινε εκ παραδρομής.
Το ποσό, όπως ανέφερε, κατατέθηκε σε λάθος πρόσωπο και επεστράφη αμέσως μόλις διαπιστώθηκε το σφάλμα. Κατά συνέπεια, δεν υπήρχε πρόθεση δωρεάς, χαριστική παροχή ή πραγματικός πλουτισμός του παραλήπτη.
Η επιχειρηματολογία αυτή, ωστόσο, δεν έγινε δεκτή από τη Διεύθυνση Επίλυσης Διαφορών.
Η φορολογική αρχή έκρινε ότι η απλή επίκληση λάθους από τα δύο εμπλεκόμενα πρόσωπα δεν αρκούσε για να ανατραπεί η εικόνα που προέκυπτε από τις τραπεζικές κινήσεις.
Για την ΑΑΔΕ, η πίστωση των χρημάτων στον λογαριασμό του φίλου αποτέλεσε παράδοση κινητής περιουσίας και, εφόσον δεν αποδείχθηκε διαφορετική νόμιμη αιτία, μπορούσε να θεωρηθεί δωρεά.
Η επίσημη ενημέρωση της ΑΑΔΕ αναφέρει ότι, όταν δεν υπάρχει δωρητήριο συμβόλαιο, χρόνος φορολογίας για τη δωρεά κινητών πραγμάτων θεωρείται κατά κανόνα ο χρόνος παράδοσής τους.
Δεν αρκεί να επιστραφούν τα χρήματα
Το στοιχείο που προκαλεί τη μεγαλύτερη εντύπωση είναι ότι τα χρήματα επέστρεψαν στον αρχικό δικαιούχο μέσα στην ίδια ημέρα.
Ωστόσο, η αντίστροφη μεταφορά δεν θεωρήθηκε ότι ακύρωσε αυτομάτως την αρχική συναλλαγή.
Η φορολογική λογική είναι ότι, εφόσον η πρώτη μεταφορά είχε ήδη ολοκληρωθεί και χαρακτηρίστηκε ως δωρεά, η μεταγενέστερη συμφωνία των δύο προσώπων να επιστραφούν τα χρήματα δεν εξαφανίζει από μόνη της το φορολογικό γεγονός.
Αυτό σημαίνει ότι η διάρκεια παραμονής των χρημάτων στον λογαριασμό δεν αποτελεί το μοναδικό ή το αποφασιστικό κριτήριο.
Ακόμη και μια μεταφορά που αντιστρέφεται μετά από λίγες ώρες μπορεί να προκαλέσει έλεγχο, εάν:
- το ποσό είναι υψηλό,
- δεν υπάρχει σαφής αιτιολογία,
- δεν υπάρχει έγγραφη συμφωνία δανείου ή άλλη δικαιολογητική αιτία,
- δεν αποδεικνύεται τραπεζικό ή τεχνικό λάθος,
- και τα εμπλεκόμενα πρόσωπα δεν έχουν συγγενική σχέση.
Γιατί η ΑΑΔΕ ζήτησε δικαστική απόφαση
Οι δύο φίλοι ζήτησαν να αναγνωριστεί ότι δεν υπήρχε δωρεά, αλλά μια εσφαλμένη τραπεζική εντολή.
Σύμφωνα με το σκεπτικό που περιγράφεται στην υπόθεση, η απλή κοινή δήλωσή τους δεν θεωρήθηκε επαρκής.
Η φορολογική διοίκηση παρέπεμψε ουσιαστικά τους εμπλεκόμενους στη δικαστική οδό, ώστε να αποδειχθεί με τελεσίδικη απόφαση ότι η μεταφορά έγινε πράγματι από λάθος και ότι δεν υπήρχε βούληση δωρεάς.
Μέχρι τότε, ο φόρος παρέμενε απαιτητός.
Εάν στο μέλλον εκδοθεί δικαστική απόφαση που αναγνωρίζει ότι η συναλλαγή ήταν εσφαλμένη ή άκυρη, οι φορολογούμενοι θα μπορούν να ζητήσουν νέα εξέταση της υπόθεσης και ανατροπή της φορολογικής επιβάρυνσης.
Φόρος 40% επειδή ήταν φίλοι
Το πιο επώδυνο σημείο της υπόθεσης είναι ο βαθμός συγγένειας — ή, για την ακρίβεια, η απουσία συγγένειας.
Η νομοθεσία χωρίζει τους αποδέκτες δωρεών σε τρεις κατηγορίες.
Οι φίλοι, οι σύντροφοι χωρίς γάμο ή σύμφωνο συμβίωσης, οι κουμπάροι και γενικά τα πρόσωπα χωρίς αναγνωρισμένη συγγενική σχέση εντάσσονται στη Γ΄ φορολογική κατηγορία.
Για χρηματικές δωρεές προς τη Γ΄ κατηγορία, ο φόρος ανέρχεται στο 40% από το πρώτο ευρώ, χωρίς αφορολόγητο όριο. Υπόχρεος για την καταβολή του φόρου είναι κατά κανόνα ο δωρεοδόχος, δηλαδή αυτός που έλαβε τα χρήματα.
Στη συγκεκριμένη περίπτωση:
51.801 ευρώ × 40% = 20.720,40 ευρώ φόρος.
Η επιστροφή του ίδιου ποσού δεν οδήγησε, σύμφωνα με την περιγραφόμενη κρίση, στην επιβολή και δεύτερου φόρου δωρεάς για την αντίστροφη συναλλαγή. Δεν αναιρέθηκε, όμως, η επιβάρυνση που συνδέθηκε με την πρώτη μεταφορά.
Δεν είναι κάθε τραπεζική μεταφορά δωρεά
Η υπόθεση δεν σημαίνει ότι κάθε μεταφορά χρημάτων μεταξύ φίλων ή συγγενών χαρακτηρίζεται αυτομάτως δωρεά.
Μια τραπεζική κίνηση μπορεί να αφορά:
- αποπληρωμή πραγματικού δανείου,
- επιστροφή κοινών εξόδων,
- εξόφληση αγοράς ή υπηρεσίας,
- μεταφορά για λογαριασμό τρίτου,
- επιστροφή προκαταβολής,
- προσωρινή χρηματική διευκόλυνση,
- διόρθωση τραπεζικού λάθους.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι η δυνατότητα του φορολογούμενου να αποδείξει την πραγματική αιτία της συναλλαγής.
Μια απλή περιγραφή στο πεδίο αιτιολογίας της τράπεζας μπορεί να βοηθήσει, αλλά ενδέχεται να μην είναι αρκετή όταν πρόκειται για πολύ μεγάλο ποσό.
Χρειάζονται, ανάλογα με την περίπτωση, συμφωνητικά, παραστατικά, ηλεκτρονική αλληλογραφία, αποδείξεις εξόδων, συμβάσεις ή άλλα στοιχεία που έχουν δημιουργηθεί πριν ή κατά τον χρόνο της συναλλαγής — όχι εκ των υστέρων μόνο και μόνο για να αντιμετωπιστεί ο φορολογικός έλεγχος.
Το μεγάλο αφορολόγητο των 800.000 ευρώ δεν αφορά φίλους
Συχνά δημιουργείται σύγχυση γύρω από το αφορολόγητο όριο των 800.000 ευρώ.
Το όριο αυτό ισχύει για δωρεές και γονικές παροχές μεταξύ προσώπων της Α΄ κατηγορίας, όπως:
- σύζυγοι,
- μέρη συμφώνου συμβίωσης,
- γονείς και παιδιά,
- παππούδες ή γιαγιάδες προς εγγόνια.
Για να εφαρμοστεί το αφορολόγητο στις χρηματικές δωρεές, η μεταφορά πρέπει να πραγματοποιηθεί αποδεδειγμένα μέσω τράπεζας ή άλλου χρηματοπιστωτικού ιδρύματος. Το ποσό πάνω από τις 800.000 ευρώ φορολογείται με συντελεστή 10%.
Επομένως, γονέας που μεταφέρει τραπεζικά 100.000 ευρώ στο παιδί του μπορεί να καλυφθεί από το αφορολόγητο, εφόσον ακολουθηθεί η προβλεπόμενη διαδικασία.
Το ίδιο δεν ισχύει για μια μεταφορά 100.000 ευρώ σε φίλο.
Σε αυτή την περίπτωση ο φόρος μπορεί να ανέλθει στα 40.000 ευρώ, εφόσον η συναλλαγή χαρακτηριστεί δωρεά.
Τι ισχύει για αδέλφια και άλλους συγγενείς
Στη Β΄ κατηγορία περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων:
- τα αδέλφια,
- οι παππούδες και οι γιαγιάδες όταν λαμβάνουν από εγγόνια,
- οι ανιψιοί,
- οι γαμπροί και οι νύφες,
- οι πεθεροί και οι πεθερές.
Οι χρηματικές δωρεές προς πρόσωπα της Β΄ κατηγορίας φορολογούνται αυτοτελώς με 20% από το πρώτο ευρώ.
Έτσι, μία χρηματική δωρεά 50.000 ευρώ από αδελφό σε αδελφό μπορεί να προκαλέσει φόρο 10.000 ευρώ.
Αντίθετα, όταν δεν μεταφέρονται χρήματα αλλά ακίνητα, οχήματα, μετοχές ή άλλα περιουσιακά στοιχεία, εφαρμόζονται οι αντίστοιχες φορολογικές κλίμακες ανάλογα με τη συγγενική σχέση και την αξία της περιουσίας.
Πότε πληρώνεται ο φόρος δωρεάς
Η ΑΑΔΕ διευκρινίζει ότι ο φόρος που προκύπτει από δηλώσεις χρηματικών δωρεών και κινητών καταβάλλεται κατά κανόνα εντός τριών ημερών από την υποβολή της δήλωσης
Για άλλες περιπτώσεις, ο φόρος μπορεί να καταβληθεί σε έως 12 ίσες διμηνιαίες δόσεις, με ελάχιστο ποσό δόσης τα 500 ευρώ, εκτός της τελευταίας.
Όπου επιτρέπεται εξόφληση σε δόσεις, προβλέπεται έκπτωση 5% εάν το σύνολο του φόρου καταβληθεί εμπρόθεσμα μαζί με την πρώτη δόση.
Τα λάθη που μπορεί να κοστίσουν ακριβά
Η συγκεκριμένη υπόθεση λειτουργεί ως προειδοποίηση για συναλλαγές που συχνά γίνονται χωρίς δεύτερη σκέψη.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν κάποιος:
- χρησιμοποιεί τον λογαριασμό φίλου για να «περάσει» ένα ποσό,
- μεταφέρει χρήματα προσωρινά χωρίς συμφωνητικό,
- πληρώνει για λογαριασμό άλλου χωρίς αποδεικτικά,
- στέλνει μεγάλο ποσό με αόριστη αιτιολογία,
- επιστρέφει χρήματα σε πρόσωπο που δεν είναι ο αρχικός καταθέτης,
- υποστηρίζει εκ των υστέρων ότι επρόκειτο για δάνειο ή λάθος.
Σε έναν φορολογικό έλεγχο, η προφορική συμφωνία και η προσωπική σχέση των εμπλεκομένων δεν αποτελούν από μόνες τους επαρκή απόδειξη.
Τι πρέπει να κάνουν οι πολίτες πριν από μια μεγάλη μεταφορά
Πριν από τη μεταφορά σημαντικού ποσού, ειδικά μεταξύ προσώπων που δεν είναι συγγενείς πρώτου βαθμού, οι φορολογούμενοι πρέπει να διασφαλίζουν ότι υπάρχει σαφής και αποδείξιμη αιτία.
Στην πράξη χρειάζεται:
- ακριβής αιτιολογία στην τραπεζική εντολή,
- έγγραφη συμφωνία όταν πρόκειται για δάνειο,
- παραστατικό όταν πρόκειται για πληρωμή,
- αποδείξεις των κοινών δαπανών όταν πρόκειται για επιστροφή εξόδων,
- άμεση επικοινωνία με την τράπεζα σε περίπτωση λανθασμένου IBAN,
- και συμβουλή λογιστή ή φοροτεχνικού πριν από συναλλαγές μεγάλης αξίας.
Εάν η μεταφορά γίνει πράγματι κατά λάθος, πρέπει να αναζητηθούν αμέσως από την τράπεζα επίσημα αποδεικτικά για την εντολή ανάκλησης, την επικοινωνία με τον παραλήπτη και την επιστροφή του ποσού.
Η απλή μεταφορά του ποσού προς τα πίσω μπορεί να μη θεωρηθεί από μόνη της επαρκής απόδειξη ότι η πρώτη συναλλαγή ήταν λανθασμένη.
Το μήνυμα της απόφασης
Η υπόθεση των 51.801 ευρώ αποτυπώνει μια αυστηρή πλευρά της φορολογικής νομοθεσίας.
Η Εφορία δεν εξετάζει μόνο εάν τα χρήματα παρέμειναν τελικά στον λογαριασμό του παραλήπτη. Εξετάζει τη φύση της αρχικής μεταφοράς, τη σχέση των προσώπων, την αιτιολογία και κυρίως τα αποδεικτικά στοιχεία.
Η αυθημερόν επιστροφή μπορεί να αποτελεί σημαντικό στοιχείο υπέρ του φορολογούμενου, αλλά δεν εγγυάται αυτομάτως ότι η φορολογική υποχρέωση ακυρώνεται.
Το αποτέλεσμα είναι μια πραγματική παγίδα: μια κίνηση που διαρκεί λίγες ώρες μπορεί, εάν δεν τεκμηριωθεί σωστά, να οδηγήσει σε φόρο δεκάδων χιλιάδων ευρώ.
Το βασικό συμπέρασμα είναι απλό αλλά κρίσιμο:
Στις μεγάλες τραπεζικές μεταφορές δεν αρκεί να γνωρίζουν οι δύο πλευρές γιατί κινήθηκαν τα χρήματα. Πρέπει να μπορούν και να το αποδείξουν στην Εφορία.
Σημείωση: Η ακριβής φορολογική αντιμετώπιση εξαρτάται από τα πραγματικά περιστατικά και τα διαθέσιμα αποδεικτικά στοιχεία κάθε συναλλαγής.