Μια μεταναστευτική κρίση που εξελίσσεται ταχύτατα σε γεωπολιτικό μπρα ντε φερ μεταξύ Μαρόκου, Ισπανίας και Ευρωπαϊκής Ένωσης, με την κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ να βρίσκεται στο παρασκήνιο, έχει προκαλέσει η πρωτοφανής μαζική είσοδος περισσότερων από 70.000 ανθρώπων στη Θέουτα.
Το ερώτημα που κυριαρχεί πλέον δεν είναι μόνο πώς κατόρθωσαν δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι να περάσουν αιφνιδιαστικά σε ένα από τα δύο χερσαία σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης με την Αφρική.
Το πολύ πιο εκρηκτικό ερώτημα είναι εάν το Ραμπάτ επέλεξε συνειδητά να μην τους σταματήσει – και γιατί.
Ρεπορτάζ του Guardian καταγράφει εκτιμήσεις αναλυτών ότι η στάση του Μαρόκου ενδέχεται να συνδέεται με την ολοένα στενότερη στρατηγική σχέση του βασιλείου με την κυβέρνηση Τραμπ. Δεν υπάρχει, ωστόσο, απόδειξη ότι Ουάσιγκτον και Ραμπάτ οργάνωσαν από κοινού τη μεταναστευτική εισροή, ενώ Μαροκινοί αξιωματούχοι απορρίπτουν κατηγορηματικά οποιαδήποτε συνενοχή.
Η κρίσιμη υποψία: «Μπορεί να αποφάσισαν να μην κάνουν τίποτα»
Ο Riccardo Fabiani, διευθυντής Βόρειας Αφρικής του International Crisis Group, εκτιμά ότι υπάρχουν αρκετές ενδείξεις ώστε να τεθεί σοβαρά το ενδεχόμενο μαροκινής εμπλοκής.
Η διατύπωσή του, όμως, είναι προσεκτική.
«Είναι προφανώς αδύνατο να αποδειχθεί», σημειώνει για το σενάριο σύνδεσης της μαροκινής στάσης με τις εξαιρετικές σχέσεις Ραμπάτ–Ουάσιγκτον.
Το πιθανότερο σενάριο που περιγράφεται δεν είναι ότι οι μαροκινές αρχές «οργάνωσαν» τη μετακίνηση των ανθρώπων.
Είναι πολιτικά πολύ πιο λεπτό: ότι γνώριζαν τις διαδικτυακές φήμες περί ανοίγματος των ισπανικών συνόρων και ενδεχομένως επέλεξαν να παρακολουθήσουν την κατάσταση χωρίς να παρέμβουν εγκαίρως.
Και αυτό ακριβώς μετατρέπει τη Θέουτα από μεταναστευτική κρίση σε υπόθεση υβριδικής πίεσης.
Τραμπ και Μαρόκο σε «χρυσή εποχή»
Πίσω από την κρίση βρίσκεται μια γεωπολιτική σχέση που έχει αποκτήσει ιδιαίτερο βάθος.
Η Ουάσιγκτον επί Τραμπ έχει προσφέρει στο Ραμπάτ κάτι εξαιρετικά σημαντικό: πολιτική στήριξη στο ζήτημα της Δυτικής Σαχάρας.
Η βάση της σχέσης δημιουργήθηκε ήδη από την πρώτη προεδρία Τραμπ, όταν οι ΗΠΑ αναγνώρισαν τη μαροκινή κυριαρχία επί της αμφισβητούμενης Δυτικής Σαχάρας, ενώ το Μαρόκο προχώρησε στην εξομάλυνση των σχέσεών του με το Ισραήλ.
Σήμερα οι δεσμοί έχουν ενισχυθεί ακόμη περισσότερο.
Το Μαρόκο έγινε το πρώτο αφρικανικό κράτος που ανακοίνωσε συμμετοχή στο Board of Peace του Τραμπ, ενώ ο βασιλιάς Μοχάμεντ ΣΤ΄ έδωσε το όνομα του Αμερικανού προέδρου σε αυτοκινητόδρομο αξίας περίπου 1 δισ. δολαρίωνκοντά στη Δυτική Σαχάρα. Αναλυτές στο Ραμπάτ περιγράφουν τις αμερικανο-μαροκινές σχέσεις ως ευρισκόμενες στη «χρυσή εποχή» τους.
Και στη μέση ο… Σάντσεθ
Υπάρχει όμως και δεύτερη διάσταση.
Η κυβέρνηση Τραμπ βρίσκεται σε βαθιά πολιτική απόσταση από την κυβέρνηση του Πέδρο Σάντσεθ.
Η Μαδρίτη έχει συγκρουστεί με την Ουάσιγκτον σε μια σειρά από κρίσιμα ζητήματα: από τις αμυντικές δαπάνες και τη στάση απέναντι στο Ισραήλ έως την άρνηση της Ισπανίας να επιτρέψει τη χρήση αεροπορικών βάσεων από τις ΗΠΑ κατά τον πόλεμο με το Ιράν.
Ταυτόχρονα, η πρόσφατη προσέγγιση της Ισπανίας με την Αλγερία, τον μεγάλο περιφερειακό ανταγωνιστή του Μαρόκου, προσθέτει ακόμη μία εστία έντασης.
Έτσι δημιουργείται ένα εξαιρετικά περίπλοκο τρίγωνο:
Μαρόκο – ΗΠΑ – Ισπανία.
Και στο κέντρο βρίσκεται η Θέουτα.
Η λεπτομέρεια που ανησυχεί τη Μαδρίτη: «Υπό ισπανική διοίκηση»
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά και η ορολογία που χρησιμοποιείται στις ΗΠΑ για τη Θέουτα.
Πρόσφατη έκθεση του αμερικανικού Κογκρέσου περιέγραψε τον θύλακα ως περιοχή «υπό ισπανική διοίκηση», αντί να τον χαρακτηρίσει απλώς ισπανικό έδαφος.
Η διαφοροποίηση μπορεί να μοιάζει λεκτική, αλλά γεωπολιτικά μόνο αθώα δεν είναι.
Το Μαρόκο δεν αναγνωρίζει την ισπανική κυριαρχία επί της Θέουτα και της Μελίγια και θεωρεί ότι το ζήτημα παραμένει ανοικτό. Η αμερικανική φρασεολογία συνεπώς μπορεί να εκληφθεί στο Ραμπάτ ως ένδειξη ότι διαθέτει πλέον μεγαλύτερο πολιτικό χώρο για να πιέσει τη Μαδρίτη.
Το προηγούμενο του 2021 και το «όπλο» της μετανάστευσης
Η Ευρώπη έχει ξαναδεί το ίδιο έργο.
Τον Μάιο του 2021, περισσότεροι από 8.000 άνθρωποι πέρασαν στη Θέουτα όταν το Μαρόκο χαλάρωσε τους συνοριακούς ελέγχους, εν μέσω διπλωματικής κρίσης με την Ισπανία για τη φιλοξενία του ηγέτη του Μετώπου Πολισάριο.
Τώρα ο αριθμός είναι σχεδόν δεκαπλάσιος.
Ο Haizam Amirah-Fernández, του Κέντρου Σύγχρονων Αραβικών Σπουδών στη Μαδρίτη, περιγράφει τη μαροκινή συμπεριφορά ως χρήση «υβριδικών τακτικών για την επίτευξη πολιτικών στόχων».
Αυτό ακριβώς είναι που τρομάζει περισσότερο τις Βρυξέλλες.
Η μεγάλη παγίδα για την Ευρώπη
Η ΕΕ έχει επενδύσει εδώ και χρόνια τεράστιο πολιτικό και οικονομικό κεφάλαιο στη συνεργασία με χώρες της Βόρειας Αφρικής ώστε αυτές να συγκρατούν τις μεταναστευτικές ροές πριν φτάσουν στα ευρωπαϊκά σύνορα.
Η πολιτική αυτή λειτουργεί όσο οι συγκεκριμένες κυβερνήσεις παραμένουν συνεργάσιμες.
Όταν όμως η «στρόφιγγα» της μετανάστευσης μπορεί να ανοίγει και να κλείνει ανάλογα με τις γεωπολιτικές επιδιώξεις ενός εταίρου, η ευρωπαϊκή εξάρτηση μετατρέπεται σε στρατηγική αδυναμία.
«Αυτό έχει καταστήσει την Ευρώπη εντελώς ευάλωτη και εξαρτημένη από την καλή θέληση μιας χώρας όπως το Μαρόκο», προειδοποιεί ο Fabiani.
Η Θέουτα μπορεί να είναι μόνο η αρχή
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο επομένως δεν είναι μόνο όσα συνέβησαν αυτή την εβδομάδα.
Είναι τι μπορεί να ακολουθήσει.
Το Μαρόκο εμφανίζεται ισχυρότερο διπλωματικά, έχει πίσω του μια αμερικανική κυβέρνηση πολύ πιο φιλική προς τις θέσεις του για τη Δυτική Σαχάρα και εξακολουθεί να θεωρεί ανοιχτό το ζήτημα της Θέουτα.
Την ίδια ώρα, η Ευρώπη χρειάζεται το Ραμπάτ για τον έλεγχο της μετανάστευσης, ενώ η Ισπανία βρίσκεται αντιμέτωπη με μία κρίση που αγγίζει πλέον ζητήματα κυριαρχίας, συνόρων και εθνικής ασφάλειας.
Και ίσως αυτή να είναι η πραγματική γεωπολιτική «βόμβα» πίσω από τις εικόνες των χιλιάδων ανθρώπων στα σύνορα.
Η Θέουτα απέδειξε πόσο γρήγορα μια μεταναστευτική ροή μπορεί να μετατραπεί σε εργαλείο εξωτερικής πολιτικής — και πόσο δύσκολο είναι για την Ευρώπη να απαντήσει όταν ο εταίρος που φυλάει την πύλη αποφασίζει ότι τον συμφέρει να την αφήσει ανοιχτή.
Πηγή: pagenews.gr