Θέουτα και Μελίγια: Γιατί δύο πόλεις στην Αφρική ανήκουν στην Ισπανία

Η Θέουτα και η Μελίγια βρίσκονται στη βόρεια ακτή της Αφρικής, συνορεύουν άμεσα με το Μαρόκο, αλλά αποτελούν ισπανικές αυτόνομες πόλεις. Η ιστορία τους ξεκινά αιώνες πριν από τη σύγχρονη συγκρότηση του μαροκινού κράτους και παραμένει μέχρι σήμερα πηγή γεωπολιτικής έντασης, ιδιαίτερα όταν αυξάνονται οι μεταναστευτικές πιέσεις στα σύνορα.

Η Θέουτα και η Μελίγια αποτελούν μία από τις μεγαλύτερες γεωγραφικές ιδιαιτερότητες της Ευρώπης.

Βρίσκονται στην αφρικανική ήπειρο, περιβάλλονται από μαροκινό έδαφος και απέχουν μόλις λίγα χιλιόμετρα από την Ιβηρική Χερσόνησο. Παρ’ όλα αυτά, αποτελούν τμήματα του ισπανικού κράτους και από το 1995 έχουν καθεστώς αυτόνομων πόλεων.

Η κυριαρχία τους επανέρχεται συχνά στο επίκεντρο των σχέσεων Ισπανίας και Μαρόκου, καθώς το Ραμπάτ δεν αναγνωρίζει την ισπανική κυριαρχία επί των δύο εδαφών.

Η Μελίγια πέρασε στην Καστίλη το 1497

Η ιστορία της Μελίγια ως ισπανικού εδάφους ξεκινά στα τέλη του 15ου αιώνα.

Στις 17 Σεπτεμβρίου 1497, η πόλη καταλήφθηκε από δυνάμεις που συνδέονταν με το Στέμμα της Καστίλης, στο πλαίσιο της επέκτασης των Καθολικών Μοναρχών στη δυτική Μεσόγειο.

Η περιοχή είχε τότε στρατηγική σημασία για τον έλεγχο των θαλάσσιων δρόμων και για την προστασία των ακτών της Ιβηρικής Χερσονήσου.

Έκτοτε η Μελίγια παρέμεινε υπό ισπανική κυριαρχία, πολύ πριν δημιουργηθεί το σημερινό πολιτικό σύστημα και τα σημερινά σύνορα του Μαρόκου.

Η διαφορετική ιστορία της Θέουτα

Η περίπτωση της Θέουτα είναι διαφορετική.

Η πόλη κατακτήθηκε αρχικά από την Πορτογαλία το 1415, σε μία από τις πρώτες μεγάλες υπερπόντιες εκστρατείες του πορτογαλικού βασιλείου.

Το 1580, όταν ο Φίλιππος Β΄ της Ισπανίας απέκτησε και τον πορτογαλικό θρόνο, η Θέουτα πέρασε κάτω από την ίδια μοναρχία με την Ισπανία.

Όταν η Πορτογαλία αποκατέστησε την ανεξαρτησία της το 1640, η Θέουτα παρέμεινε συνδεδεμένη με το ισπανικό Στέμμα. Η κατάσταση κατοχυρώθηκε αργότερα μέσω της Συνθήκης της Λισαβόνας.

Έτσι, η σημερινή ισπανική παρουσία στις δύο πόλεις δεν προέκυψε με τον ίδιο τρόπο ούτε την ίδια χρονική στιγμή.

Δεν ήταν μέρος του ισπανικού προτεκτοράτου

Ιδιαίτερη σημασία έχει και μία διάκριση που συχνά χάνεται στη δημόσια συζήτηση.

Τον 20ό αιώνα η Ισπανία διατηρούσε προτεκτοράτο σε τμήματα του σημερινού Μαρόκου. Η Θέουτα και η Μελίγια, όμως, δεν εντάχθηκαν σε αυτό το καθεστώς.

Παρέμειναν διοικητικά υπό ισπανική κυριαρχία και μετά το τέλος του προτεκτοράτου και την ανεξαρτησία του Μαρόκου το 1956.

Αυτό αποτελεί ένα από τα βασικά επιχειρήματα της Μαδρίτης απέναντι στους ισχυρισμούς ότι οι δύο πόλεις πρέπει να αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο όπως πρώην αποικιακά εδάφη.

Τι λέει σήμερα ο ΟΗΕ

Η Θέουτα και η Μελίγια δεν περιλαμβάνονται στον σημερινό κατάλογο των 17 Μη Αυτοδιοικούμενων Εδαφών του ΟΗΕ.

Στον ίδιο κατάλογο βρίσκονται, μεταξύ άλλων, το Γιβραλτάρ και η Δυτική Σαχάρα, αλλά όχι οι δύο ισπανικές πόλεις της Βόρειας Αφρικής.

Αυτό έχει ουσιαστική πολιτική σημασία, καθώς η Ισπανία τις αντιμετωπίζει όχι ως υπερπόντιες αποικίες αλλά ως αναπόσπαστα τμήματα της εθνικής της επικράτειας.

Από το 1995 είναι αυτόνομες πόλεις

Το σημερινό θεσμικό τους καθεστώς διαμορφώθηκε το 1995, όταν η Θέουτα και η Μελίγια απέκτησαν Καταστατικά Αυτονομίας.

Έκτοτε αποτελούν τις δύο αυτόνομες πόλεις της Ισπανίας, δίπλα στις 17 αυτόνομες κοινότητες του κράτους.

Διαθέτουν δικούς τους θεσμούς τοπικής διοίκησης και εκπροσώπηση στο ισπανικό πολιτικό σύστημα.

Παράλληλα, αποτελούν και εξωτερικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης με την Αφρική, γεγονός που τις καθιστά εξαιρετικά σημαντικές για τη μεταναστευτική και συνοριακή πολιτική της Ευρώπης.

Ένα ιδιαίτερο καθεστώς μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Οι δύο πόλεις αποτελούν μέρος της Ισπανίας και της ευρωπαϊκής έννομης τάξης, αλλά διατηρούν ειδικά καθεστώτα σε ορισμένους τομείς.

Για παράδειγμα, υπάρχει ειδική εφαρμογή των κανόνων Σένγκεν, ενώ πραγματοποιούνται έλεγχοι κατά τη μετάβαση από τη Θέουτα ή τη Μελίγια προς την ηπειρωτική Ισπανία μέσω λιμανιών και αεροδρομίων.

Παράλληλα, η ισπανική κυβέρνηση έχει ανοίξει συζήτηση για στενότερη ενσωμάτωσή τους στους ευρωπαϊκούς θεσμούς και στην τελωνειακή ένωση.

Γιατί το Μαρόκο τις διεκδικεί

Για το Μαρόκο, το επιχείρημα βασίζεται κυρίως στη γεωγραφία και στην ιστορική συνέχεια της περιοχής.

Οι πόλεις βρίσκονται στην αφρικανική ακτή και περιβάλλονται πλήρως από μαροκινό έδαφος, με αποτέλεσμα η κυριαρχία τους να αποτελεί διαχρονικό σημείο τριβής στις διμερείς σχέσεις.

Η διαφωνία γίνεται ακόμη πιο έντονη κάθε φορά που ξεσπά μεταναστευτική κρίση στα σύνορα.

Το καλοκαίρι του 2026, μετά τη μαζική προσπάθεια δεκάδων χιλιάδων ανθρώπων να περάσουν στη Θέουτα, το ζήτημα επανήλθε με ένταση στην ισπανική πολιτική συζήτηση.

Δύο μικρές πόλεις με τεράστια γεωπολιτική σημασία

Η Θέουτα και η Μελίγια δεν είναι απλώς δύο ισπανικές πόλεις εκτός ευρωπαϊκής ηπείρου.

Βρίσκονται στο σημείο όπου συναντώνται Ευρώπη και Αφρική, Ισπανία και Μαρόκο, ΕΕ και μεταναστευτικές διαδρομές της Βόρειας Αφρικής.

Για την Ισπανία, η κυριαρχία τους θεωρείται δεδομένη και θεσμικά κατοχυρωμένη. Για το Μαρόκο, το ζήτημα παραμένει ανοιχτό σε πολιτικό επίπεδο.

Και αυτή ακριβώς η σύγκρουση ιστορίας, γεωγραφίας και σύγχρονης γεωπολιτικής εξηγεί γιατί δύο μικρές πόλεις εξακολουθούν, περισσότερους από πέντε αιώνες μετά, να βρίσκονται στο επίκεντρο μιας από τις πιο ευαίσθητες διαφορές της δυτικής Μεσογείου.

Πηγή: Pagenews.gr