Ο Χακάν Φιντάν επέλεξε ξανά τη σκληρότερη δυνατή γραμμή στο Κυπριακό.
Σε συνέντευξή του στο τουρκικό πρακτορείο Anadolu, ο υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας υποστήριξε ότι η ειρήνη και η σταθερότητα στην Κύπρο εδώ και μισό αιώνα οφείλονται στην παρουσία τουρκικών στρατευμάτων στο βόρειο τμήμα του νησιού, ενώ επανέφερε ως μοναδική «ρεαλιστική» επιλογή για την Άγκυρα τη λύση δύο κρατών.
Η τοποθέτηση δεν είναι απλώς μια ακόμη επανάληψη γνωστών τουρκικών θέσεων.
Έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία ο ΟΗΕ επιχειρεί εκ νέου να δημιουργήσει χώρο για κινητικότητα στο Κυπριακό. Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ επισκέφθηκε μάλιστα την Κύπρο στα τέλη Ιουλίου στο πλαίσιο της αποστολής καλών υπηρεσιών του και της προσπάθειας να στηριχθεί η ειρηνευτική διαδικασία και η σταθερότητα στο νησί.
Η πιο προκλητική φράση: «Η ειρήνη οφείλεται στον τουρκικό στρατό»
Ο Φιντάν υποστήριξε ότι το status quo παραμένει ουσιαστικά αμετάβλητο επί 50 χρόνια και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι αυτό αποδεικνύει πως η σταθερότητα διασφαλίζεται από την παρουσία του τουρκικού στρατού.
Η λογική αυτή αντιστρέφει πλήρως την κυπριακή και ελληνική ανάγνωση του προβλήματος.
Για τη Λευκωσία και την Αθήνα, η τουρκική στρατιωτική παρουσία δεν είναι εγγύηση ειρήνης αλλά κεντρικό στοιχείο του άλυτου Κυπριακού και βασικό μέρος του σημερινού status quo.
Άρα ο Φιντάν ουσιαστικά παρουσιάζει ως λύση έναν από τους βασικούς λόγους για τους οποίους η σύγκρουση παραμένει ανοικτή.
Και δεν έμεινε μόνο στα στρατεύματα
Ο Τούρκος υπουργός αμφισβήτησε ευθέως την Κυπριακή Δημοκρατία όπως αυτή λειτουργεί σήμερα.
Η θέση του ήταν ότι η Άγκυρα δεν αναγνωρίζει την ελληνοκυπριακή πλευρά ως το κράτος που ιδρύθηκε το 1960 και ότι, χωρίς αναγνώριση «κυριαρχικής ισότητας» των Τουρκοκυπρίων, δεν μπορεί να υπάρξει αναγνώριση της σημερινής κρατικής υπόστασης από την Τουρκία.
Εδώ η τουρκική στρατηγική γίνεται απολύτως καθαρή:
η Άγκυρα δεν ζητά πλέον απλώς περισσότερα δικαιώματα για την τουρκοκυπριακή κοινότητα μέσα σε ένα κοινό ομοσπονδιακό κράτος. Ζητά αναγνώριση χωριστής κυριαρχίας ως αφετηρία της διαπραγμάτευσης.
Και αυτό οδηγεί ευθέως στη λογική των δύο κρατών.
Το πρόβλημα για την Άγκυρα: αυτό δεν είναι το πλαίσιο του ΟΗΕ
Η διεθνής διαδικασία για το Κυπριακό δεν έχει υιοθετήσει λύση δύο κρατών.
Η αποστολή καλών υπηρεσιών του ΟΗΕ εξακολουθεί να λειτουργεί στη βάση των σχετικών αποφάσεων του Συμβουλίου Ασφαλείας και της αναζήτησης συμφωνημένης λύσης μεταξύ των δύο κοινοτήτων.
Αυτό σημαίνει ότι η θέση Φιντάν δεν αποτελεί απλώς μια σκληρή διαπραγματευτική στάση.
Αποτελεί προσπάθεια μετατόπισης του ίδιου του πλαισίου της συζήτησης.
Και εδώ βρίσκεται η μεγαλύτερη δυσκολία για οποιαδήποτε νέα διαδικασία υπό τα Ηνωμένα Έθνη.
Η ιστορία του 1960 που επικαλείται η Τουρκία
Η Κυπριακή Δημοκρατία ιδρύθηκε το 1960 μέσα από ένα σύστημα διεθνών συμφωνιών στο οποίο συμμετείχαν Ελλάδα, Τουρκία και Ηνωμένο Βασίλειο.
Η ίδια η Συνθήκη Συμμαχίας του 1960 είναι καταχωρισμένη στα Ηνωμένα Έθνη με συμβαλλόμενα μέρη την Κυπριακή Δημοκρατία, την Ελλάδα και την Τουρκία.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία απέναντι στη σημερινή ρητορική Φιντάν.
Η Τουρκία συμμετείχε ως συμβαλλόμενο μέρος στη δημιουργία της Κυπριακής Δημοκρατίας. Σήμερα, όμως, αμφισβητεί το κατά πόσο το κράτος που λειτουργεί διεθνώς ως Κυπριακή Δημοκρατία εξακολουθεί να αντιπροσωπεύει εκείνο το συνταγματικό μοντέλο.
Αυτό αποτελεί μία από τις θεμελιώδεις νομικοπολιτικές διαφωνίες του Κυπριακού.
Η Άγκυρα επιχειρεί να μετατρέψει το τετελεσμένο σε νέα κανονικότητα
Εδώ βρίσκεται και το πραγματικό στρατηγικό βάθος των δηλώσεων Φιντάν.
Η Τουρκία γνωρίζει ότι η διαίρεση του νησιού έχει παγιωθεί επί δεκαετίες.
Και επιχειρεί πλέον να μετατρέψει αυτή την πραγματικότητα από προσωρινό πρόβλημα προς επίλυση σε βάση μόνιμης πολιτικής λύσης.
Η λογική είναι απλή:
50 χρόνια διαχωρισμού → δύο ξεχωριστές διοικήσεις → δύο ξεχωριστές πολιτικές πραγματικότητες → άρα δύο κράτη.
Αυτή ακριβώς τη μετάβαση επιχειρούν να εμποδίσουν Αθήνα και Λευκωσία.
Το «η κατοχή φέρνει ειρήνη» έχει όμως μια μεγάλη αντίφαση
Αν η στρατιωτική παρουσία της Τουρκίας ήταν από μόνη της η λύση, τότε το Κυπριακό θα είχε λυθεί εδώ και δεκαετίες.
Δεν έχει λυθεί.
Υπάρχει ακόμη ειρηνευτική δύναμη του ΟΗΕ.
Υπάρχει ακόμη νεκρή ζώνη.
Υπάρχουν ακόμη διαπραγματεύσεις.
Υπάρχει ακόμη διεθνής διαδικασία.
Και ο ίδιος ο Γενικός Γραμματέας εξακολουθεί να επενδύει πολιτικό κεφάλαιο στην προσπάθεια επανέναρξης της ειρηνευτικής διαδικασίας.
Άρα η «σταθερότητα» δεν πρέπει να συγχέεται με τη λύση.
Ένα παγωμένο πρόβλημα μπορεί να μην παράγει πόλεμο.
Δεν σημαίνει ότι έχει επιλυθεί.
Η σκληρή γραμμή έρχεται ακριβώς όταν υπάρχει νέα κινητικότητα
Αυτό είναι ίσως το πιο σημαντικό πολιτικό timing.
Οι δηλώσεις Φιντάν δεν έγιναν σε περίοδο απόλυτης ακινησίας.
Έγιναν λίγες ημέρες μετά τη νέα κινητικότητα του ΟΗΕ.
Η χρονική συγκυρία δημιουργεί την εντύπωση ότι η Άγκυρα θέλει να βάλει από τώρα τα όρια του τι θεωρεί αποδεκτό.
Και τα όρια είναι πολύ στενά:
κυριαρχική ισότητα, δύο κράτη, διατήρηση του στρατηγικού ρόλου της Τουρκίας και καμία επιστροφή σε παλαιότερο ομοσπονδιακό μοντέλο χωρίς θεμελιώδεις αλλαγές.
Για τη Λευκωσία, το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι η αναγνώριση
Η Κυπριακή Δημοκρατία βρίσκεται εδώ σε εξαιρετικά δύσκολη θέση.
Αν αποδεχθεί ως βάση συνομιλιών την «κυριαρχική ισότητα» όπως την εννοεί η Άγκυρα, κινδυνεύει να ανοίξει τον δρόμο προς έμμεση αναγνώριση δύο χωριστών κρατικών οντοτήτων.
Αν αρνηθεί, η Τουρκία μπορεί να υποστηρίζει ότι η ελληνοκυπριακή πλευρά δεν αποδέχεται πολιτική ισότητα.
Αυτό είναι το διαπραγματευτικό δίλημμα που η Άγκυρα προσπαθεί να κατασκευάσει.
Η Ελλάδα δεν μπορεί να αντιμετωπίζει αυτές τις δηλώσεις ως απλή ρητορική
Για την Αθήνα, οι δηλώσεις Φιντάν έχουν μεγαλύτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία η Τουρκία ενισχύει συνολικά το γεωπολιτικό της αποτύπωμα.
Η νέα αμυντική συμφωνία με Σαουδική Αραβία και Πακιστάν, η προσέγγιση με την Αίγυπτο, η παρουσία στη Συρία και η αυξανόμενη αμυντική βιομηχανική ισχύς της Άγκυρας δημιουργούν ένα περιβάλλον στο οποίο το Κυπριακό δεν είναι ένα απομονωμένο διμερές θέμα.
Είναι μέρος της ευρύτερης τουρκικής στρατηγικής στην Ανατολική Μεσόγειο.
Και η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει λόγο να εμπλακεί περισσότερο
Η Κυπριακή Δημοκρατία είναι κράτος μέλος της ΕΕ.
Άρα το Κυπριακό δεν αφορά μόνο τις εγγυήτριες δυνάμεις και τον ΟΗΕ.
Αφορά και την ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχουν ήδη τεθεί ερωτήματα μέσα στο 2026 για την ενίσχυση της τουρκικής στρατιωτικής παρουσίας στο βόρειο τμήμα του νησιού και για το κατά πόσο η ΕΕ πρέπει να αντιμετωπίζει το ζήτημα ως μέρος της συλλογικής ευρωπαϊκής ασφάλειας.
Αυτό αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία όσο οι ευρωτουρκικές σχέσεις ανοίγουν ξανά σε θέματα άμυνας, τελωνειακής ένωσης και περιφερειακής συνεργασίας.
Η μεγάλη τουρκική αντίφαση
Η Άγκυρα επιδιώκει ταυτόχρονα:
στενότερη οικονομική σχέση με την ΕΕ,
μεγαλύτερη συμμετοχή στην ευρωπαϊκή άμυνα,
αναβαθμισμένο ρόλο στο NATO,
και αναγνώριση μιας λύσης δύο κρατών στην Κύπρο που η διεθνής διαδικασία δεν έχει υιοθετήσει.
Αυτά τα τέσσερα πράγματα δεν είναι εύκολο να συνυπάρξουν χωρίς πολιτικό κόστος.
Και η Αθήνα με τη Λευκωσία έχουν κάθε λόγο να συνδέουν αυτές τις ατζέντες μεταξύ τους.
Ο Φιντάν επιχειρεί να ξαναγράψει το λεξιλόγιο του Κυπριακού
Αυτό είναι τελικά το πιο σημαντικό.
Δεν μιλά για κατοχή.
Μιλά για σταθερότητα.
Δεν μιλά για αποχώρηση στρατευμάτων.
Μιλά για εγγύηση ειρήνης.
Δεν μιλά για επανένωση.
Μιλά για δύο κράτη.
Δεν αντιμετωπίζει την Κυπριακή Δημοκρατία ως δεδομένο διεθνώς αναγνωρισμένο πολιτικό πλαίσιο.
Την παρουσιάζει ως μια δομή που, κατά την τουρκική θέση, έχει χάσει την αρχική της νομιμοποιητική ισορροπία.
Αυτό δεν είναι τυχαία γλώσσα.
Είναι στρατηγική αναδιατύπωση του προβλήματος ώστε η σημερινή διαίρεση να εμφανιστεί αύριο ως λύση.
Και εκεί βρίσκεται η πραγματική πρόκληση Φιντάν
Ο Τούρκος υπουργός δεν λέει απλώς ότι τα τουρκικά στρατεύματα θα παραμείνουν.
Λέει κάτι πολύ βαθύτερο:
ότι η παρουσία τους αποτελεί τον λόγο για τον οποίο υπάρχει ειρήνη και άρα μέρος της μελλοντικής λύσης αντί για μέρος του προβλήματος.
Για Αθήνα και Λευκωσία, αυτή είναι ίσως η πιο δύσκολη τουρκική θέση να γίνει αποδεκτή.
Γιατί αν περάσει η λογική ότι πενήντα χρόνια στρατιωτικής και πολιτικής διαίρεσης δημιουργούν από μόνα τους νέα νομιμότητα, τότε το Κυπριακό παύει να αφορά την επανένωση ενός διαιρεμένου κράτους.
Μετατρέπεται σε διαπραγμάτευση για τη διεθνή αναγνώριση της ίδιας της διαίρεσης.
Και αυτό είναι ακριβώς το σημείο στο οποίο η Αθήνα, η Λευκωσία και η διεθνής κοινότητα θα κληθούν να αποφασίσουν αν το status quo θα παραμείνει πρόβλημα προς επίλυση — ή αν η Άγκυρα θα καταφέρει να το μετατρέψει σε τετελεσμένο προς νομιμοποίηση.
Πηγή: pagenews.gr