Σε μια κίνηση που αποτυπώνει τη νέα στρατηγική της Τουρκίας στη Βόρεια Αφρική, ο υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν πραγματοποιεί επαφές τόσο στην Τρίπολη όσο και στη Βεγγάζη, επιχειρώντας να διασφαλίσει ότι η Άγκυρα θα παραμείνει βασικός παίκτης στη Λιβύη ανεξάρτητα από την έκβαση της αμερικανικής προσπάθειας για πολιτική ενοποίηση της χώρας.
Η επίσκεψη πραγματοποιείται σε μια κρίσιμη συγκυρία. Η κυβέρνηση Τραμπ έχει εντείνει τις προσπάθειες προσέγγισης των δύο αντίπαλων κέντρων εξουσίας, με στόχο μια συμφωνία κατανομής ισχύος που θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για ενοποίηση των θεσμών και, τελικά, εθνικές εκλογές.
Η Ουάσιγκτον υποστηρίζει ότι η πρωτοβουλία της λειτουργεί συμπληρωματικά προς τη διαδικασία του ΟΗΕ και ότι οι τελικοί όροι οποιασδήποτε συμφωνίας πρέπει να αποφασιστούν από τους ίδιους τους Λίβυους.
Για την Τουρκία, όμως, το διακύβευμα είναι πολύ μεγαλύτερο.
Από την Τρίπολη στη Βεγγάζη
Ο Φιντάν συναντήθηκε στην Τρίπολη με τον πρωθυπουργό Αμπντούλ Χαμίντ Ντμπεϊμπά, ενώ το πρόγραμμα της αποστολής περιλαμβάνει επαφές και με την ανατολική πλευρά της χώρας.
Η κίνηση είναι ιδιαίτερα συμβολική.
Η Τουρκία υπήρξε ο σημαντικότερος ξένος στρατιωτικός υποστηρικτής της κυβέρνησης της Τρίπολης και η παρέμβασή της το 2019-2020 συνέβαλε αποφασιστικά στην ανατροπή της επίθεσης των δυνάμεων του Χαλίφα Χάφταρ εναντίον της λιβυκής πρωτεύουσας.
Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, η Άγκυρα έχει αλλάξει τακτική.
Χωρίς να εγκαταλείπει τη σχέση της με την Τρίπολη, άνοιξε διαύλους επικοινωνίας με τη Βεγγάζη και το στρατόπεδο Χάφταρ. Η ίδια η επίσκεψη Φιντάν και στις δύο πλευρές επιβεβαιώνει ότι η Τουρκία δεν θέλει πλέον να εξαρτά τα συμφέροντά της από μία μόνο λιβυκή παράταξη.
Η Ουάσιγκτον πιέζει για ενοποίηση
Στο παρασκήνιο βρίσκεται η νέα αμερικανική πρωτοβουλία.
Ο ανώτερος σύμβουλος του Τραμπ για αραβικές και αφρικανικές υποθέσεις, Μασάντ Μπούλος, έχει αναλάβει κεντρικό ρόλο στις επαφές με τις δύο πλευρές, επιχειρώντας να μετατρέψει τα οικονομικά και ενεργειακά συμφέροντα της Λιβύης σε κίνητρο πολιτικού συμβιβασμού.
Η Ουάσιγκτον επιδιώκει σταδιακά την ενοποίηση πολιτικών, οικονομικών και στρατιωτικών θεσμών. Ήδη έχει υπάρξει συμφωνία για ενιαίο εθνικό προϋπολογισμό, ενώ δυνάμεις από την ανατολική και τη δυτική Λιβύη συμμετείχαν από κοινού σε στρατιωτικές ασκήσεις υπό την AFRICOM.
Παράλληλα, οι ΗΠΑ επιχειρούν να συνδέσουν τη σταθεροποίηση της χώρας με νέες επενδύσεις στον τεράστιο πετρελαϊκό της τομέα.
Τι φοβάται η Άγκυρα
Για την Τουρκία, μια συμφωνία μεταξύ Τρίπολης και Βεγγάζης δημιουργεί ταυτόχρονα ευκαιρίες και κινδύνους.
Η Άγκυρα έχει οικοδομήσει στη δυτική Λιβύη ένα πλέγμα στρατιωτικών, οικονομικών και πολιτικών συμφερόντων. Διαθέτει στρατιωτική παρουσία, συμβάσεις για τουρκικές επιχειρήσεις και ενεργειακές φιλοδοξίες.
Πάνω απ’ όλα, όμως, υπάρχει το ζήτημα των θαλάσσιων ζωνών.
Το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019 αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους πυλώνες της τουρκικής στρατηγικής στην Ανατολική Μεσόγειο. Για την Άγκυρα, η διατήρησή του δεν αφορά μόνο τη Λιβύη αλλά τον συνολικό συσχετισμό ισχύος απέναντι στην Ελλάδα και την Κύπρο.
Μια νέα ενιαία λιβυκή κυβέρνηση θα μπορούσε θεωρητικά να επανεξετάσει συμφωνίες της προηγούμενης περιόδου.
Γι’ αυτό η Τουρκία επιχειρεί πλέον κάτι πολύ πιο φιλόδοξο: να δημιουργήσει σχέσεις και με την ανατολική Λιβύη, ώστε τα συμφέροντά της να μην εξαρτώνται αποκλειστικά από την πολιτική επιβίωση της κυβέρνησης της Τρίπολης.
Η προσέγγιση με τον Χάφταρ αλλάζει το παιχνίδι
Η εξέλιξη αυτή είναι ίσως το σημαντικότερο στοιχείο της νέας τουρκικής στρατηγικής.
Πριν από λίγα χρόνια, Τουρκία και Χάφταρ βρίσκονταν ουσιαστικά σε αντίπαλα στρατόπεδα ενός πολέμου διά αντιπροσώπων.
Σήμερα η Άγκυρα συνομιλεί με την ανατολική πλευρά και επιχειρεί να μετατρέψει έναν πρώην αντίπαλο σε συνομιλητή.
Η λογική είναι καθαρά γεωπολιτική.
Εάν η Λιβύη οδηγηθεί σε συμφωνία ενοποίησης, η Τουρκία θέλει να βρίσκεται μέσα στη νέα ισορροπία ισχύος και όχι να θεωρείται προστάτιδα μόνο μιας παράταξης.
Πετρέλαιο, στρατός και Μεσόγειος
Η σημασία της Λιβύης ξεπερνά κατά πολύ τα εσωτερικά της σύνορα.
Η χώρα διαθέτει τα μεγαλύτερα αποδεδειγμένα πετρελαϊκά αποθέματα της Αφρικής και βρίσκεται σε εξαιρετικά στρατηγική θέση απέναντι από τη νότια Ευρώπη.
Μια σταθερότερη και ενδεχομένως ενιαία Λιβύη θα μπορούσε να προσελκύσει δισεκατομμύρια σε ενεργειακές και κατασκευαστικές επενδύσεις.
Η Τουρκία θέλει μερίδιο σε αυτή την αγορά.
Παράλληλα, επιδιώκει να διατηρήσει τη στρατιωτική της παρουσία και να προστατεύσει τις συμφωνίες που έχει συνάψει με την Τρίπολη.
Η Ουάσιγκτον, από την πλευρά της, βλέπει την οικονομική συνεργασία και το πετρέλαιο ως μοχλούς για να φέρει τα δύο στρατόπεδα πιο κοντά.
Η Λιβύη ξανά στο κέντρο της γεωπολιτικής
Το παράδοξο είναι ότι η νέα αμερικανική πρωτοβουλία μπορεί τελικά να ενισχύσει, αντί να περιορίσει, τον περιφερειακό ρόλο της Τουρκίας.
Η Άγκυρα συμμετέχει ήδη στις διεθνείς διαβουλεύσεις για το μέλλον της χώρας. Τον Ιούνιο, ο Φιντάν συζήτησε το λιβυκό ζήτημα στο Κάιρο μαζί με τους υπουργούς Εξωτερικών της Αιγύπτου και της Σαουδικής Αραβίας και τον Μασάντ Μπούλος.
Η αμερικανική πλευρά αναγνωρίζει επίσης δημοσίως την Τουρκία, μαζί με την Αίγυπτο, την Ιταλία, τη Γαλλία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και άλλες χώρες, ως έναν από τους διεθνείς παράγοντες που μπορούν να συμβάλουν στη διαδικασία.
Ο Φιντάν επομένως δεν πηγαίνει απλώς στη Λιβύη για μια διπλωματική περιοδεία.
Πηγαίνει για να διασφαλίσει ότι, αν ξαναμοιραστεί η τράπουλα στη χώρα, η Τουρκία θα βρίσκεται στο τραπέζι όταν καθοριστούν οι νέοι όροι του παιχνιδιού.
Και για την Ελλάδα, αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο στοιχείο της υπόθεσης.
Διότι η μάχη για την πολιτική ενοποίηση της Λιβύης συνδέεται πλέον άμεσα με μια δεύτερη, μεγαλύτερη γεωπολιτική μάχη: ποιος θα καθορίσει τις ενεργειακές και θαλάσσιες ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η ουσία της κίνησης Φιντάν δεν είναι ότι η Τουρκία «άλλαξε στρατόπεδο», αλλά ότι επιχειρεί να ασφαλίσει τα συμφέροντά της απέναντι σε οποιαδήποτε μελλοντική λιβυκή κυβέρνηση. Αν αποκτήσει ουσιαστική πρόσβαση και στην ανατολική Λιβύη, η Αθήνα θα έχει απέναντί της μια πολύ διαφορετική κατάσταση από εκείνη του 2019, όταν το τουρκολιβυκό μνημόνιο ήταν πρωτίστως συμφωνία Άγκυρας–Τρίπολης. Αυτό είναι το σημείο που αξίζει να παρακολουθήσουμε στενά γεωπολιτικά προσεχως.
Πηγή: pagenews.gr