Ελλάδα–Λιβύη: Η διπλωματία κερδίζει έδαφος, αλλά το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο παραμένει η μεγάλη «νάρκη»

Ο τρίτος γύρος των τεχνικών διαπραγματεύσεων στην Αθήνα επιβεβαίωσε ότι οι δύο πλευρές επιλέγουν τον δρόμο του διαλόγου για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών. Ωστόσο, το παράνομο Τουρκολιβυκό Μνημόνιο εξακολουθεί να αποτελεί το βασικό εμπόδιο, την ώρα που η Άγκυρα επιχειρεί να διατηρήσει την επιρροή της στη Λιβύη και οι ΗΠΑ ενεργοποιούνται για την πολιτική επανένωση της χώρας.

Η Αθήνα και η Τρίπολη μπορεί να απέχουν ακόμη από μια συμφωνία για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών, ωστόσο ο τρίτος γύρος των τεχνικών διαπραγματεύσεων επιβεβαιώνει ότι οι δύο χώρες έχουν επιλέξει τη διατήρηση ενός σταθερού διαλόγου, σε μια περίοδο όπου η Ανατολική Μεσόγειος αναδιαμορφώνεται γεωπολιτικά.

Οι συνομιλίες πραγματοποιήθηκαν σε θετικό κλίμα, χωρίς υπερβολικές προσδοκίες για άμεσο αποτέλεσμα, αλλά με κοινή επιδίωξη να διατηρηθεί ανοικτός ο δίαυλος επικοινωνίας ακόμη και εάν το εσωτερικό πολιτικό σκηνικό της Λιβύης μεταβληθεί εκ νέου.

Για την ελληνική διπλωματία, η διαδικασία έχει στρατηγική αξία πολύ μεγαλύτερη από την ίδια τη διαπραγμάτευση. Στόχος είναι να δημιουργηθεί ένα θεσμικό πλαίσιο εμπιστοσύνης που θα μπορούσε μελλοντικά να οδηγήσει είτε σε διμερή συμφωνία είτε ακόμη και σε κοινή προσφυγή στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης.

Η ελληνική στρατηγική: Διάλογος χωρίς εκπτώσεις στις «κόκκινες γραμμές»

Στο ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών επικρατεί η εκτίμηση ότι η επαναφορά των επαφών με τη Λιβύη αποτελεί σημαντικό διπλωματικό κέρδος.

Τα τελευταία δύο χρόνια η Αθήνα κατάφερε να αποκαταστήσει επικοινωνία τόσο με την κυβέρνηση της Τρίπολης όσο και με την πολιτική και στρατιωτική ηγεσία της Ανατολικής Λιβύης.

Η επιλογή αυτή δεν είναι συγκυριακή.

Η Ελλάδα θεωρεί ότι οποιαδήποτε μελλοντική πολιτική λύση στη Λιβύη θα προκύψει μέσα από τη συμμετοχή και των δύο κέντρων εξουσίας. Συνεπώς, η διατήρηση σχέσεων και με τις δύο πλευρές αυξάνει το διπλωματικό της αποτύπωμα και μειώνει τον κίνδυνο να εγκλωβιστεί σε μια μονοδιάστατη πολιτική.

Το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο παραμένει το μεγαλύτερο εμπόδιο

Παρά το θετικό κλίμα, η ουσία της διαφωνίας δεν έχει αλλάξει.

Η λιβυκή πλευρά εξακολουθεί να επικαλείται το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο του 2019 ως βάση των νομικών της επιχειρημάτων.

Η ελληνική θέση παραμένει αμετακίνητη.

Η Αθήνα θεωρεί ότι το μνημόνιο:

• παραβιάζει το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας,
• αγνοεί πλήρως την επήρεια των ελληνικών νησιών,
• επιχειρεί να δημιουργήσει τεχνητή θαλάσσια σύνδεση μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης,
• στερείται νομικής ισχύος έναντι τρίτων κρατών.

Η Ελλάδα υποστηρίζει ότι οποιαδήποτε μελλοντική συμφωνία πρέπει να βασίζεται αποκλειστικά στις αρχές της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), ακόμη και αν η Τουρκία δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος.

Η αντίφαση της λιβυκής στάσης

Ένα από τα πλέον ενδιαφέροντα στοιχεία των συνομιλιών είναι η πρακτική στάση της Λιβύης.

Παρότι σε πολιτικό επίπεδο συνεχίζει να επικαλείται το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο, στην πράξη η χάραξη των λιβυκών οικοπέδων για έρευνες υδρογονανθράκων κινήθηκε πολύ πιο κοντά στη μέση γραμμή μεταξύ των δύο χωρών.

Η εξέλιξη αυτή ερμηνεύεται στην Αθήνα ως ένδειξη ότι ακόμη και οι λιβυκές αρχές αντιλαμβάνονται τα νομικά όρια του μνημονίου όταν καλούνται να σχεδιάσουν πραγματικές ενεργειακές δραστηριότητες.

Η διαφοροποίηση ανάμεσα στη διπλωματική ρητορική και στις τεχνικές επιλογές αφήνει περιθώρια αισιοδοξίας ότι υπάρχει πεδίο συνεννόησης, εφόσον οι πολιτικές συνθήκες το επιτρέψουν.

Η Chevron αλλάζει τα δεδομένα στην Ανατολική Μεσόγειο

Σημαντικό ρόλο στις διαπραγματεύσεις διαδραματίζει πλέον και η ενεργειακή διάσταση.

Η απόφαση της Ελλάδας να προχωρήσει στην αδειοδότηση της Chevron για έρευνες νοτίως της Κρήτης δημιούργησε νέα πραγματικότητα.

Τα ελληνικά θαλάσσια οικόπεδα σχεδιάστηκαν σύμφωνα με τη μέση γραμμή και με πλήρη αναγνώριση της επήρειας όλων των ελληνικών νησιών.

Ωστόσο, μέρος αυτών των περιοχών επικαλύπτει θαλάσσιες ζώνες που η Λιβύη θεωρεί ότι της ανήκουν βάσει του Τουρκολιβυκού Μνημονίου.

Η παρουσία μιας αμερικανικής ενεργειακής εταιρείας προσδίδει νέα γεωπολιτική βαρύτητα στην υπόθεση, καθώς μετατρέπει μια διμερή διαφορά σε ζήτημα με ευρύτερες διεθνείς προεκτάσεις.

Οι τεχνικές συνομιλίες και ο ρόλος της Αλεξάνδρας Παπαδοπούλου

Τον ελληνικό συντονισμό έχει αναλάβει η υφυπουργός Εξωτερικών Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου, με τις δύο αντιπροσωπείες να επικεντρώνονται σε ζητήματα καθαρά τεχνικού χαρακτήρα.

Στο τραπέζι βρίσκονται:

• η ανταλλαγή νομικών επιχειρημάτων,
• η εφαρμογή των αρχών του Δικαίου της Θάλασσας,
• η αξιολόγηση χαρτογραφικών δεδομένων,
• πιθανά σημεία σύγκλισης σε μελλοντική διαπραγμάτευση.

Η επιλογή των δύο πλευρών να ξεκινήσουν από τεχνικά ζητήματα δείχνει ότι επιδιώκουν να περιορίσουν την πολιτική ένταση και να δημιουργήσουν κοινή βάση πριν περάσουν στις δύσκολες αποφάσεις.

Η Τουρκία δεν εγκαταλείπει τη Λιβύη

Την ίδια στιγμή, η Άγκυρα παρακολουθεί στενά κάθε εξέλιξη.

Η Τουρκία θεωρεί τη Λιβύη βασικό πυλώνα της στρατηγικής της στην Ανατολική Μεσόγειο και επιχειρεί να διατηρήσει την επιρροή της τόσο στην κυβέρνηση της Τρίπολης όσο και στην Ανατολική Λιβύη.

Κεντρικό ρόλο σε αυτή την προσπάθεια έχουν αναλάβει:

• ο επικεφαλής της ΜΙΤ Ιμπραήμ Καλίν,
• ο υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν.

Η τουρκική διπλωματία επιδιώκει να διασφαλίσει ότι οποιαδήποτε μελλοντική πολιτική διευθέτηση στη Λιβύη δεν θα οδηγήσει στην ακύρωση ή στην αποδυνάμωση του Τουρκολιβυκού Μνημονίου.

Παράλληλα, η Άγκυρα προσπαθεί να βελτιώσει τη συνεργασία της με την Αίγυπτο, αναγνωρίζοντας ότι το Κάιρο αποτελεί βασικό παράγοντα σταθερότητας στη Λιβύη.

Η αμερικανική παρέμβαση αλλάζει την εξίσωση

Η σημαντικότερη γεωπολιτική εξέλιξη, ωστόσο, δεν αφορά ούτε την Ελλάδα ούτε την Τουρκία.

Αφορά την ενεργότερη εμπλοκή των Ηνωμένων Πολιτειών.

Ο ειδικός απεσταλμένος της Ουάσιγκτον Μασάντ Μπούλος, στενός συνεργάτης του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, έχει αναλάβει κύκλο επαφών με όλες τις αντιμαχόμενες λιβυκές πλευρές.

Στόχος της αμερικανικής πρωτοβουλίας είναι:

• η ενοποίηση των κρατικών θεσμών,
• η δημιουργία ενιαίας κυβέρνησης,
• η διεξαγωγή εθνικών εκλογών,
• η σταδιακή αποκατάσταση πολιτικής σταθερότητας.

Για την Ουάσιγκτον, μια σταθερή Λιβύη σημαίνει:

• περιορισμό της ρωσικής επιρροής,
• ασφαλέστερες ενεργειακές επενδύσεις,
• καλύτερο έλεγχο των μεταναστευτικών ροών,
• σταθερότερη Ανατολική Μεσόγειο.

Η Μόσχα παραμένει σημαντικός παράγοντας

Παρά την αμερικανική κινητικότητα, η Ρωσία εξακολουθεί να διαθέτει ισχυρά ερείσματα, ιδιαίτερα στην Ανατολική Λιβύη.

Η παρουσία ρωσικών δικτύων ασφαλείας και η επιρροή που έχει οικοδομηθεί τα τελευταία χρόνια σημαίνουν ότι οποιαδήποτε διαδικασία πολιτικής ενοποίησης θα απαιτήσει ευρύτερες διεθνείς συναινέσεις.

Έτσι, η Λιβύη μετατρέπεται ξανά σε πεδίο ανταγωνισμού ανάμεσα στις ΗΠΑ, την Τουρκία, τη Ρωσία και τις ευρωπαϊκές δυνάμεις.

Η Ελλάδα επενδύει στη νομιμότητα

Σε αντίθεση με άλλους περιφερειακούς παίκτες, η ελληνική στρατηγική παραμένει σταθερά προσανατολισμένη στο διεθνές δίκαιο.

Η Αθήνα επιδιώκει:

• διμερή διαπραγμάτευση,
• σεβασμό της UNCLOS,
• αποφυγή στρατιωτικής έντασης,
• ενδεχόμενη προσφυγή στη Χάγη εφόσον υπάρξει κοινή συμφωνία.

Η επιλογή αυτή επιτρέπει στην Ελλάδα να εμφανίζεται ως δύναμη σταθερότητας, ιδιαίτερα απέναντι στις μονομερείς διεκδικήσεις που απορρέουν από το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο.

Η Ανατολική Μεσόγειος εισέρχεται σε νέα φάση

Ο τρίτος γύρος των συνομιλιών δεν έλυσε τις μεγάλες διαφορές Ελλάδας και Λιβύης.

Κατέγραψε όμως κάτι εξίσου σημαντικό:

ότι οι δύο πλευρές εξακολουθούν να συνομιλούν, ακόμη και όταν διαφωνούν στα θεμελιώδη ζητήματα.

Για την Αθήνα, η διατήρηση αυτού του διαλόγου αποτελεί στρατηγική επένδυση.

Για την Τρίπολη, αποτελεί τρόπο διατήρησης ισορροπιών ανάμεσα στην Ελλάδα, την Τουρκία και τις διεθνείς δυνάμεις.

Και για τη διεθνή κοινότητα, η εξέλιξη αυτή δείχνει ότι η Ανατολική Μεσόγειος εισέρχεται σε μια περίοδο όπου η διπλωματία, η ενέργεια και οι γεωπολιτικές ισορροπίες θα είναι ακόμη πιο στενά συνδεδεμένες.

Το μεγάλο ερώτημα δεν είναι αν θα υπάρξει σύντομα συμφωνία. Είναι ποιος θα διαμορφώσει τους κανόνες της επόμενης ημέρας σε μια περιοχή όπου το διεθνές δίκαιο, οι ενεργειακοί πόροι και ο ανταγωνισμός των μεγάλων δυνάμεων συναντώνται καθημερινά.

Πηγή: pagenews.gr