Ένα βαθύτερο ρήγμα στον αραβικό κόσμο αποκαλύπτει η απόφαση της Σαουδικής Αραβίας να κρατήσει την Αίγυπτο εκτός του νέου Συμφώνου Κοινής Άμυνας της Μέκκας, παρά την πίεση της Τουρκίας για συμμετοχή του Καΐρου.
Το νέο αμυντικό σχήμα, που υπέγραψαν στις 7 Αυγούστου η Σαουδική Αραβία, η Τουρκία και το Πακιστάν, προβλέπει ότι μια ένοπλη επίθεση εναντίον οποιουδήποτε από τα τρία κράτη θα θεωρείται επίθεση και εναντίον των υπολοίπων.
Η συμφωνία είναι ακόμη ασαφής ως προς τα επιχειρησιακά πρωτόκολλα, τις ακριβείς προϋποθέσεις ενεργοποίησης και το είδος στρατιωτικής βοήθειας που θα παρέχεται σε περίπτωση κρίσης.
Αυτό όμως δεν μειώνει τη γεωπολιτική της σημασία.
Η μεγαλύτερη έκπληξη δεν είναι ποιοι μπήκαν.
Είναι ποιος έμεινε έξω.
Το Ριάντ φέρεται να μπλόκαρε το Κάιρο
Σύμφωνα με σαουδαραβικές πηγές που επικαλείται το Middle East Eye, η Τουρκία προσπάθησε να εντάξει την Αίγυπτο στο νέο σχήμα ασφαλείας, αλλά το Ριάντ αντιτάχθηκε, τουλάχιστον «προς το παρόν».
Η σαουδαραβική δυσφορία φέρεται να έχει βαθύτερες ρίζες.
Στο Ριάντ υπάρχει, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, η αίσθηση ότι η κυβέρνηση του Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι έχει λάβει επί χρόνια τεράστια οικονομική και πολιτική υποστήριξη από τη Σαουδική Αραβία χωρίς να προσφέρει αντίστοιχη στρατηγική ανταπόδοση.
Η φράση που αποδίδεται σε πρώην ανώτερο σύμβουλο της σαουδαραβικής μοναρχίας είναι εξαιρετικά σκληρή:
«Παίρνει και παίρνει χωρίς αντάλλαγμα».
Εάν αυτή η αντίληψη αντανακλά πράγματι το σημερινό κλίμα στη σαουδαραβική ηγεσία, τότε δεν μιλάμε πλέον για απλές επιμέρους διαφωνίες.
Μιλάμε για κρίση εμπιστοσύνης.
Από βασικός πυλώνας του αραβικού κόσμου… στην αναμονή
Η εξέλιξη είναι εντυπωσιακή αν εξεταστεί ιστορικά.
Για δεκαετίες, η Αίγυπτος ήταν μία από τις βασικές στρατιωτικές δυνάμεις του αραβικού κόσμου.
Το 1991 συμμετείχε στον διεθνή συνασπισμό που εκδίωξε το Ιράκ από το Κουβέιτ.
Η αιγυπτιακή στρατιωτική ισχύς θεωρούνταν βασικό στοιχείο της ασφάλειας του Κόλπου.
Σήμερα, όμως, το νέο τρίγωνο που δημιουργείται είναι διαφορετικό:
Σαουδικό χρήμα – τουρκική αμυντική τεχνολογία – πακιστανική στρατιωτική ισχύς.
Η Αίγυπτος δεν βρίσκεται μέσα σε αυτό.
Γιατί η Τουρκία ήθελε τόσο πολύ το Κάιρο
Η θέση της Άγκυρας ήταν σχεδόν αντίθετη.
Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν χαρακτήρισε την Αίγυπτο «φυσικό εταίρο» και άφησε ανοικτό το ενδεχόμενο μελλοντικής συμμετοχής της.
Η τουρκική επιμονή έχει σαφή λογική.
Ένα τετραμερές σχήμα Τουρκίας–Σαουδικής Αραβίας–Πακιστάν–Αιγύπτου θα συγκέντρωνε τεράστιο δημογραφικό, στρατιωτικό και πολιτικό βάρος στον μουσουλμανικό κόσμο.
Δεν πρόκειται μάλιστα για τέσσερις χώρες που δεν είχαν ήδη συνεργασία.
Στις 21 Ιουνίου 2026 οι υπουργοί Εξωτερικών και των τεσσάρων κρατών συναντήθηκαν στο Κάιρο στο πλαίσιο του R4 και δεσμεύτηκαν για στενότερο συντονισμό στα θέματα ασφάλειας και σταθερότητας της περιοχής.
Δύο μήνες αργότερα, όμως, τρεις από αυτές τις χώρες δημιούργησαν αμυντικό σύμφωνο χωρίς την τέταρτη.
Η αλλαγή είναι πολιτικά δύσκολο να αγνοηθεί.
Η Τουρκία και το Πακιστάν «φέρνουν περισσότερα στο τραπέζι»
Η σαουδαραβική επιχειρηματολογία, σύμφωνα με τις πηγές, δεν είναι μόνο πολιτική.
Είναι και στρατιωτική.
Η Τουρκία διαθέτει πλέον μία από τις ταχύτερα αναπτυσσόμενες αμυντικές βιομηχανίες παγκοσμίως.
Drones, πυραυλικά συστήματα, ηλεκτρονικός πόλεμος, πολεμικά πλοία και τεθωρακισμένα έχουν μετατρέψει την Άγκυρα από μεγάλο εισαγωγέα σε σημαντικό παραγωγό και εξαγωγέα οπλικών συστημάτων.
Το Πακιστάν, από την πλευρά του, διαθέτει έναν μεγάλο μόνιμο στρατό, αμυντική βιομηχανία και —πάνω απ’ όλα— πυρηνικό οπλοστάσιο.
Η Σαουδική Αραβία προσφέρει τον τρίτο πυλώνα:
χρήμα, ενέργεια και χρηματοδοτική ισχύ.
Έτσι δημιουργείται ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον μοντέλο κατανομής ρόλων.
Το πραγματικό πρόβλημα του Ριάντ είναι η αξιοπιστία
Οι σαουδαραβικές πηγές εμφανίζονται ιδιαίτερα επικριτικές για τη στρατιωτική χρησιμότητα της Αιγύπτου.
Αμφισβητούν την πραγματική επιχειρησιακή ετοιμότητα των αιγυπτιακών ενόπλων δυνάμεων και υποστηρίζουν ότι μεγάλο μέρος της οικονομικής δραστηριότητας του στρατού έχει στραφεί σε πολιτικού χαρακτήρα επιχειρήσεις αντί για την ανάπτυξη προηγμένης αμυντικής παραγωγής.
Όμως το μεγαλύτερο πρόβλημα φαίνεται να είναι διαφορετικό:
η Σαουδική Αραβία δεν είναι πλέον βέβαιη ότι το Κάιρο θα σταθεί δίπλα της όταν πραγματικά χρειαστεί.
Οι πηγές επικαλούνται τη στάση της Αιγύπτου στον πόλεμο της Υεμένης και την περιορισμένη συμμετοχή της στις σαουδαραβικές επιχειρήσεις κατά των Χούθι.
Στο βάθος βρίσκεται και το Άμπου Ντάμπι
Υπάρχει όμως και ένας ακόμη παίκτης πίσω από τη σαουδαραβική δυσφορία:
τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Το Ριάντ φέρεται να ανησυχεί για τη στενή σχέση του Σίσι με τον πρόεδρο των ΗΑΕ, Μοχάμεντ μπιν Ζαγέντ.
Και αυτό συμβαίνει την ώρα που οι σχέσεις Σαουδικής Αραβίας–ΗΑΕ έχουν γίνει πολύ πιο περίπλοκες.
Οι δύο μοναρχίες συνεργάζονται σε πολλά θέματα, αλλά συγκρούονται επίσης για επιρροή στην Υεμένη και σε άλλα περιφερειακά μέτωπα.
Η Αίγυπτος βρίσκεται έτσι σε μια εξαιρετικά δύσκολη θέση.
Το Κάιρο έχει στενούς δεσμούς με το Άμπου Ντάμπι.
Αλλά η σχέση αυτή μπορεί πλέον να δημιουργεί κόστος στη σχέση του με το Ριάντ.
Σουδάν, Αιθιοπία, Σομαλιλάνδη: η σύγκρουση συμφερόντων μεγαλώνει
Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο σύνθετη επειδή οι διαφωνίες δεν περιορίζονται στην Υεμένη.
Η Σαουδική Αραβία φέρεται να θεωρεί ότι αρκετές πολιτικές των ΗΑΕ βρίσκονται σε αντίθεση ακόμη και με τα ίδια τα στρατηγικά συμφέροντα της Αιγύπτου.
Μεταξύ αυτών αναφέρονται:
η εμπλοκή του Άμπου Ντάμπι στη Σομαλιλάνδη,
οι στενές σχέσεις με το Ισραήλ,
η στάση του απέναντι στην Αιθιοπία,
και η υποστήριξη προς τις Δυνάμεις Ταχείας Υποστήριξης στο Σουδάν.
Για το Κάιρο, ιδιαίτερα το Σουδάν και το φράγμα GERD στην Αιθιοπία αποτελούν ζητήματα άμεσης εθνικής ασφάλειας.
Η σαουδαραβική ανάγνωση λοιπόν φαίνεται να είναι:
«Γιατί η Αίγυπτος παραμένει τόσο κοντά σε έναν εταίρο που σε κρίσιμα μέτωπα ακολουθεί πολιτικές αντίθετες ακόμη και προς τα αιγυπτιακά συμφέροντα;»
Η νέα Μέση Ανατολή δεν είναι πια μόνο αραβική
Η δημιουργία του Συμφώνου της Μέκκας αποκαλύπτει όμως και μια βαθύτερη μεταβολή.
Η νέα περιφερειακή αρχιτεκτονική ασφαλείας δεν οργανώνεται πλέον αποκλειστικά γύρω από τις παραδοσιακές αραβικές δυνάμεις.
Η Τουρκία και το Πακιστάν, δύο μη αραβικά κράτη, αποκτούν κεντρικό ρόλο.
Και αυτό αποτελεί ιστορική μετατόπιση.
Το Ριάντ φαίνεται να δίνει μεγαλύτερη βαρύτητα στο ερώτημα:
«Τι μπορεί να προσφέρει πραγματικά ένας σύμμαχος;»
και λιγότερη στο:
«Ποιος θεωρούνταν ιστορικά ο ηγέτης του αραβικού κόσμου;»
Σε αυτό το νέο κριτήριο, η Τουρκία προσφέρει βιομηχανία και τεχνολογία.
Το Πακιστάν ανθρώπινο στρατιωτικό δυναμικό και πυρηνική αποτροπή.
Η Αίγυπτος πρέπει να αποδείξει εκ νέου τη χρησιμότητά της.
Η πυρηνική σκιά του Πακιστάν
Η παρουσία του Πακιστάν προσθέτει και μια ιδιαίτερα ευαίσθητη στρατηγική διάσταση.
Το Πακιστάν είναι πυρηνική δύναμη.
Η συμφωνία δεν σημαίνει αυτομάτως —και δεν έχει δημοσιοποιηθεί κάτι τέτοιο— ότι η πακιστανική πυρηνική αποτροπή επεκτείνεται επισήμως στη Σαουδική Αραβία ή την Τουρκία.
Ωστόσο, ακόμη και η πολιτική ασάφεια γύρω από ένα σύμφωνο που περιλαμβάνει κράτος με πυρηνικά όπλα δημιουργεί νέα δεδομένα για το Ιράν, το Ισραήλ και την ευρύτερη περιφερειακή ισορροπία.
Γι’ αυτό και η συμφωνία παρακολουθείται ήδη στενά και εκτός Μέσης Ανατολής. Η Ινδία, για παράδειγμα, ανακοίνωσε ότι εξετάζει τις επιπτώσεις της συμφωνίας για την εθνική και περιφερειακή της ασφάλεια.
Παρατήρηση εκτός άρθρου: Το πιο ισχυρό γεωπολιτικό angle εδώ είναι η υποβάθμιση της Αιγύπτου σε σχέση με Τουρκία και Πακιστάν, όχι απλώς μια προσωπική κόντρα Μπιν Σαλμάν–Σίσι. Ειδικά επειδή τον Ιούνιο οι τέσσερις χώρες λειτουργούσαν ακόμη μαζί ως R4, το ότι δύο μήνες μετά δημιουργείται αμυντική συμφωνία μόνο μεταξύ των τριών είναι εντυπωσιακό.
Το μήνυμα προς την Αίγυπτο είναι σκληρό
Για το Κάιρο, η εξαίρεση από το Σύμφωνο της Μέκκας δεν αποτελεί μόνο διπλωματική αποτυχία.
Είναι μήνυμα ότι η ιστορική του βαρύτητα δεν θεωρείται πλέον επαρκής από μόνη της.
Η Αίγυπτος εξακολουθεί να διαθέτει τεράστιο πληθυσμό, σημαντικές ένοπλες δυνάμεις, το Σουέζ και κεντρικό ρόλο στην αραβική διπλωματία.
Αλλά η οικονομική της αδυναμία και η εξάρτηση από χρηματοδοτική υποστήριξη του Κόλπου έχουν μειώσει την ελευθερία κινήσεών της.
Και αυτό είναι ακριβώς το σημείο στο οποίο η σαουδαραβική κριτική γίνεται περισσότερο πολιτική παρά οικονομική.
Το Ριάντ φαίνεται να λέει πλέον ότι δεν αρκεί να είσαι μεγάλη χώρα. Πρέπει να είσαι και χρήσιμος, αξιόπιστος και πρόθυμος να μοιραστείς το στρατηγικό κόστος της συμμαχίας.
Η πόρτα δεν έχει κλείσει
Παρά τη σκληρή εικόνα, οι σαουδαραβικές πηγές φέρονται να ξεκαθαρίζουν ότι η απόφαση δεν είναι απαραίτητα μόνιμη.
Η Αίγυπτος θα μπορούσε να ενταχθεί αργότερα, εάν αλλάξει το κλίμα και αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη.
Αυτό σημαίνει ότι το Ριάντ χρησιμοποιεί πιθανότατα και την ένταξη ως μοχλό πίεσης.
Η Τουρκία θέλει την Αίγυπτο μέσα.
Η Σαουδική Αραβία λέει «όχι ακόμη».
Και το Κάιρο καλείται να αποφασίσει πώς θα τοποθετηθεί απέναντι σε έναν άξονα που μπορεί να εξελιχθεί σε μία από τις σημαντικότερες νέες δομές ασφαλείας στην περιοχή.
Το μεγαλύτερο μήνυμα δεν αφορά μόνο την Αίγυπτο
Η υπόθεση τελικά αποκαλύπτει κάτι βαθύτερο για τη Μέση Ανατολή μετά τους τελευταίους πολέμους.
Οι παλιές συμμαχίες επαναξιολογούνται.
Τα κράτη δεν θεωρούν πλέον αυτονόητο ότι οι ιστορικοί εταίροι θα παραμείνουν για πάντα οι σημαντικότεροι.
Η Σαουδική Αραβία οικοδομεί νέες σχέσεις με την Τουρκία.
Το Πακιστάν αποκτά μεγαλύτερη στρατηγική αξία.
Η Αίγυπτος βλέπει για πρώτη φορά να αμφισβητείται ανοιχτά η θέση της ως απαραίτητου πυλώνα της περιφερειακής ασφάλειας.
Και πίσω από όλα αυτά βρίσκεται μια νέα, πολύ πιο συναλλακτική λογική συμμαχιών:
δεν αρκεί πλέον το ιστορικό κύρος. Η νέα Μέση Ανατολή ζητά από κάθε κράτος να αποδείξει τι ακριβώς φέρνει στο τραπέζι.
Πηγή: pagenews.gr