Politico: Έπεσε το πρώτο ευρωπαϊκό «τείχος» κατά των social media – Τι αποφάσισε η Γαλλία
Η Γαλλία ήθελε να γίνει η πρώτη μεγάλη ευρωπαϊκή χώρα που θα επέβαλλε ουσιαστικά απαγόρευση πρόσβασης στα social media για παιδιά κάτω των 15 ετών.
Το σχέδιο όμως προσέκρουσε στον θεσμικό έλεγχο.
Το Συνταγματικό Συμβούλιο της χώρας μπλόκαρε την κρίσιμη διάταξη, κρίνοντας ότι η γενική απαγόρευση παραβιάζει δυσανάλογα το δικαίωμα των ανηλίκων στην ελευθερία έκφρασης και επικοινωνίας.
Η απόφαση αποτελεί σαφές πολιτικό πλήγμα για τον Εμανουέλ Μακρόν, ο οποίος είχε αναγάγει τη ρύθμιση της πρόσβασης των ανηλίκων στις πλατφόρμες σε μία από τις χαρακτηριστικές ψηφιακές πολιτικές της τελευταίας περιόδου της προεδρίας του.
Γιατί έπεσε ο νόμος
Το βασικό πρόβλημα δεν ήταν ότι η γαλλική πολιτεία δεν μπορεί να προστατεύσει τους ανηλίκους από διαδικτυακούς κινδύνους.
Ήταν ο τρόπος.
Η διάταξη λειτουργούσε ουσιαστικά ως οριζόντια απαγόρευση για όλους κάτω των 15, χωρίς επαρκή διαφοροποίηση μεταξύ:
- διαφορετικών πλατφορμών,
- διαφορετικών επιπέδων κινδύνου,
- και διαφορετικής ωριμότητας των ίδιων των ανηλίκων.
Με άλλα λόγια, το γαλλικό δικαστικό όργανο είπε στην κυβέρνηση ότι η προστασία των παιδιών είναι νόμιμος στόχος, αλλά δεν αρκεί για να δικαιολογήσει μια γενική απαγόρευση χωρίς αναλογικότητα.
Αυτό είναι το σημείο που μπορεί να αποδειχθεί κρίσιμο και εκτός Γαλλίας.
Το πρόβλημα για Μακρόν
Για τον Μακρόν, η απόφαση είναι κάτι περισσότερο από μια νομική ήττα.
Η απαγόρευση είχε παρουσιαστεί ως μία από τις μεγαλύτερες ευρωπαϊκές παρεμβάσεις απέναντι στην αυξανόμενη ανησυχία για:
- εθισμό στις πλατφόρμες,
- αλγοριθμική έκθεση ανηλίκων,
- cyberbullying,
- ακατάλληλο περιεχόμενο,
- και επιπτώσεις στην ψυχική υγεία.
Η κυβέρνηση ήθελε η εφαρμογή να ξεκινήσει ήδη από τον Σεπτέμβριο.
Τώρα αυτό το χρονοδιάγραμμα καταρρέει.
Το Ελιζέ ανακοίνωσε ότι ο Μακρόν έδωσε εντολή στον πρωθυπουργό να επεξεργαστεί νέο, νομικά θωρακισμένο σχέδιο, με στόχο να επανέλθει έως την άνοιξη του 2027.
Δεν εγκαταλείπει την απαγόρευση – αλλά αλλάζει μοντέλο
Η απόφαση του Συνταγματικού Συμβουλίου αφήνει ένα πολύ σημαντικό παράθυρο ανοιχτό.
Δεν λέει ότι κάθε ηλικιακός περιορισμός είναι αντισυνταγματικός.
Λέει ουσιαστικά ότι η κυβέρνηση πρέπει να σχεδιάσει ένα σύστημα με περισσότερες εγγυήσεις και μεγαλύτερη ευελιξία.
Το πιθανότερο νέο μοντέλο θα δίνει περισσότερο ρόλο στους γονείς, αντί να επιβάλλει ένα απόλυτο κρατικό ban.
Αυτό σημαίνει ότι η Γαλλία μπορεί να μετακινηθεί από το:
«κάτω των 15 απαγορεύεται»
σε κάτι πιο σύνθετο, όπως:
«κάτω των 15 απαιτείται γονική συναίνεση, ενισχυμένη επαλήθευση ηλικίας και διαφορετικοί περιορισμοί ανάλογα με την πλατφόρμα».
Το πρόβλημα πλέον είναι ευρωπαϊκό
Η απόφαση αποκτά ιδιαίτερη σημασία επειδή η Γαλλία δεν είναι μόνη.
Και άλλες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις εξετάζουν αντίστοιχες παρεμβάσεις, ενώ η συζήτηση έχει μεταφερθεί και σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η Δανία έχει κινηθεί υπέρ αυστηρότερων ηλικιακών ορίων, ενώ και η Ελλάδα έχει βρεθεί μεταξύ των χωρών που εξετάζουν αυξημένη προστασία των ανηλίκων στο διαδίκτυο.
Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναμένεται να παρουσιάσει νέες πρωτοβουλίες για την προστασία των παιδιών online.
Και εδώ βρίσκεται το μεγάλο νομικό ζήτημα:
αν το πρόβλημα είναι η αναλογικότητα απέναντι σε θεμελιώδη δικαιώματα, τότε η γαλλική απόφαση δεν αφορά μόνο τη Γαλλία.
Η ελευθερία έκφρασης και επικοινωνίας προστατεύεται σε ολόκληρη την ευρωπαϊκή έννομη τάξη.
Άρα παρόμοια γενικά bans μπορεί να βρεθούν αντιμέτωπα με ανάλογες ενστάσεις και σε άλλες χώρες.
Η δύσκολη ισορροπία: προστασία ή υπερρύθμιση;
Η πολιτική σύγκρουση στην Ευρώπη πλέον περνά σε πολύ πιο σύνθετο επίπεδο.
Υπάρχει ευρύτατη ανησυχία για τη χρήση των social media από παιδιά.
Αλλά ένα κράτος πρέπει να απαντήσει σε δύο διαφορετικά ερωτήματα:
Πώς προστατεύεις ένα παιδί από επιβλαβές περιεχόμενο;
και ταυτόχρονα:
Πώς το κάνεις χωρίς να καταργείς συνολικά το δικαίωμά του στην πρόσβαση στην πληροφορία και στην επικοινωνία;
Αυτή ακριβώς είναι η γραμμή πάνω στην οποία κινήθηκε το γαλλικό Συμβούλιο.
Οι πλατφόρμες κερδίζουν χρόνο – όχι απαραίτητα τη μάχη
Για τις μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες, η απόφαση αποτελεί μια σημαντική προσωρινή νίκη.
Αποφεύγουν ένα προηγούμενο όπου ένα μεγάλο κράτος της ΕΕ θα έκλεινε καθολικά την πρόσβαση σε χρήστες κάτω συγκεκριμένης ηλικίας.
Όμως το πολιτικό momentum για αυστηρότερη ρύθμιση παραμένει.
Η μάχη μεταφέρεται πλέον σε άλλα πεδία:
- αυστηρότερη επαλήθευση ηλικίας,
- περιορισμός προσωποποιημένων αλγορίθμων,
- γονικοί έλεγχοι,
- περιορισμός ειδοποιήσεων,
- «νυχτερινές ζώνες» χωρίς πρόσβαση,
- και ειδικές υποχρεώσεις για πλατφόρμες που χρησιμοποιούνται από ανηλίκους.
Η Ευρώπη αλλάζει στρατηγική
Η γαλλική απόφαση δείχνει κάτι σημαντικότερο από μία απλή δικαστική ήττα.
Η Ευρώπη περνά από τη φάση του «να απαγορεύσουμε» στη φάση του «να ρυθμίσουμε με τρόπο που να αντέχει νομικά».
Και αυτό είναι πολύ πιο δύσκολο.
Ένα γενικό ban είναι επικοινωνιακά εύκολο.
Ένα σύστημα που διαφοροποιεί πλατφόρμες, κινδύνους, ηλικίες, γονική συναίνεση και δικαιώματα είναι πολύ πιο σύνθετο — αλλά και πολύ πιο πιθανό να επιβιώσει ενώπιον των δικαστηρίων.
Για τον Μακρόν, το στοίχημα τώρα είναι διπλό: να μη φανεί ότι εγκαταλείπει την προστασία των ανηλίκων και ταυτόχρονα να παρουσιάσει μια λύση που δεν θα καταπέσει ξανά.
Και για την υπόλοιπη Ευρώπη, η γαλλική απόφαση λειτουργεί ως προειδοποιητική βολή:
η προστασία των παιδιών μπορεί να δικαιολογήσει αυστηρούς κανόνες — όχι όμως οποιονδήποτε κανόνα.