Η Άγκυρα ανεβάζει ξανά τους τόνους στο Αιγαίο, αυτή τη φορά χρησιμοποιώντας ως αφορμή τον ενεργειακό σχεδιασμό της Ελλάδας.
Μέσα σε λίγες ημέρες από την αντιπαράθεση για τα τουρκικά «θαλάσσια πάρκα», η Τουρκία ανοίγει ένα ακόμη μέτωπο, αμφισβητώντας το νέο ελληνικό Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, το οποίο τέθηκε σε ισχύ στις 19 Αυγούστου και περιλαμβάνει σχεδιασμό και για τον θαλάσσιο χώρο.
Η αντίδραση δεν περιορίστηκε μάλιστα στο τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών. Σύμφωνα με τις σημερινές αναφορές, και το υπουργείο Άμυνας της Τουρκίας επαναφέρει την πάγια τουρκική θέση περί «γεωγραφικών σχηματισμών» στο Αιγαίο των οποίων, κατά την Άγκυρα, η κυριαρχία δεν έχει μεταβιβαστεί στην Ελλάδα μέσω διεθνών συνθηκών.
Έτσι, μια ελληνική χωροταξική και ενεργειακή πρωτοβουλία μετατρέπεται από την Τουρκία σε όχημα για την επαναφορά της ευρύτερης ατζέντας αμφισβητήσεων στο Αιγαίο.
Από τα θαλάσσια πάρκα στις ΑΠΕ – Το μοτίβο της Άγκυρας
Η χρονική ακολουθία έχει ιδιαίτερη γεωπολιτική σημασία.
Στις 15 Αυγούστου, η Τουρκία προχώρησε στην ανακήρυξη δύο «εθνικών θαλάσσιων πάρκων» στο βορειοανατολικό Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, τα οποία, σύμφωνα με το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών, εκτείνονται και πέραν των τουρκικών χωρικών υδάτων. Η Αθήνα χαρακτήρισε την κίνηση παράνομη και ξεκαθάρισε ότι δεν μπορεί να δημιουργήσει τετελεσμένα ούτε να επηρεάσει ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα.
Μόλις τέσσερις ημέρες αργότερα, στις 19 Αυγούστου, η Ελλάδα έθεσε σε ισχύ το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ.
Και η τουρκική απάντηση ήταν άμεση.
Ο εκπρόσωπος του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών Οντζού Κετσελί υποστήριξε επισήμως ότι το ελληνικό πλαίσιο δεν παράγει «νομικές συνέπειες» για την Τουρκία στο πλαίσιο των ελληνοτουρκικών διαφορών στο Αιγαίο.
Ακόμη πιο χαρακτηριστική ήταν η αναφορά του σε νησιά και νησίδες.
«Αυτή και παρόμοιες πρωτοβουλίες δεν θα επηρεάσουν τη νομική θέση της Τουρκίας στα ζητήματα του Αιγαίου», ανέφερε ο Κετσελί.
Η επίμαχη φράση που επαναφέρει τις «γκρίζες ζώνες»
Πίσω από τη διπλωματική γλώσσα βρίσκεται ένα πολύ σοβαρότερο ζήτημα.
Η Τουρκία συμπεριέλαβε στην επίσημη ανακοίνωσή της αναφορά σε «γεωγραφικούς σχηματισμούς των οποίων η κυριαρχία δεν μεταβιβάστηκε στην Ελλάδα μέσω διεθνών συνθηκών».
Πρόκειται ουσιαστικά για επαναφορά της γνωστής τουρκικής θεωρίας περί αμφισβητούμενης κυριαρχίας σε νησίδες και βραχονησίδες του Αιγαίου.
Και αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο στοιχείο της νέας αντιπαράθεσης.
Η συζήτηση ξεκίνησε από το πού μπορούν να εγκατασταθούν μελλοντικά αιολικά και άλλα έργα ανανεώσιμης ενέργειας, όμως η Άγκυρα την επεκτείνει ευθέως στο ζήτημα της κυριαρχίας.
Γιατί οι ΑΠΕ αποκτούν γεωπολιτική διάσταση
Το νέο ελληνικό χωροταξικό δεν είναι απλώς ένας περιβαλλοντικός κανονισμός.
Καθορίζει το πλαίσιο μέσα στο οποίο θα αναπτυχθούν οι ΑΠΕ και οι υποδομές αποθήκευσης ενέργειας έως το 2050, αντικαθιστώντας ένα σύστημα σχεδιασμού που είχε θεσπιστεί το 2008.
Για τον θαλάσσιο χώρο, η σημασία είναι ακόμη μεγαλύτερη.
Η ανάπτυξη υπεράκτιων ενεργειακών εγκαταστάσεων συνδέεται αναπόφευκτα με το ποιος σχεδιάζει, αδειοδοτεί και ασκεί δικαιοδοσία σε συγκεκριμένες θαλάσσιες περιοχές.
Με άλλα λόγια, όσο η ενεργειακή μετάβαση μετακινείται από τη στεριά στη θάλασσα, τα αιολικά πάρκα, τα υποθαλάσσια καλώδια και οι ενεργειακές διασυνδέσεις αποκτούν και γεωπολιτικό βάρος.
Η Άγκυρα μιλά για «μονομερείς ενέργειες»
Η Τουρκία επιχειρεί παράλληλα να παρουσιάσει την ελληνική πρωτοβουλία ως μέρος ενός ευρύτερου προβλήματος «μονομερών ενεργειών».
Ο Κετσελί υποστήριξε ότι σε κλειστές ή ημίκλειστες θάλασσες όπως το Αιγαίο και η Μεσόγειος πρέπει να αποφεύγονται οι μονομερείς ενέργειες και επικαλέστηκε το διεθνές δίκαιο της θάλασσας για να ζητήσει συνεργασία μεταξύ των παράκτιων κρατών.
Ταυτόχρονα, όμως, η Άγκυρα επανέφερε τις δικές της διεκδικήσεις περί αμφισβητούμενης κυριαρχίας.
Εδώ βρίσκεται και η εμφανής πολιτική αντίφαση: η Τουρκία επικαλείται την ανάγκη αποφυγής μονομερών ενεργειών, λίγες ημέρες αφότου η ίδια ανακήρυξε δύο «εθνικά θαλάσσια πάρκα» που, σύμφωνα με την Αθήνα, εκτείνονται πέραν των τουρκικών χωρικών υδάτων.
Η Αθήνα χτίζει ενεργειακό αποτύπωμα στο Αιγαίο
Το νέο χωροταξικό έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η Ελλάδα επιχειρεί να μετατρέψει τη γεωγραφική της θέση σε ενεργειακό πλεονέκτημα.
Το πλαίσιο εισάγει ενιαίους κανόνες για αιολικά, φωτοβολταϊκά και συστήματα αποθήκευσης, με αυστηρότερους περιορισμούς για προστατευόμενες περιοχές, το περιβάλλον, την πολιτιστική κληρονομιά και τις τοπικές κοινωνίες.
Αλλά στη θάλασσα το διακύβευμα ξεπερνά την πράσινη μετάβαση.
Το Αιγαίο βρίσκεται πλέον στο σημείο όπου συναντώνται:
- οι υπεράκτιες ΑΠΕ,
- οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις,
- ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός,
- τα θαλάσσια πάρκα,
- και οι παλιές ελληνοτουρκικές διαφορές.
Αυτό ακριβώς εξηγεί γιατί μια φαινομενικά τεχνική απόφαση για την ενεργειακή πολιτική προκαλεί αντίδραση τόσο του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών όσο και του υπουργείου Άμυνας.
Τα «ήρεμα νερά» δοκιμάζονται ξανά
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει ότι η Άγκυρα εξακολουθεί να επικαλείται τη Διακήρυξη των Αθηνών της 7ης Δεκεμβρίου 2023 και να δηλώνει ότι επιθυμεί επίλυση των προβλημάτων στη βάση του διεθνούς δικαίου, της ισότητας και της καλής γειτονίας.
Την ίδια στιγμή όμως, μέσα σε λίγες ημέρες, έχουν καταγραφεί δύο σοβαρές εστίες έντασης: τα τουρκικά θαλάσσια πάρκα και τώρα η αμφισβήτηση του ελληνικού χωροταξικού σχεδιασμού για τις ΑΠΕ.
Η ελληνική πλευρά, σύμφωνα με σημερινές πληροφορίες, προετοιμάζει διπλωματικές κινήσεις προς Τουρκία, ΟΗΕ και Ευρωπαϊκή Ένωση σχετικά με τη νέα αντιπαράθεση.
Το Αιγαίο μπαίνει σε μια νέα εποχή αντιπαράθεσης
Η μεγάλη εικόνα είναι πλέον διαφορετική από εκείνη των προηγούμενων δεκαετιών.
Η ελληνοτουρκική αντιπαράθεση δεν αφορά μόνο υφαλοκρηπίδα, χωρικά ύδατα, εναέριο χώρο ή στρατιωτική παρουσία.
Η πράσινη μετάβαση δημιουργεί ένα καινούργιο επίπεδο ανταγωνισμού.
Θαλάσσια αιολικά πάρκα, ηλεκτρικά καλώδια, ενεργειακές ζώνες, περιβαλλοντικές περιοχές και νέες υποδομές μετατρέπουν σταδιακά τον θαλάσσιο χώρο σε οικονομικό και στρατηγικό κεφάλαιο.
Και η νέα τουρκική αντίδραση δείχνει ότι η Άγκυρα δεν σκοπεύει να αντιμετωπίσει τον ελληνικό ενεργειακό σχεδιασμό ως μια απλή εσωτερική οικονομική πολιτική.
Το πραγματικό ερώτημα επομένως δεν είναι μόνο πού θα τοποθετηθούν οι επόμενες ανεμογεννήτριες.
Είναι ποιος θα καθορίσει στην πράξη τους κανόνες του νέου ενεργειακού Αιγαίου.
Πηγή: pagenews.gr