Η Ελλάδα εγκαθιστά Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας με εντυπωσιακούς ρυθμούς. Κι όμως, πίσω από τα φωτοβολταϊκά, τις ανεμογεννήτριες και τα νέα ρεκόρ πράσινης παραγωγής εμφανίζεται μια αριθμητική που χρειάζεται προσοχή.
Ο Ειδικός Λογαριασμός ΑΠΕ και ΣΗΘΥΑ –ο γνωστός ΕΛΑΠΕ– καταγράφει σωρευτικό έλλειμμα €53,48 εκατ., την ώρα που η εγκατεστημένη ισχύς ΑΠΕ έχει φτάσει πλέον τα 18.317 MW, σύμφωνα με τα στοιχεία του δελτίου του ΔΑΠΕΕΠ για τον Μάιο.
Είναι μια εικόνα που μοιάζει αντιφατική: περισσότερες ΑΠΕ από ποτέ, αλλά ένας λογαριασμός που πιέζεται.
Και ακριβώς εκεί βρίσκεται ένα από τα μεγαλύτερα οικονομικά προβλήματα της επόμενης φάσης της ενεργειακής μετάβασης.
Τα 18,3 GW που αλλάζουν την ελληνική ηλεκτροπαραγωγή
Η ανάπτυξη των ΑΠΕ στην Ελλάδα έχει πλέον αποκτήσει τελείως διαφορετική κλίμακα.
Η συνολική εγκατεστημένη ισχύς φτάνει τα 18.317 MW, με τα φωτοβολταϊκά να αποτελούν βασικό κινητήρα της αύξησης.
Το γεγονός έχει μεγάλη στρατηγική αξία.
Περισσότερη εγχώρια παραγωγή από ήλιο και άνεμο σημαίνει μικρότερη ανάγκη εισαγόμενων καυσίμων, καλύτερες δυνατότητες εξαγωγών όταν υπάρχει πλεόνασμα παραγωγής και ισχυρότερη θέση της Ελλάδας στην ηλεκτρική αγορά της Νοτιοανατολικής Ευρώπης.
Όμως η αύξηση των MW δεν λύνει από μόνη της την οικονομική εξίσωση.
Γιατί δημιουργείται έλλειμμα ενώ αυξάνονται οι ΑΠΕ
Ο ΕΛΑΠΕ είναι ο μηχανισμός μέσω του οποίου εξασφαλίζεται η οικονομική στήριξη των παραγωγών ΑΠΕ που λειτουργούν με τα αντίστοιχα καθεστώτα αποζημίωσης.
Τα έσοδά του εξαρτώνται από μια σειρά μεταβλητών – μεταξύ άλλων την αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και τις θεσμοθετημένες πηγές χρηματοδότησης – ενώ οι υποχρεώσεις του συνδέονται με τις αποζημιώσεις των παραγωγών.
Όταν οι δύο πλευρές της εξίσωσης δεν κινούνται μαζί, δημιουργείται πίεση.
Και όσο περισσότερα έργα μπαίνουν στο σύστημα, τόσο μεγαλύτερη σημασία αποκτά η μακροχρόνια ισορροπία του μηχανισμού.
Το μεγάλο ελληνικό παράδοξο
Το πρόβλημα είναι ευρύτερο από τα €53,48 εκατ.
Η Ελλάδα έχει φτάσει πλέον σε ένα σημείο όπου κάποιες ώρες διαθέτει τόσο μεγάλη παραγωγή από ΑΠΕ ώστε το σύστημα δυσκολεύεται να την απορροφήσει.
Αυτό αυξάνει τη σημασία τριών επενδύσεων:
- αποθήκευση,
- ισχυρότερα ηλεκτρικά δίκτυα,
- περισσότερες διεθνείς διασυνδέσεις.
Χωρίς αυτές, η χώρα μπορεί να διαθέτει ολοένα περισσότερα φωτοβολταϊκά και ανεμογεννήτριες χωρίς να αξιοποιεί οικονομικά κάθε παραγόμενη πράσινη MWh.
Ποιος πληρώνει τελικά;
Εδώ βρίσκεται το ερώτημα που ενδιαφέρει περισσότερο τον καταναλωτή.
Έλλειμμα στον ΕΛΑΠΕ δεν σημαίνει αυτομάτως ότι αύριο θα εμφανιστούν €53 εκατ. στους λογαριασμούς ηλεκτρικού ρεύματος των νοικοκυριών.
Θα ήταν λάθος να γίνει αυτή η σύνδεση.
Σημαίνει όμως ότι πρέπει να διατηρηθεί η οικονομική ισορροπία ενός μηχανισμού πάνω στον οποίο στηρίζεται μεγάλο μέρος της αγοράς ΑΠΕ.
Και όσο μεγαλώνει η πράσινη ηλεκτροπαραγωγή τόσο πιο κρίσιμο γίνεται το ερώτημα από ποιες σταθερές πηγές θα χρηματοδοτείται το σύστημα.
Από τα MW στα ευρώ
Η πρώτη εποχή της ελληνικής ενεργειακής μετάβασης είχε ένα βασικό ερώτημα:
Πόσες ΑΠΕ μπορούμε να εγκαταστήσουμε;
Η δεύτερη έχει δυσκολότερα ερωτήματα:
Πόση από αυτή την ενέργεια μπορεί να απορροφήσει το δίκτυο; Πόση μπορούμε να αποθηκεύσουμε; Πόση μπορούμε να εξαγάγουμε και με ποιο οικονομικό μοντέλο θα λειτουργεί ολόκληρη η αγορά;
Τα 18.317 MW δείχνουν ότι το επενδυτικό σκέλος έχει προχωρήσει θεαματικά.
Τα €53,48 εκατ. του ΕΛΑΠΕ υπενθυμίζουν ότι η ενεργειακή μετάβαση δεν κρίνεται μόνο στα εγκατεστημένα μεγαβάτ.
Κρίνεται και στο αν το σύστημα που τα χρηματοδοτεί παραμένει βιώσιμο.
Το μήνυμα δεν είναι ότι «οι ΑΠΕ απέτυχαν». Το αντίθετο.
Η ανάπτυξή τους είναι πλέον τόσο μεγάλη ώστε η Ελλάδα περνά από το πρόβλημα της έλλειψης πράσινης παραγωγής στο πρόβλημα της αποτελεσματικής αξιοποίησής της.
Γι’ αυτό η επόμενη μεγάλη επενδυτική μάχη δεν θα είναι μόνο φωτοβολταϊκά και αιολικά.
Θα είναι μπαταρίες, δίκτυα, διασυνδέσεις και ευέλικτη ζήτηση.
Η Ελλάδα έχει ήδη την πράσινη ισχύ.
Τώρα πρέπει να καταφέρει να μετατρέψει αυτά τα MW σε φθηνότερη ενέργεια, ανταγωνιστικότερη οικονομία και πραγματικό όφελος για τον καταναλωτή.