Η συνάντηση του Χακάν Φιντάν με τον Σεργκέι Λαβρόφ στη Μόσχα δεν ήταν άλλη μία επαφή στο μακρύ ημερολόγιο των ρωσοτουρκικών σχέσεων.
Πίσω από τις αναφορές στην «αμοιβαία εμπιστοσύνη», στο εμπόριο και στη Μαύρη Θάλασσα βρίσκεται μια πολύ μεγαλύτερη τουρκική φιλοδοξία: η Άγκυρα επιχειρεί να τοποθετηθεί στο κέντρο τριών διαφορετικών γεωπολιτικών διαδρομών — Ρωσία–Δύση, ΗΠΑ–Ιράν και νέες περιφερειακές συμμαχίες στη Μέση Ανατολή.
Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών χρησιμοποίησε μάλιστα τη συνάντηση με τον Ρώσο ομόλογό του για να εξηγήσει αναλυτικά τον ρόλο που διεκδικεί η Τουρκία στη συμφωνία μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης, παρουσιάζοντάς την όχι ως προσωρινή ανακωχή αλλά ως πιθανή αφετηρία μιας νέας περιφερειακής αρχιτεκτονικής ασφαλείας.
«Ιστορικό βάθος, οικονομικά θεμέλια και αμοιβαία εμπιστοσύνη»
Ο Φιντάν επέλεξε ιδιαίτερα ισχυρή γλώσσα για τη σχέση με τη Ρωσία.
«Οι σχέσεις Τουρκίας–Ρωσίας βασίζονται σε ένα βαθύ ιστορικό υπόβαθρο, ισχυρά οικονομικά θεμέλια, πολιτικό διάλογο μεταξύ των ηγετών μας και αμοιβαία εμπιστοσύνη», ανέφερε.
Πρόκειται για μια φράση με ιδιαίτερη σημασία για μια χώρα του ΝΑΤΟ.
Η Τουρκία δεν παρουσιάζει τη Μόσχα απλώς ως αναγκαίο συνομιλητή. Την περιγράφει ως στρατηγικό εταίρο με τον οποίο υπάρχει θεσμοποιημένη σχέση κορυφής, παρά τον πόλεμο στην Ουκρανία και τις βαθιές συγκρούσεις Ρωσίας–Δύσης.
Αυτό δεν σημαίνει ότι Άγκυρα και Μόσχα συμφωνούν σε όλα.
Συγκρούστηκαν ή βρέθηκαν σε αντίθετες πλευρές στη Συρία, στη Λιβύη, στον Νότιο Καύκασο και σε ζητήματα του ΝΑΤΟ.
Η ιδιαίτερη όμως ικανότητα της σχέσης Ερντογάν–Πούτιν είναι ότι οι δύο χώρες έχουν καταφέρει να διαχωρίζουν τη σύγκρουση από τη συνεργασία και να κρατούν ανοικτό το κανάλι μεταξύ τους ακόμη και στις πιο δύσκολες περιόδους.
Η Άγκυρα μπαίνει ανάμεσα σε Τραμπ και Τεχεράνη
Το δεύτερο μεγάλο κεφάλαιο της συνάντησης ήταν το Ιράν.
Ο Φιντάν χαρακτήρισε τη συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν «εξαιρετικά πολύτιμο διπλωματικό ορόσημο» για την αποκλιμάκωση της περιφερειακής σύγκρουσης.
Και έθεσε έναν ακόμη μεγαλύτερο στόχο:
«Η μεγαλύτερη ελπίδα μας είναι αυτό το βήμα, που δίνει μια ανάσα στην περιοχή μας και σε ολόκληρο τον κόσμο, να μετατραπεί σε μια δομική και μόνιμη αρχιτεκτονική ασφαλείας και όχι απλώς σε μια προσωρινή ηρεμία».
Η διατύπωση αποκαλύπτει πολλά για τη στρατηγική της Τουρκίας.
Η Άγκυρα δεν θέλει μόνο να βοηθήσει στην εφαρμογή μιας διμερούς συμφωνίας ΗΠΑ–Ιράν.
Θέλει να αποκτήσει θέση στη συζήτηση για το τι θα ακολουθήσει.
Πακιστάν, Κατάρ, Σαουδική Αραβία – Το δίκτυο που χτίζει ο Φιντάν
Ο Φιντάν περιέγραψε ένα πυκνό διπλωματικό δίκτυο γύρω από τις διαπραγματεύσεις.
Η Τουρκία βρισκόταν σε συνεχή επικοινωνία με το Πακιστάν, το Κατάρ και τις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ αναγνώρισε και τη συμβολή της Σαουδικής Αραβίας στην προσπάθεια αποκλιμάκωσης.
Η σύνθεση αυτών των χωρών έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον μετά και τη νέα συμφωνία αμοιβαίας άμυνας Τουρκίας–Σαουδικής Αραβίας–Πακιστάν.
Η Άγκυρα επιχειρεί δηλαδή να βρίσκεται ταυτόχρονα:
στο ΝΑΤΟ,
σε στενή στρατηγική σχέση με το Πακιστάν και τη Σαουδική Αραβία,
σε ενεργό διάλογο με το Ιράν,
σε σταθερή συνεργασία με τη Ρωσία,
και σε διαρκή διαπραγμάτευση με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Δεν πρόκειται για παραδοσιακή πολιτική ευθυγράμμισης.
Πρόκειται για πολιτική πολλαπλών κέντρων ισχύος.
Το Ισραήλ ως ο «άγνωστος Χ»
Ο Φιντάν ήταν παράλληλα ιδιαίτερα αιχμηρός απέναντι στο Ισραήλ.
Η τουρκική πλευρά έχει εκφράσει φόβους ότι η ισραηλινή κυβέρνηση θα μπορούσε να επιχειρήσει να υπονομεύσει την αμερικανοϊρανική διαδικασία.
Ο Τούρκος υπουργός μίλησε για την ανάγκη να αποφευχθεί οποιαδήποτε «απόπειρα σαμποτάζ» που θα μπορούσε να εκτροχιάσει τη συμφωνία πριν από την ολοκλήρωση των τεχνικών διαπραγματεύσεων.
Η αναφορά αυτή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία καθώς οι σχέσεις Άγκυρας–Ιερουσαλήμ έχουν επιδεινωθεί σημαντικά, ιδιαίτερα μετά τις πρόσφατες ισραηλινές στρατιωτικές κινήσεις στη Συρία.
Για την Τουρκία, επομένως, η σταθεροποίηση του Ιράν και η δημιουργία νέου περιφερειακού πλαισίου ασφαλείας συνδέονται άμεσα και με τον ανταγωνισμό της με το Ισραήλ.
Μαύρη Θάλασσα: Το όριο της τουρκικής ανοχής
Η σχέση με τη Ρωσία έχει όμως και κόκκινες γραμμές.
Ο Φιντάν έθεσε στον Λαβρόφ το ζήτημα της ασφάλειας της ναυσιπλοΐας στη Μαύρη Θάλασσα και ζήτησε να αποφευχθούν περιστατικά που μπορούν να πλήξουν τουρκικά συμφέροντα.
Η Τουρκία βρίσκεται σε ιδιαίτερη θέση.
Δεν έχει προσχωρήσει στη δυτική πολιτική πλήρους απομόνωσης της Μόσχας.
Ταυτόχρονα όμως έχει ζωτικό συμφέρον να αποτρέψει την ανεξέλεγκτη στρατιωτικοποίηση της Μαύρης Θάλασσας.
Τα Στενά, η εμπορική ναυσιπλοΐα, οι τουρκικές ενεργειακές διαδρομές και η εφαρμογή της Συνθήκης του Μοντρέ καθιστούν την περιοχή πυρήνα της τουρκικής εθνικής στρατηγικής.
Γι’ αυτό και η Άγκυρα επιμένει να παίζει έναν δύσκολο διπλό ρόλο: συνεργάτης της Ουκρανίας σε ορισμένα πεδία, αλλά ταυτόχρονα ο μοναδικός μεγάλος σύμμαχος του ΝΑΤΟ που διατηρεί λειτουργική στρατηγική σχέση με τη Ρωσία.
Η Τουρκία θέλει ξανά Ρωσία και Ουκρανία στο τραπέζι
Η Άγκυρα επανέλαβε επίσης ότι βασική προτεραιότητά της παραμένει η επιστροφή Ρωσίας και Ουκρανίας σε διαπραγματεύσεις.
«Η βασική προτεραιότητα της χώρας μας είναι η Ρωσία και η Ουκρανία να επιστρέψουν στο τραπέζι της διπλωματίας», έχει δηλώσει ο Φιντάν, προσθέτοντας ότι η Τουρκία είναι έτοιμη να φιλοξενήσει νέους γύρους συνομιλιών.
Εδώ εμφανίζεται ξανά το ίδιο τουρκικό μοντέλο:
μην επιλέγεις πλήρως το ένα στρατόπεδο,
διατήρησε σχέσεις και με τους δύο,
και κάνε τον εαυτό σου απαραίτητο όταν έρθει η ώρα της διαπραγμάτευσης.
Ο ρόλος του Τραμπ και το νέο περιθώριο της Άγκυρας
Ο Φιντάν απέδωσε ιδιαίτερη σημασία στην προσωπική πολιτική βούληση του Ντόναλντ Τραμπ για την επίτευξη της συμφωνίας με το Ιράν.
Σύμφωνα με την τουρκική ανάγνωση, ο Αμερικανός πρόεδρος επέδειξε αποφασιστικότητα παρά τις αντιρρήσεις του Ισραήλ.
Για την Άγκυρα, η πολιτική Τραμπ δημιουργεί ένα νέο παράθυρο ευκαιρίας.
Ο Λευκός Οίκος εμφανίζεται περισσότερο πρόθυμος να χρησιμοποιήσει επιλεκτικές διμερείς συμφωνίες, προσωπική διπλωματία και περιφερειακούς μεσολαβητές.
Και αυτό είναι ακριβώς το περιβάλλον στο οποίο η Τουρκία αισθάνεται περισσότερο άνετα.
Από «δύσκολος σύμμαχος» σε απαραίτητο ενδιάμεσο
Για χρόνια η Δύση περιέγραφε συχνά την Τουρκία ως έναν «δύσκολο σύμμαχο».
Η αγορά των S-400, η σχέση με τη Ρωσία, οι διαφωνίες με τις ΗΠΑ και οι εντάσεις με ευρωπαϊκές χώρες έδιναν επιχειρήματα σε αυτή την ανάγνωση.
Η στρατηγική του Φιντάν επιχειρεί να αντιστρέψει ακριβώς αυτό το μειονέκτημα.
Η Τουρκία παρουσιάζει πλέον την ικανότητά της να συνομιλεί με όλους όχι ως πρόβλημα αλλά ως γεωπολιτικό asset.
Με τη Μόσχα μπορεί να μιλήσει για Ουκρανία.
Με την Τεχεράνη για την περιφερειακή ασφάλεια.
Με το Πακιστάν, τη Σαουδική Αραβία και το Κατάρ για νέες περιφερειακές δομές.
Με την Ουάσιγκτον για το Ιράν.
Και με την Ευρώπη για τη Μαύρη Θάλασσα, το ΝΑΤΟ και τη νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας.
Η στρατηγική Φιντάν είναι να κάνει την Τουρκία «πολύ χρήσιμη για να αγνοηθεί»
Αυτό είναι το πραγματικό γεωπολιτικό story της συνάντησης στη Μόσχα.
Η Τουρκία δεν επιχειρεί πλέον απλώς να κρατήσει ισορροπίες ανάμεσα στη Ρωσία και τη Δύση.
Πηγαίνει ένα βήμα παραπέρα.
Επιχειρεί να μετατρέψει αυτές τις αντιφατικές σχέσεις σε μόνιμη πηγή ισχύος.
Όσο περισσότερα στρατόπεδα μπορούν να μιλήσουν με την Άγκυρα όταν δεν μπορούν να μιλήσουν μεταξύ τους, τόσο μεγαλύτερη γίνεται η αξία της Τουρκίας.
Και αυτό εξηγεί γιατί ο Φιντάν μιλά τόσο άνετα την ίδια στιγμή για «αμοιβαία εμπιστοσύνη» με τη Ρωσία και για συνεργασία με τις Ηνωμένες Πολιτείες στην υπόθεση του Ιράν.
Δεν βλέπει τις δύο σχέσεις ως αντίφαση.
Τις βλέπει ως το ίδιο στρατηγικό πλεονέκτημα.
Η μεγάλη φιλοδοξία της Άγκυρας είναι πλέον να μη βρίσκεται απλώς ανάμεσα στα στρατόπεδα. Θέλει να γίνει ο κόμβος μέσα από τον οποίο τα στρατόπεδα αναγκάζονται να επικοινωνούν. Και εάν η συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν σταθεροποιηθεί, η Τουρκία θα επιχειρήσει να εξαργυρώσει τον ρόλο της όχι μόνο διπλωματικά, αλλά και στη διαμόρφωση της επόμενης περιφερειακής αρχιτεκτονικής ασφαλείας.
Πηγή: pagenews.gr