Η Θέουτα, η μικρή ισπανική πόλη στη βόρεια ακτή της Αφρικής, βρέθηκε ξανά στο επίκεντρο μιας κρίσης που ξεπερνά πλέον κατά πολύ το μεταναστευτικό.
Περισσότεροι από 72.000 άνθρωποι επιχείρησαν να περάσουν από το Μαρόκο στη Θέουτα στα τέλη Ιουλίου, σε μία από τις μεγαλύτερες μαζικές μετακινήσεις που έχουν καταγραφεί ποτέ στα συγκεκριμένα σύνορα. Τουλάχιστον 100 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους, ενώ χιλιάδες παρέμειναν στην ισπανική επικράτεια.
Έναν μήνα αργότερα, όμως, η συζήτηση έχει μεταφερθεί από τον φράχτη της Θέουτα στον ψηφιακό χώρο.
Ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ κατηγόρησε τη Δευτέρα δίκτυα που συνδέονται με Ρωσία και Ισραήλ, αλλά και μια «διεθνή της άκρας δεξιάς», ότι διέδωσαν και ενίσχυσαν ψευδείς πληροφορίες γύρω από την ισπανική μεταναστευτική πολιτική. Ο ίδιος είπε ότι βασίζει τις καταγγελίες του σε στοιχεία της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης.
Το αποτέλεσμα είναι ότι η κρίση της Θέουτα δεν αντιμετωπίζεται πλέον μόνο ως ζήτημα συνόρων.
Αρχίζει να αντιμετωπίζεται ως πιθανό case study υβριδικής πίεσης μέσω της μετανάστευσης και της παραπληροφόρησης.
Η ψευδής πληροφορία που έγινε πραγματική μετακίνηση ανθρώπων
Σύμφωνα με τον Σάντσεθ, στα social media κυκλοφόρησε ο ισχυρισμός ότι όποιος έμπαινε στη Θέουτα κολυμπώντας δεν θα μπορούσε να επιστραφεί στο Μαρόκο.
Η πληροφορία ήταν ψευδής.
Ο Ισπανός πρωθυπουργός είπε ότι είχε διαστρεβλωθεί απόφαση του ισπανικού Ανωτάτου Δικαστηρίου και ότι το συγκεκριμένο αφήγημα εξαπλώθηκε μέσω κοινωνικών δικτύων και ακόμη και μέσω εγκληματικών κυκλωμάτων.
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο στοιχείο της υπόθεσης.
Μια ψηφιακή πληροφορία δεν έμεινε στο διαδίκτυο.
Επηρέασε πραγματικές αποφάσεις χιλιάδων ανθρώπων, οι οποίοι θεώρησαν ότι υπήρχε ένα παράθυρο εισόδου στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η παραπληροφόρηση μετατράπηκε έτσι σε φυσική πίεση πάνω σε ένα ευρωπαϊκό σύνορο.
Σάντσεθ: Ρωσικά και ισραηλινά δίκτυα πίσω από τη διασπορά
Ο Πέδρο Σάντσεθ έκανε ιδιαίτερα βαριά καταγγελία.
«Υπήρχαν ρωσικά και ισραηλινά δίκτυα που διέδωσαν ένα ψέμα», είπε, αναφερόμενος στο αφήγημα περί αδυναμίας επαναπροώθησης όσων έμπαιναν στη Θέουτα διά θαλάσσης.
Σύμφωνα με τον ίδιο, ήταν επίσης «προφανές» ότι η Ρωσία και το Ισραήλ αξιοποίησαν την κρίση για να ασκήσουν πίεση στην ισπανική κυβέρνηση λόγω των θέσεων της Μαδρίτης για την Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή.
Οι καταγγελίες αυτές πρέπει πάντως να παρουσιάζονται με προσοχή.
Μέχρι στιγμής πρόκειται για ισχυρισμούς του Ισπανού πρωθυπουργού, ο οποίος επικαλείται έρευνα της ευρωπαϊκής διπλωματικής υπηρεσίας. Οι δημόσιες πληροφορίες δεν αποκαλύπτουν ακόμη πλήρως τη μεθοδολογία, το εύρος ή τον βαθμό κρατικού ελέγχου των δικτύων που αναφέρονται.
Η Μαδρίτη δεν δείχνει το Μαρόκο
Εξίσου σημαντικό είναι ποιον δεν κατηγόρησε ο Σάντσεθ.
Το Μαρόκο.
Ο Ισπανός πρωθυπουργός δήλωσε ότι καμία από τις υπηρεσίες πληροφοριών με τις οποίες συνεργάζεται η Μαδρίτη δεν έχει προσκομίσει στοιχεία που να αποδεικνύουν εμπλοκή των μαροκινών αρχών στη μαζική μετακίνηση.
Η πολιτική σημασία είναι μεγάλη.
Η Ισπανία εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από τη συνεργασία της Ραμπάτ για τον περιορισμό των μεταναστευτικών ροών.
Μια δημόσια σύγκρουση με το Μαρόκο θα μπορούσε επομένως να μετατρέψει μια ήδη δύσκολη κρίση σε ευρύτερο διπλωματικό πρόβλημα.
Ο Σάντσεθ το είπε ουσιαστικά ευθέως:
«Η κρίση μπορεί να επιλυθεί μόνο μέσω συνεργασίας και όχι μέσω δυσπιστίας προς το Μαρόκο».
Γιατί η Θέουτα είναι τόσο σημαντική
Η Θέουτα έχει έκταση μόλις περίπου 18 τετραγωνικά χιλιόμετρα και πληθυσμό κοντά στις 80.000 κατοίκους.
Όμως η γεωγραφική της αξία είναι τεράστια.
Μαζί με τη Μελίγια αποτελεί ένα από τα δύο χερσαία σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης με την Αφρική.
Για έναν μετανάστη που φτάνει στη Θέουτα, το ζητούμενο δεν είναι απλώς να περάσει σε ισπανικό έδαφος.
Είναι να εισέλθει στην ΕΕ.
Αυτό μετατρέπει την πόλη σε φυσικό σημείο πίεσης κάθε φορά που αυξάνονται οι μεταναστευτικές ροές ή επιδεινώνονται οι σχέσεις Μαδρίτης–Ραμπάτ.
Περίπου 5.000 παρέμειναν – Η κοινωνική πίεση αυξάνεται
Η πλειονότητα όσων πέρασαν στα τέλη Ιουλίου επέστρεψε γρήγορα στο Μαρόκο.
Όμως αρκετές χιλιάδες παρέμειναν.
Οι ισπανικές αρχές υπολογίζουν ότι μεταξύ περίπου 3.500 και 7.000 άνθρωποι εξακολουθούν να βρίσκονται στην περιοχή, ενώ η τοπική πολιτική αντιπολίτευση ανεβάζει τον αριθμό περισσότερο.
Η πίεση για μια πόλη αυτού του μεγέθους είναι τεράστια.
Οι κάτοικοι έχουν πραγματοποιήσει επανειλημμένες διαδηλώσεις για ζητήματα ασφάλειας και υγιεινής, ενώ η παρουσία μεγάλου αριθμού ανθρώπων σε πρόχειρες συνθήκες έχει εντείνει τις κοινωνικές εντάσεις.
Η ισπανική κυβέρνηση ανακοίνωσε επιπλέον €168 εκατ. για τη στήριξη της Θέουτα και την αντιμετώπιση των συνεπειών της κρίσης.
Το νέο όπλο δεν είναι ο φράχτης – Είναι η πληροφορία
Η Θέουτα φέρνει στο προσκήνιο μια βαθύτερη αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο μπορεί να δημιουργηθεί πίεση στα ευρωπαϊκά σύνορα.
Παραδοσιακά, η εργαλειοποίηση της μετανάστευσης απαιτούσε φυσική παρέμβαση.
Ένα κράτος μπορούσε να χαλαρώσει τους ελέγχους, να μεταφέρει ανθρώπους προς ένα σύνορο ή να διευκολύνει τις διελεύσεις.
Στην ψηφιακή εποχή, όμως, υπάρχει και δεύτερη δυνατότητα.
Αρκεί να διαδοθεί πειστικά ότι «το σύνορο άνοιξε», ότι υπάρχει νομικό κενό ή ότι οι αρχές δεν μπορούν να πραγματοποιήσουν επιστροφές.
Εάν το μήνυμα γίνει viral στις κατάλληλες κοινότητες, μπορεί να δημιουργήσει πραγματική μεταναστευτική ροή χωρίς καν να αλλάξει επίσημα η πολιτική μιας κυβέρνησης.
Αυτό ακριβώς κάνει την υπόθεση της Θέουτα τόσο σημαντική για ολόκληρη την Ευρώπη.
Από τη Λευκορωσία στη Θέουτα: Η μετανάστευση ως υβριδική πίεση
Η ΕΕ έχει ήδη αντιμετωπίσει παρόμοια ζητήματα στα ανατολικά της σύνορα.
Πολωνία, Λιθουανία και Λετονία έχουν κατηγορήσει τη Λευκορωσία ότι χρησιμοποίησε μεταναστευτικές ροές ως εργαλείο πίεσης.
Η Θέουτα διαφέρει.
Δεν υπάρχουν μέχρι στιγμής στοιχεία που να τεκμηριώνουν ότι κάποιο κράτος οργάνωσε τη μετακίνηση δεκάδων χιλιάδων ανθρώπων προς το ισπανικό σύνορο.
Η νέα διάσταση βρίσκεται στο information layer: στην πιθανότητα εξωτερικά δίκτυα να μπορούν να ενισχύσουν μια πραγματική κοινωνική και μεταναστευτική πίεση μέσω στοχευμένης παραπληροφόρησης.
Αυτό είναι πιο δύσκολο να εντοπιστεί.
Και πολύ πιο δύσκολο να αντιμετωπιστεί.
Γιατί Ρωσία και Ισραήλ;
Η κατηγορία του Σάντσεθ έχει και σαφή γεωπολιτική διάσταση.
Οι σχέσεις της Ισπανίας με τη Ρωσία είναι εξαιρετικά επιβαρυμένες λόγω του πολέμου στην Ουκρανία.
Παράλληλα, η Μαδρίτη βρίσκεται σε οξεία πολιτική αντιπαράθεση με το Ισραήλ λόγω της στάσης της στον πόλεμο στη Γάζα και της αναγνώρισης παλαιστινιακού κράτους.
Ο Σάντσεθ υποστηρίζει ότι η κρίση της Θέουτα χρησιμοποιήθηκε για να πλήξει μια κυβέρνηση με την οποία τόσο η Μόσχα όσο και το Ισραήλ έχουν σοβαρές πολιτικές διαφορές.
Αυτό δεν αποδεικνύει από μόνο του κρατικά οργανωμένη επιχείρηση.
Δείχνει όμως πόσο εύκολα ένα εσωτερικό ευρωπαϊκό ζήτημα μπορεί να ενταχθεί σε ευρύτερους γεωπολιτικούς ανταγωνισμούς.
Το πραγματικό ευρωπαϊκό πρόβλημα είναι η ταχύτητα
Η παραπληροφόρηση δεν είναι καινούργια.
Η ταχύτητα με την οποία μπορεί σήμερα να παράγει πραγματικά γεγονότα είναι.
TikTok, Instagram, Telegram και άλλες πλατφόρμες επιτρέπουν σε μια πληροφορία να φτάσει μέσα σε ώρες σε εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους.
Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις όμως κινούνται με πολύ πιο αργούς ρυθμούς.
Πρέπει να εντοπίσουν τη φήμη.
Να τη διασταυρώσουν.
Να καταλάβουν από πού προέρχεται.
Να αποφασίσουν εάν πρέπει να παρέμβουν.
Και τελικά να πείσουν το κοινό ότι είναι ψευδής.
Μέχρι τότε, χιλιάδες άνθρωποι μπορεί ήδη να έχουν κινηθεί προς ένα σύνορο.
Η Θέουτα είναι προειδοποίηση για την Ευρώπη
Η μεγαλύτερη σημασία της κρίσης βρίσκεται επομένως πέρα από την Ισπανία.
Η μετανάστευση είναι ήδη ένα από τα πιο πολωτικά ζητήματα στην Ευρώπη.
Επηρεάζει εκλογές.
Τροφοδοτεί την άνοδο της σκληρής Δεξιάς.
Προκαλεί συγκρούσεις μεταξύ κρατών-μελών.
Και αυξάνει την κοινωνική πίεση στις περιοχές πρώτης υποδοχής.
Αυτό σημαίνει ότι αποτελεί ιδανικό πεδίο για οποιονδήποτε θέλει να ενισχύσει την πολιτική πόλωση μέσα στην ΕΕ.
Η παραπληροφόρηση δεν χρειάζεται να δημιουργήσει από το μηδέν ένα πρόβλημα.
Αρκεί να μεγεθύνει ένα πρόβλημα που ήδη υπάρχει.
Και αυτό είναι ίσως το πραγματικό μάθημα της Θέουτα.
Το ευρωπαϊκό σύνορο του μέλλοντος δεν θα προστατεύεται μόνο με φράχτες, ακτοφυλακή και συμφωνίες επαναπροώθησης.
Θα χρειάζεται επίσης έγκαιρη ανίχνευση της πληροφορίας που μπορεί να μετακινήσει ανθρώπους πριν ακόμη οι άνθρωποι φτάσουν στο σύνορο.
Η Θέουτα δείχνει ότι μεταναστευτική πολιτική, κυβερνοασφάλεια, social media και γεωπολιτική αρχίζουν πλέον να γίνονται ένα και το αυτό πεδίο ασφάλειας.
Πηγή: pagenews.gr