Η Ευρωπαϊκή Ένωση αρχίζει να αντιμετωπίζει ένα ερώτημα που για δεκαετίες μπορούσε να αναβάλλει: τι θα χρειαζόταν πραγματικά για να υπερασπιστεί την ευρωπαϊκή ήπειρο εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν αναλάμβαναν πλέον το μεγαλύτερο μέρος του λογαριασμού;
Η απάντηση δεν αναζητείται ακόμη μέσα από τη δημιουργία ενός «ευρωπαϊκού στρατού». Είναι όμως χαρακτηριστικό ότι η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Κάγια Κάλας ανακοίνωσε την Τρίτη τη συγκρότηση μιας νέας ομάδας υψηλού επιπέδου από πρώην πολιτικούς και στρατιωτικούς ηγέτες της ΕΕ, της Βρετανίας και της Ουκρανίας.
Η αποστολή που τους αναθέτει είναι ακόμη πιο ενδιαφέρουσα: να αμφισβητήσουν τον συμβατικό τρόπο με τον οποίο σκέφτεται η Ευρώπη την άμυνά της και να προσδιορίσουν τι πρέπει να κάνει «διαφορετικά», όχι απλώς περισσότερο.
Η ομάδα θα αρχίσει να συγκροτείται την επόμενη εβδομάδα, ενώ τα ονόματα των μελών της δεν έχουν ακόμη ανακοινωθεί.
Κάλας: «Μπορούν να πουν πράγματα που εμείς δεν μπορούμε»
Η ανακοίνωση έγινε στο Wicklow της Ιρλανδίας, όπου συναντήθηκαν άτυπα οι υπουργοί Άμυνας των 27 υπό την ιρλανδική προεδρία.
Η Κάλας εξήγησε με ασυνήθιστη σαφήνεια γιατί δεν επέλεξε εν ενεργεία Ευρωπαίους αξιωματούχους αλλά πρώην πολιτικούς και στρατιωτικούς.
«Την επόμενη εβδομάδα θα ξεκινήσω μια ομάδα υψηλού επιπέδου από πρώην πολιτικούς και στρατιωτικούς ηγέτες αρκετών χωρών της ΕΕ, αλλά και του Ηνωμένου Βασιλείου και της Ουκρανίας, ώστε να εξετάσουμε με μια νέα ματιά πώς θα απαντήσουμε στις σημερινές, ολοένα και πιο πραγματικές στρατιωτικές απειλές.»
Και αμέσως μετά ήρθε η φράση που αποκαλύπτει ίσως περισσότερα για την πραγματική αποστολή του νέου σχήματος:
«Γιατί αυτοί οι στρατιωτικοί και πολιτικοί ηγέτες; Νομίζω ότι μπορούν ίσως να πουν και πράγματα που εμείς, ως θεσμοί, δεν μπορούμε.»
Δεν είναι μια τυχαία παρατήρηση.
Η Κάλας ουσιαστικά δημιουργεί ένα εξωτερικό think tank υψηλού πολιτικού βάρους, το οποίο θα έχει μεγαλύτερη ελευθερία να θέσει ζητήματα που οι ευρωπαϊκοί θεσμοί δυσκολεύονται να αγγίξουν λόγω πολιτικών ισορροπιών μεταξύ των 27.
Ο Τραμπ αλλάζει την εξίσωση
Η δημιουργία της ομάδας δεν γίνεται σε πολιτικό κενό.
Η αμερικανική πίεση προς τους Ευρωπαίους να αναλάβουν μεγαλύτερη ευθύνη για την άμυνά τους έχει μετατρέψει το παλαιό ευρωπαϊκό debate περί «στρατηγικής αυτονομίας» σε πολύ πιο άμεσο πρόβλημα στρατιωτικής ισχύος.
Και η ίδια η Κάλας το αναγνωρίζει.
«Φυσικά, το ΝΑΤΟ παραμένει ο ακρογωνιαίος λίθος της ευρωπαϊκής μας ασφάλειας. Την ίδια στιγμή, οι Ηνωμένες Πολιτείες καλούν επίσης τους Ευρωπαίους συμμάχους να αναλάβουν μεγαλύτερη ευθύνη για τη δική τους άμυνα.»
Αυτή είναι η λεπτή γραμμή πάνω στην οποία προσπαθούν να κινηθούν οι Βρυξέλλες.
Η ΕΕ δεν ανακοινώνει υποκατάσταση του ΝΑΤΟ.
Δεν ανακοινώνει αποσύνδεση από τις ΗΠΑ.
Αρχίζει όμως να σχεδιάζει πολύ σοβαρότερα τι δυνατότητες πρέπει να διαθέτει η Ευρώπη ώστε να μπορεί να αναλάβει μεγαλύτερο μέρος της άμυνας της ηπείρου.
Και αυτό αποτελεί βαθύτερη αλλαγή από μια ακόμη αύξηση των αμυντικών δαπανών.
Η Κάλας βάζει φρένο στην ιδέα «να αντιγράψουμε τους Αμερικανούς»
Το ενδιαφέρον είναι ότι η Κάλας απορρίπτει εξαρχής μία πιθανή απάντηση: να επιχειρήσει η Ευρώπη να δημιουργήσει μικρότερα αντίγραφα όλων των στρατιωτικών δυνατοτήτων των Ηνωμένων Πολιτειών.
«Δεν χρειάζεται να αναπαράγουμε τις αμερικανικές δυνατότητες, καθώς πρέπει να επικεντρωθούμε κυρίως στην υπεράσπιση του ευρωπαϊκού εδάφους.»
Αυτό μπορεί να αποδειχθεί η σημαντικότερη στρατηγική αρχή της πρωτοβουλίας.
Οι ΗΠΑ διαθέτουν στρατιωτική μηχανή σχεδιασμένη για παγκόσμια προβολή ισχύος: αεροπλανοφόρα, βάσεις σε πολλές ηπείρους, στρατηγικές αερομεταφορές, δορυφορικές δυνατότητες, τεράστιο δίκτυο logistics και δυνατότητα διεξαγωγής επιχειρήσεων χιλιάδες χιλιόμετρα από το αμερικανικό έδαφος.
Η Ευρώπη έχει διαφορετικό πρωτεύον πρόβλημα.
Να μπορεί να υπερασπιστεί την ίδια την Ευρώπη.
Αυτό σημαίνει αεράμυνα και αντιπυραυλική άμυνα, drones και counter-drones, πυρομαχικά, ηλεκτρονικό πόλεμο, στρατιωτική κινητικότητα, κυβερνοάμυνα, προστασία κρίσιμων υποδομών και ικανότητα γρήγορης αναπλήρωσης απωλειών.
Η Ουκρανία μπαίνει στο δωμάτιο όχι ως μαθητής αλλά ως δάσκαλος
Εδώ βρίσκεται και η πλέον ριζοσπαστική διάσταση της πρωτοβουλίας.
Η Ουκρανία δεν καλείται απλώς να συμμετάσχει επειδή βρίσκεται σε πόλεμο με τη Ρωσία.
Καλείται επειδή διαθέτει κάτι που σήμερα λείπει από τις περισσότερες ευρωπαϊκές ένοπλες δυνάμεις:
πραγματική εμπειρία πολέμου μεγάλης κλίμακας του 21ου αιώνα.
Η Κάλας το είπε ευθέως, ζητώντας να αξιοποιηθεί η «εκτεταμένη επιχειρησιακή και καινοτόμος εμπειρία της Ουκρανίας».
Η σημασία είναι τεράστια.
Η Ουκρανία έχει αναγκαστεί να αναπτύξει μέσα σε πραγματικές συνθήκες μάχης νέες μεθόδους χρήσης drones, αντι-drone τεχνολογιών, ηλεκτρονικού πολέμου, αποκεντρωμένης παραγωγής, ταχείας προσαρμογής λογισμικού και φθηνότερων συστημάτων μαζικής κλίμακας.
Για πρώτη φορά, λοιπόν, το Κίεβο μπορεί να λειτουργήσει όχι μόνο ως αποδέκτης ευρωπαϊκής στρατιωτικής βοήθειας αλλά ως πηγή στρατιωτικής τεχνογνωσίας για την ίδια την Ευρώπη.
«Να αμφισβητήσουν τη συμβατική σκέψη»
Η εντολή της Κάλας προς την ομάδα είναι σχεδόν προκλητικά σαφής.
«Θα ζητούσα από αυτή την ομάδα να αμφισβητήσει τη συμβατική σκέψη και να κοιτάξει πέρα από το να κάνουμε απλώς περισσότερα από τα ίδια.»
Και προσδιόρισε το ζητούμενο:
«Το καθήκον είναι πραγματικά να προσδιορίσει τι πρέπει να κάνει διαφορετικά η Ευρώπη ώστε να μπορεί να υπερασπιστεί τον εαυτό της καλύτερα, ταχύτερα και εξυπνότερα.»
Αυτό είναι πολύ περισσότερο από μια συζήτηση για το αν οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις πρέπει να δαπανήσουν περισσότερα χρήματα.
Το πραγματικό πρόβλημα της Ευρώπης είναι ότι διαθέτει σημαντικούς πόρους αλλά ένα κατακερματισμένο αμυντικό οικοσύστημα.
Διαφορετικά οπλικά συστήματα.
Διαφορετικές προδιαγραφές.
Πολλαπλές γραμμές παραγωγής.
Εθνικές προτεραιότητες.
Αργές προμήθειες.
Και σε κρίσιμες δυνατότητες, σημαντική εξάρτηση από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η πρόκληση επομένως δεν είναι μόνο «περισσότερα δισεκατομμύρια».
Είναι να μετατραπούν τα δισεκατομμύρια σε πραγματική στρατιωτική ισχύ.
Γιατί μπαίνει η Βρετανία ενώ βρίσκεται εκτός ΕΕ
Εξίσου αποκαλυπτική είναι η συμμετοχή του Ηνωμένου Βασιλείου.
Το Brexit έβγαλε τη Βρετανία από την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Δεν την έβγαλε όμως από τον ευρωπαϊκό χάρτη ασφαλείας.
Το Λονδίνο παραμένει πυρηνική δύναμη, μόνιμο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ και μία από τις ισχυρότερες στρατιωτικές δυνάμεις της Ευρώπης.
Η ίδια η Κάλας υπογράμμισε σήμερα τη στενή συνεργασία με το Ηνωμένο Βασίλειο, χαρακτηρίζοντας τις δύο πλευρές ομοϊδεάτες εταίρους και επισημαίνοντας τη συμμετοχή της βρετανικής πλευράς στις συζητήσεις της Ιρλανδίας.
Το μήνυμα είναι σαφές:
η ευρωπαϊκή άμυνα δεν μπορεί να σχεδιαστεί αποκλειστικά στα γεωγραφικά όρια της ΕΕ.
Η πραγματικότητα χτυπά ήδη την πόρτα της Ευρώπης
Η χρονική στιγμή επίσης δεν είναι τυχαία.
Η συνάντηση των υπουργών Άμυνας πραγματοποιείται μετά από ένα καλοκαίρι αυξανόμενων περιστατικών ασφαλείας στην Ευρώπη, από drones και κυβερνοεπιθέσεις μέχρι απειλές κατά κρίσιμων υποδομών.
Ταυτόχρονα, ο πόλεμος στην Ουκρανία συνεχίζεται με μεγάλη ένταση.
Η Κάλας δήλωσε ότι ο Ιούλιος και ο Αύγουστος ήταν οι πιο θανατηφόροι μήνες για τους Ουκρανούς αμάχους και έθεσε την αεράμυνα ως άμεση προτεραιότητα.
«Το κύριο ζήτημα είναι η αεράμυνα. Τους λείπουν αναχαιτιστικά.»
Έκανε μάλιστα μια ιδιαίτερα συγκεκριμένη πρόταση προς ευρωπαϊκές κυβερνήσεις:
«Γνωρίζουμε ότι ορισμένες χώρες διαθέτουν αναχαιτιστικά που πρόκειται σύντομα να λήξουν, επομένως θα ήταν πολύ καλό να δοθούν στην Ουκρανία ώστε να τα χρησιμοποιήσει για να προστατεύσει τον λαό της.»
Η Ευρώπη, συνεπώς, καλείται να σχεδιάσει την άμυνα του αύριο ενώ ταυτόχρονα διαχειρίζεται έναν πραγματικό πόλεμο στα ανατολικά της σύνορα.
Από την «ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία» στην ευρωπαϊκή στρατιωτική ισχύ
Για χρόνια οι Βρυξέλλες μιλούσαν για «στρατηγική αυτονομία».
Ο όρος παρέμενε αρκετά ασαφής ώστε κάθε ευρωπαϊκή πρωτεύουσα να τον ερμηνεύει διαφορετικά.
Τώρα το ερώτημα γίνεται πολύ πιο συγκεκριμένο:
Τι χρειάζεται η Ευρώπη για να πολεμήσει και να αμυνθεί εάν χρειαστεί;
Πόσα συστήματα αεράμυνας;
Πόσα πυρομαχικά;
Πόσα drones;
Πόση στρατιωτική κινητικότητα;
Πόση δορυφορική αυτονομία;
Πόσο γρήγορα μπορεί η ευρωπαϊκή βιομηχανία να περάσει από παραγωγή ειρήνης σε παραγωγή μεγάλης κλίμακας;
Και κυρίως: ποιος αποφασίζει όταν 27 διαφορετικές κυβερνήσεις έχουν διαφορετικές απειλές, στρατιωτικές παραδόσεις και εθνικά συμφέροντα;
Η «ομάδα σοφών» δεν μπορεί από μόνη της να λύσει αυτά τα προβλήματα.
Μπορεί όμως να ανοίξει συζητήσεις που μέχρι σήμερα ήταν πολιτικά δύσκολες.
Και για την Ελλάδα το ερώτημα είναι κρίσιμο
Η συζήτηση αφορά άμεσα και την Αθήνα.
Για χώρες όπως η Ελλάδα, η έννοια της «υπεράσπισης του ευρωπαϊκού εδάφους» έχει ιδιαίτερη σημασία.
Μια μελλοντική ευρωπαϊκή αμυντική αρχιτεκτονική δεν μπορεί να σχεδιάζεται μόνο γύρω από την ανατολική πτέρυγα και τη ρωσική απειλή. Θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη τη Μεσόγειο, τα θαλάσσια σύνορα, την προστασία κρίσιμων υποδομών και ενεργειακών δικτύων, την κυβερνοασφάλεια και τις ιδιαίτερες απειλές που αντιμετωπίζουν τα κράτη-μέλη.
Και αυτό θα είναι μία από τις μεγάλες πολιτικές μάχες της επόμενης φάσης:
ποια απειλή θεωρείται «ευρωπαϊκή» και ποια παραμένει εθνική υπόθεση;
Για την Ελλάδα, η απάντηση μόνο ακαδημαϊκή δεν είναι.
Η Ευρώπη προετοιμάζεται για έναν κόσμο με λιγότερη Αμερική
Το ΝΑΤΟ παραμένει ο ακρογωνιαίος λίθος της ευρωπαϊκής ασφάλειας — και η Κάλας φρόντισε να το επαναλάβει.
Αλλά πίσω από αυτή τη διαβεβαίωση υπάρχει μια νέα πραγματικότητα.
Η Ευρώπη αρχίζει να σχεδιάζει πώς θα είναι ασφαλής εάν η αμερικανική ομπρέλα γίνει μικρότερη, περισσότερο υπό όρους ή απαιτήσει πολύ μεγαλύτερη ευρωπαϊκή συμμετοχή.
Γι’ αυτό η νέα ομάδα έχει ενδιαφέρον πολύ μεγαλύτερο από ακόμη μία επιτροπή των Βρυξελλών.
Η Κάλας ζητά από ανθρώπους που δεν δεσμεύονται πλέον από κυβερνητικές ή θεσμικές ισορροπίες να πουν ακριβώς αυτά που, όπως παραδέχεται η ίδια, οι θεσμοί «δεν μπορούν» να πουν.
Και ζητά να απαντήσουν σε ένα ερώτημα που πριν από λίγα χρόνια θα φαινόταν σχεδόν θεωρητικό:
Πώς μπορεί η Ευρώπη να υπερασπιστεί μόνη της την Ευρώπη;
Η πίεση του Τραμπ, ο πόλεμος στην Ουκρανία και η επιστροφή της στρατιωτικής απειλής στην ευρωπαϊκή ήπειρο έχουν μετατρέψει αυτό το ερώτημα από πολιτική φιλολογία σε στρατηγική αναγκαιότητα.
Και η απάντησή του μπορεί να καθορίσει την ευρωπαϊκή άμυνα για τις επόμενες δεκαετίες.
Πηγή: pagenews.gr