Ο Σι Τζινπίνγκ δεν πήγε στην Αίγυπτο μόνο για να ενισχύσει μια διμερή σχέση.
Πήγε για να προτείνει κάτι πολύ μεγαλύτερο: μια νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας για ολόκληρη τη Μέση Ανατολή, σε μια στιγμή κατά την οποία οι παραδοσιακές αμερικανικές εγγυήσεις αμφισβητούνται όλο και περισσότερο από χώρες της περιοχής.
Κατά τη συνάντησή του με τον Αιγύπτιο πρόεδρο Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι, ο Κινέζος ηγέτης παρουσίασε πρόταση τεσσάρων σημείων για ένα νέο περιφερειακό σύστημα ασφάλειας, βασισμένο σε αυτό που το Πεκίνο περιγράφει ως «κοινή, συνολική, συνεργατική και βιώσιμη ασφάλεια».
Το πολιτικό μήνυμα είναι ακόμη πιο σαφές.
Η Κίνα θεωρεί ότι οι χώρες της Μέσης Ανατολής πρέπει να αποκτήσουν μεγαλύτερη αυτονομία από τις εξωτερικές δυνάμεις και να διαμορφώσουν οι ίδιες το περιφερειακό σύστημα ασφαλείας.
«Να γίνουν κύριοι της μοίρας τους»
Σύμφωνα με τη Reuters, ο Σι κάλεσε τις χώρες της περιοχής να είναι «κύριοι της δικής τους μοίρας» και να αντισταθούν στις εξωτερικές παρεμβάσεις.
Η διατύπωση δεν είναι τυχαία.
Το Πεκίνο επιχειρεί να παρουσιάσει τον εαυτό του ως δύναμη που δεν επιδιώκει στρατιωτική ηγεμονία στη Μέση Ανατολή, αλλά προωθεί ένα περισσότερο πολυκεντρικό μοντέλο ασφαλείας.
Στην πραγματικότητα, όμως, η πρόταση συνιστά ευθεία πρόκληση προς την παραδοσιακή αμερικανική αρχιτεκτονική της περιοχής.
Για δεκαετίες, η ασφάλεια του Κόλπου, της Ερυθράς Θάλασσας και σημαντικού μέρους της Ανατολικής Μεσογείου στηριζόταν σε μεγάλο βαθμό στη στρατιωτική παρουσία και στις εγγυήσεις της Ουάσιγκτον.
Η Κίνα προτείνει τώρα μια διαφορετική λογική: περισσότερο περιφερειακό έλεγχο, λιγότερη εξάρτηση από μία υπερδύναμη.
Γιατί η χρονική στιγμή είναι κρίσιμη
Η επίσκεψη Σι είναι η πρώτη του στη Μέση Ανατολή εδώ και τέσσερα χρόνια και πραγματοποιείται σε μια περίοδο βαθιάς αναδιάταξης.
Ο πόλεμος ΗΠΑ–Ιράν έχει επηρεάσει τις εμπορικές ροές, τις οικονομίες των χωρών του Κόλπου και τις ισορροπίες ασφαλείας.
Παράλληλα, χώρες που επί δεκαετίες θεωρούσαν τις ΗΠΑ τον βασικό εγγυητή τους εξετάζουν πλέον συμπληρωματικές ή εναλλακτικές στρατηγικές σχέσεις.
Αυτό το περιβάλλον δημιουργεί το κατάλληλο έδαφος για το Πεκίνο.
Η Αίγυπτος ως «στρατηγική ισορροπία»
Η Αίγυπτος αποτελεί ιδανικό εταίρο για αυτή τη στρατηγική.
Το Κάιρο εξακολουθεί να είναι σημαντικός στρατιωτικός εταίρος των ΗΠΑ και λαμβάνει περίπου 1,3 δισ. δολάρια ετησίως σε αμερικανική στρατιωτική βοήθεια.
Ταυτόχρονα, όμως, επιδιώκει να διευρύνει τις σχέσεις του με άλλες μεγάλες δυνάμεις.
Ο ίδιος ο Σίσι έχει περιγράψει αυτή την πολιτική ως «στρατηγική ισορροπία».
Αυτό δεν σημαίνει απομάκρυνση από την Ουάσιγκτον.
Σημαίνει όμως ότι η Αίγυπτος δεν θέλει να εξαρτάται αποκλειστικά από αυτήν.
Και εδώ ακριβώς συναντώνται οι επιδιώξεις Καΐρου και Πεκίνου. Η κοινή δήλωση των δύο χωρών μάλιστα αναφέρει ρητά ότι η Κίνα εκτιμά την αιγυπτιακή προσήλωση στην αρχή της «στρατηγικής ισορροπίας».
Κίνα και Αίγυπτος βαθαίνουν την αμυντική συνεργασία
Η συνεργασία δεν είναι πλέον μόνο οικονομική.
Τον προηγούμενο μήνα πραγματοποιήθηκαν κοινές στρατιωτικές ασκήσεις με την ονομασία «Eagles of Civilization», στις οποίες συμμετείχαν κινεζικά J-16 και αιγυπτιακά Rafale.
Η εικόνα έχει ιδιαίτερη σημασία.
Η Αίγυπτος, χώρα που χρησιμοποιεί μεγάλο αριθμό δυτικών οπλικών συστημάτων, δοκιμάζει πλέον βαθύτερη επιχειρησιακή συνεργασία και με την Κίνα.
Αυτό δεν συνεπάγεται αλλαγή στρατοπέδου.
Δείχνει όμως ότι το Κάιρο θέλει περισσότερες επιλογές.
Το νέο μέτωπο: Ναυσιπλοΐα και θαλάσσιες οδοί
Ο Σι έδωσε επίσης ιδιαίτερη έμφαση στην προστασία των θαλάσσιων εμπορικών οδών.
Η Κίνα δηλώνει έτοιμη να συνεργαστεί με τις χώρες της περιοχής για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας.
Η πρόταση έχει τεράστια οικονομική σημασία.
Τα Στενά του Ορμούζ, το Bab al-Mandeb και η Διώρυγα του Σουέζ αποτελούν κρίσιμα σημεία για την παγκόσμια ενέργεια και το εμπόριο.
Και η Κίνα είναι ίσως η χώρα με το μεγαλύτερο οικονομικό συμφέρον από τη διατήρησή τους ανοικτών.
Για το Πεκίνο, λοιπόν, η ασφάλεια της Μέσης Ανατολής δεν είναι αφηρημένη γεωπολιτική.
Είναι ζήτημα ενεργειακής και εμπορικής επιβίωσης.
Data centers, ημιαγωγοί και κρίσιμα μέταλλα
Η μεγαλύτερη αλλαγή στη σχέση Κίνας–Αιγύπτου βρίσκεται όμως στον χαρακτήρα των επενδύσεων.
Οι δύο πλευρές συμφώνησαν να διευρύνουν τη συνεργασία σε:
- data centers,
- ημιαγωγούς,
- αλυσίδες εφοδιασμού κρίσιμων μετάλλων,
- προηγμένες τεχνολογίες,
- χρήση των εθνικών νομισμάτων στο εμπόριο και στις επενδύσεις.
Η ενίσχυση της διμερούς συμφωνίας ανταλλαγής νομισμάτων επιβεβαιώθηκε και στην κοινή δήλωση.
Αυτό είναι ίσως πιο σημαντικό μακροπρόθεσμα από μια απλή αύξηση εμπορικών συναλλαγών.
Η Κίνα επιχειρεί να εντάξει την Αίγυπτο στις δικές της τεχνολογικές και χρηματοοικονομικές αλυσίδες.
Το Σουέζ γίνεται κινεζικός κόμβος
Η γεωγραφία της Αιγύπτου την καθιστά κομβική.
Με πληθυσμό άνω των 110 εκατομμυρίων και τον έλεγχο της Διώρυγας του Σουέζ, η χώρα αποτελεί ταυτόχρονα αγορά, παραγωγικό κέντρο και πύλη προς την Ευρώπη και την Αφρική.
Η Οικονομική Ζώνη της Διώρυγας του Σουέζ έχει ήδη προσελκύσει περίπου 4 δισ. δολάρια κινεζικών επενδύσεων.
Κινεζικές εταιρείες επενδύουν σε λιμάνια, πράσινο υδρογόνο, βιομηχανικές εγκαταστάσεις, ελαστικά και δορυφορικές υποδομές.
Η Αίγυπτος, επομένως, δεν είναι απλώς ένας ακόμη εταίρος της Belt and Road Initiative.
Μετατρέπεται σε κομβικό σημείο της κινεζικής παρουσίας μεταξύ Ινδικού Ωκεανού, Ερυθράς Θάλασσας και Μεσογείου.
Παλαιστινιακό και Global South
Η Κίνα και η Αίγυπτος επιχείρησαν παράλληλα να εμφανιστούν ως κοινός διπλωματικός πόλος σε ζητήματα της περιοχής.
Οι δύο ηγέτες επανέλαβαν τη στήριξή τους στη λύση δύο κρατών για το Παλαιστινιακό και στην ίδρυση παλαιστινιακού κράτους στα σύνορα του 1967 με πρωτεύουσα την Ανατολική Ιερουσαλήμ.
Παράλληλα τάχθηκαν κατά οποιασδήποτε εκτόπισης Παλαιστινίων και ζήτησαν απρόσκοπτη ανθρωπιστική βοήθεια στη Γάζα.
Σε ευρύτερο επίπεδο, Πεκίνο και Κάιρο δήλωσαν ότι επιδιώκουν ισχυρότερη φωνή για τον λεγόμενο Global South στη διεθνή διακυβέρνηση.
Το πραγματικό μήνυμα προς την Ουάσιγκτον
Η Κίνα δεν ζητά από την Αίγυπτο να διακόψει τη στρατηγική της σχέση με τις ΗΠΑ.
Ούτε προσπαθεί, τουλάχιστον σε αυτή τη φάση, να αντικαταστήσει τις αμερικανικές βάσεις και στρατιωτικές εγγυήσεις με κινεζικές.
Η στρατηγική του Πεκίνου είναι περισσότερο λεπτή.
Θέλει να δημιουργήσει ένα περιβάλλον στο οποίο οι χώρες της Μέσης Ανατολής δεν θεωρούν πλέον την Ουάσιγκτον μοναδική πηγή ασφάλειας, επενδύσεων και διπλωματικής κάλυψης.
Και αυτό από μόνο του αλλάζει τις ισορροπίες.
Γιατί η εξέλιξη αφορά και την Ελλάδα
Η αιγυπτιακή στροφή προς περισσότερη στρατηγική πολυμέρεια έχει άμεσο ενδιαφέρον και για την Αθήνα.
Η Ελλάδα έχει οικοδομήσει ισχυρή στρατηγική σχέση με την Αίγυπτο και θεωρεί το Κάιρο κρίσιμο παράγοντα της ισορροπίας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Παράλληλα, η Κίνα έχει ήδη ισχυρό οικονομικό αποτύπωμα στην Ελλάδα μέσω του Πειραιά.
Η αυξανόμενη κινεζική παρουσία σε Αίγυπτο, Σουέζ και Ανατολική Μεσόγειο σημαίνει ότι μια περιοχή που μέχρι πρόσφατα αναλυόταν κυρίως μέσα από τους άξονες ΗΠΑ–Ρωσία–ΕΕ–Τουρκία αποκτά πλέον μια πολύ πιο έντονη κινεζική διάσταση.
Η Κίνα δεν θέλει απλώς αγορές – Θέλει ρόλο στη νέα τάξη της Μέσης Ανατολής
Αυτό είναι το πραγματικό νόημα της επίσκεψης Σι.
Για χρόνια η κινεζική στρατηγική στη Μέση Ανατολή βασιζόταν κυρίως σε μια απλή ανταλλαγή: ενέργεια έναντι επενδύσεων.
Σήμερα αυτό δεν αρκεί.
Το Πεκίνο θέλει ρόλο στη διπλωματία, στην τεχνολογία, στην ασφάλεια των θαλάσσιων οδών και στα νέα περιφερειακά σχήματα.
Η πρόταση για μια νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας είναι το πιο καθαρό σημάδι αυτής της μετάβασης.
Η Κίνα δεν λέει ακόμη ότι θέλει να αντικαταστήσει τις ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή. Λέει όμως στις χώρες της περιοχής ότι μπορούν να πάψουν να εξαρτώνται αποκλειστικά από αυτές.
Και σε μια Μέση Ανατολή που ήδη αναζητά περισσότερες στρατηγικές επιλογές, αυτή μπορεί να είναι η μεγαλύτερη γεωπολιτική αλλαγή απ’ όλες.
Πηγή: pagenews.gr