Το Ελ Αλαμέιν δεν φιλοξενεί σήμερα μία ακόμη εθιμοτυπική τριμερή συνάντηση Ελλάδας, Κύπρου και Αιγύπτου.
Η χρονική συγκυρία μετατρέπει τη Σύνοδο Κορυφής Κυριάκου Μητσοτάκη, Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι και Νίκου Χριστοδουλίδη σε τεστ προσαρμογής των τριών χωρών στη νέα αρχιτεκτονική ισχύος που διαμορφώνεται από την Ανατολική Μεσόγειο έως τον Κόλπο.
Η αιγυπτιακή Προεδρία επιβεβαίωσε ότι ο Σίσι θα έχει χωριστές συναντήσεις με Μητσοτάκη και Χριστοδουλίδη και στη συνέχεια θα πραγματοποιηθεί η τριμερής, με αντικείμενο τη συνεργασία των τριών κρατών και τις περιφερειακές και διεθνείς εξελίξεις.
Στο τραπέζι βρίσκεται όμως και ένας καινούργιος παράγοντας: η Συμφωνία Κοινής Άμυνας της Μέκκας μεταξύ Τουρκίας, Σαουδικής Αραβίας και Πακιστάν.
Και αυτό είναι το στοιχείο που αλλάζει τη γεωπολιτική εξίσωση.
Η Μέκκα άλλαξε το περιφερειακό ταμπλό
Στις 7 Αυγούστου, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, Mohammed bin Salman και Shehbaz Sharif υπέγραψαν μια συμφωνία με ιδιαίτερα ισχυρή ρήτρα συλλογικής αποτροπής:
ένοπλη επίθεση εναντίον ενός από τα τρία κράτη θα θεωρείται επίθεση εναντίον και των τριών.
Η συμφωνία δεν έμεινε μάλιστα σε μια πολιτική διακήρυξη.
Στις 31 Αυγούστου πραγματοποιήθηκε στην Κωνσταντινούπολη η πρώτη συνεδρίαση της Στρατηγικής Πολιτικής και Αμυντικής Επιτροπής, με συμμετοχή υπουργών Εξωτερικών, Άμυνας και αρχηγών των Ενόπλων Δυνάμεων των τριών χωρών. Αποφασίστηκε επίσης η δημιουργία μόνιμης γραμματείας στη Σαουδική Αραβία και η εμβάθυνση της συνεργασίας σε αμυντική βιομηχανία, τεχνολογία και κοινές δραστηριότητες.
Άρα Αθήνα, Κάιρο και Λευκωσία δεν εξετάζουν πλέον απλώς μια διπλωματική προσέγγιση Άγκυρας–Ριάντ.
Παρακολουθούν τη θεσμοποίηση ενός νέου περιφερειακού αμυντικού σχήματος.
Η Αθήνα δεν θέλει να πέσει στην παγίδα των «δύο στρατοπέδων»
Εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο στοιχείο της ελληνικής στρατηγικής.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης αποφεύγει να παρουσιάσει τη Συμφωνία της Μέκκας ως δημιουργία ενός αυτομάτως «αντιελληνικού» άξονα.
Η επίσημη θέση των τριών συμβαλλόμενων κρατών είναι άλλωστε ότι το σύμφωνο δεν στρέφεται εναντίον συγκεκριμένης χώρας, ενώ η Τουρκία το περιγράφει ως αμυντικό μηχανισμό συλλογικής αποτροπής.
Και η Αθήνα έχει έναν πρόσθετο λόγο να μην υιοθετήσει λογική στρατοπέδων.
Διαθέτει η ίδια στρατηγική σχέση με τη Σαουδική Αραβία.
Ο Μητσοτάκης επανέλαβε μόλις χθες ότι η νέα συμφωνία δεν μεταβάλλει τις ελληνοσαουδαραβικές σχέσεις, υπενθυμίζοντας και την ελληνική ανάπτυξη συστοιχίας Patriot στη Σαουδική Αραβία από το 2021. Παράλληλα προανήγγειλε νέα επίσκεψη στο Ριάντ.
Αυτό είναι το πραγματικό μήνυμα:
η Ελλάδα δεν θέλει να απαντήσει στη νέα πολυπολικότητα δημιουργώντας ένα απέναντι μπλοκ. Θέλει να βρίσκεται μέσα σε περισσότερα από ένα δίκτυα σχέσεων.
Το Ελ Αλαμέιν είναι η άλλη πλευρά αυτής της στρατηγικής
Γι’ αυτό η τριμερής Ελλάδας–Κύπρου–Αιγύπτου αποκτά μεγαλύτερη σημασία.
Δεν δημιουργήθηκε σήμερα.
Πρόκειται για ένα σχήμα που έχει αναπτυχθεί σταδιακά σε διπλωματία, ασφάλεια, ενέργεια και περιφερειακό συντονισμό.
Η κυπριακή κυβέρνηση το χαρακτηρίζει πλέον εδραιωμένο μηχανισμό συνεργασίας, ο οποίος συνδυάζει δύο κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης με την Αίγυπτο, μία από τις σημαντικότερες αραβικές δυνάμεις.
Σήμερα όμως αποκτά νέα λειτουργία:
να αποδείξει ότι τα παλαιότερα σχήματα της Ανατολικής Μεσογείου μπορούν να παραμείνουν relevant μέσα σε μια περιοχή όπου οι συμμαχίες γίνονται ολοένα πιο ευέλικτες.
Ο Σίσι γίνεται ακόμη σημαντικότερος για την Αθήνα
Στο νέο περιβάλλον, η Αίγυπτος είναι ίσως το σημαντικότερο κομμάτι του παζλ.
Ελέγχει το Σουέζ.
Βρίσκεται απέναντι από την Ανατολική Μεσόγειο.
Συνορεύει με τη Γάζα.
Έχει τεράστιο πολιτικό βάρος στον αραβικό κόσμο.
Και αποτελεί για Αθήνα και Λευκωσία βασικό εταίρο στην ενεργειακή και θαλάσσια αρχιτεκτονική της περιοχής.
Γι’ αυτό προηγείται και το τετ α τετ Μητσοτάκη–Σίσι.
Η στρατηγική σχέση Ελλάδας–Αιγύπτου δεν είναι μόνο μια απάντηση στην Τουρκία.
Είναι πολύ μεγαλύτερη από την Τουρκία.
Αφορά το πώς η Ελλάδα τοποθετείται στον άξονα Ευρώπης–Ανατολικής Μεσογείου–Αραβικού κόσμου.
GREGY: Η γεωπολιτική περνά από το καλώδιο
Και εδώ εμφανίζεται το δεύτερο επίπεδο της τριμερούς: ενέργεια και συνδεσιμότητα.
Το GREGY, η σχεδιαζόμενη ηλεκτρική διασύνδεση Αιγύπτου–Ελλάδας, έχει πολύ μεγαλύτερη στρατηγική σημασία από ένα απλό ενεργειακό project.
Η φιλοδοξία είναι να δημιουργηθεί ένας διάδρομος μεταφοράς πράσινης ηλεκτρικής ενέργειας από την Αίγυπτο προς την Ελλάδα και από εκεί στην ευρωπαϊκή αγορά.
Άρα το project συνδέει τρία διαφορετικά ελληνικά πλεονεκτήματα:
γεωγραφία,
ευρωπαϊκή ιδιότητα,
και πρόσβαση στις ενεργειακές δυνατότητες της Βόρειας Αφρικής.
Σε μια εποχή κατά την οποία η Ευρώπη αναζητεί διαφοροποίηση των ενεργειακών της διαδρομών, η Ελλάδα επιχειρεί να μετατρέψει τη γεωγραφική της θέση σε υποδομή.
Και η υποδομή σε γεωπολιτική επιρροή.
Από την άμυνα στα δίκτυα: Δύο διαφορετικές αρχιτεκτονικές ισχύος
Εδώ υπάρχει μια ενδιαφέρουσα αντιπαραβολή.
Η Συμφωνία της Μέκκας στηρίζεται πρωτίστως στη συλλογική αποτροπή.
Τουρκία: μεγάλη στρατιωτική ισχύς και αναπτυσσόμενη αμυντική βιομηχανία.
Πακιστάν: ισχυρές Ένοπλες Δυνάμεις και η μοναδική πυρηνική δύναμη του μουσουλμανικού κόσμου.
Σαουδική Αραβία: οικονομική και ενεργειακή ισχύς.
Το σχήμα Ελλάδας–Κύπρου–Αιγύπτου λειτουργεί διαφορετικά.
Συνδυάζει άμυνα και διπλωματία με:
ενέργεια, ηλεκτρικές διασυνδέσεις, επενδύσεις, θαλάσσια συνεργασία και ευρωπαϊκή πρόσβαση.
Δεν είναι δύο συμμετρικές συμμαχίες.
Και ακριβώς γι’ αυτό θα ήταν λάθος να παρουσιαστούν ως δύο αντίπαλα «ΝΑΤΟ» της περιοχής.
Το πυρηνικό Πακιστάν αλλάζει πάντως την εξίσωση
Αυτό δεν σημαίνει ότι η Συμφωνία της Μέκκας μπορεί να υποτιμηθεί.
Η συμμετοχή του Πακιστάν έχει ιδιαίτερο στρατηγικό βάρος, καθώς πρόκειται για πυρηνικά εξοπλισμένο κράτος. Ωστόσο, οι υπογράφοντες έχουν δηλώσει ότι η συμφωνία δεν συνδέεται με πυρηνικές επιδιώξεις ή κούρσα εξοπλισμών.
Χρειάζεται επομένως προσοχή:
η πυρηνική αποτροπή του Πακιστάν δεν πρέπει να παρουσιάζεται αυτομάτως ως “πυρηνική ομπρέλα” για Τουρκία και Σαουδική Αραβία.
Δεν υπάρχει μέχρι στιγμής δημόσια τεκμηρίωση που να δικαιολογεί τέτοιο συμπέρασμα.
Αυτό που υπάρχει είναι ήδη αρκετά σημαντικό: μια ρήτρα συλλογικής άμυνας και ένας θεσμοποιούμενος μηχανισμός στρατιωτικής συνεργασίας.
Η νέα Μέση Ανατολή δεν έχει πια σταθερά μπλοκ
Και αυτό μας οδηγεί στη μεγαλύτερη εικόνα.
Η περιοχή δεν οργανώνεται πλέον τόσο καθαρά σε δύο αντιμαχόμενους συνασπισμούς.
Η Ελλάδα συνεργάζεται στρατηγικά με το Ισραήλ, αλλά ταυτόχρονα εμβαθύνει τις σχέσεις της με Αίγυπτο, Σαουδική Αραβία, ΗΑΕ, Κατάρ, Ιορδανία και Λίβανο.
Η Σαουδική Αραβία διατηρεί στενούς δεσμούς με τις ΗΠΑ, συνεργάζεται με την Ελλάδα και ταυτόχρονα δημιουργεί συλλογικό αμυντικό μηχανισμό με Τουρκία και Πακιστάν.
Η Τουρκία παραμένει μέλος του ΝΑΤΟ ενώ οικοδομεί παράλληλα περιφερειακές δομές ασφαλείας.
Η Αίγυπτος συνεργάζεται με Ελλάδα και Κύπρο χωρίς αυτό να σημαίνει ότι διακόπτει τις δικές της περιφερειακές γέφυρες.
Αυτή είναι η νέα πολυπολικότητα της Ανατολικής Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής: περισσότερες συνεργασίες, λιγότερες αποκλειστικότητες.
Το στοίχημα Μητσοτάκη: Η Ελλάδα ως «γέφυρα»
Η Αθήνα επιχειρεί να προσαρμοστεί σε αυτό το περιβάλλον χωρίς να εγκαταλείψει τις σταθερές της.
Η λογική είναι ότι η Ελλάδα μπορεί να διαθέτει ισχυρή αμυντική σχέση με το Ισραήλ και ταυτόχρονα στρατηγικό βάθος στον αραβικό κόσμο. Ο Μητσοτάκης έχει παρουσιάσει ακριβώς αυτή την πολυδιάστατη δικτύωση ως γεωπολιτικό πλεονέκτημα της χώρας
Το Ελ Αλαμέιν είναι επομένως εφαρμογή αυτής της στρατηγικής.
Αίγυπτος για Ανατολική Μεσόγειο.
Κύπρος για τον σταθερό τριμερή άξονα.
Σαουδική Αραβία για τον Κόλπο.
Ισραήλ για άμυνα και τεχνολογία.
Και Ελλάδα ως ευρωπαϊκή πύλη όλων αυτών των δικτύων.
Δεν είναι «απάντηση στην Τουρκία» – Είναι αγώνας για θέση στη νέα περιφερειακή τάξη
Αυτό είναι τελικά το ισχυρότερο angle της σημερινής συνόδου.
Θα ήταν εύκολο να παρουσιαστεί το Ελ Αλαμέιν ως ελληνική και κυπριακή «απάντηση» στην Τουρκία μετά τη Συμφωνία της Μέκκας.
Θα ήταν όμως υπερβολικά απλοϊκό.
Η πραγματική μάχη είναι μεγαλύτερη.
Ποιος θα ελέγχει τα δίκτυα ασφάλειας, ενέργειας, κεφαλαίων και συνδεσιμότητας στη νέα Μέση Ανατολή;
Η Τουρκία επιχειρεί να αυξήσει το στρατηγικό της βάθος μέσω ενός νέου μηχανισμού συλλογικής άμυνας με δύο μεγάλες μουσουλμανικές δυνάμεις.
Η Ελλάδα απαντά διαφορετικά: με ένα πυκνό δίκτυο σχέσεων που εκτείνεται από το Ισραήλ και την Αίγυπτο μέχρι τη Σαουδική Αραβία και τα Εμιράτα — και με projects όπως το GREGY που φιλοδοξούν να κάνουν αυτές τις σχέσεις υποδομή με ευρωπαϊκό βάθος.
Γι’ αυτό η σημερινή εικόνα Μητσοτάκη–Σίσι–Χριστοδουλίδη στο Ελ Αλαμέιν έχει μεγαλύτερη σημασία από μία ακόμη τριμερή φωτογραφία.
Δείχνει την προσπάθεια Αθήνας, Καΐρου και Λευκωσίας να διατηρήσουν τη θέση τους σε μια περιφερειακή τάξη που αλλάζει με ταχύτητα — χωρίς να εγκλωβιστούν σε ένα νέο παιχνίδι δύο αντίπαλων στρατοπέδων.
Πηγή: pagenews.gr