Η Ευρώπη αλλάζει επίπεδο στη ναυτιλιακή της στρατηγική.
Μετά από χρόνια κατά τα οποία μεγάλο μέρος της βαριάς ναυπηγικής παραγωγής μετακινήθηκε προς την Ασία, η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρεί πλέον να επαναφέρει τη ναυτιλία και τα ναυπηγεία στον πυρήνα της βιομηχανικής της πολιτικής.
Το νέο δόγμα είναι σαφές: λιγότερες στρατηγικές εξαρτήσεις, περισσότερη παραγωγική ικανότητα εντός Ευρώπης, ισχυρότερη αμυντική ετοιμότητα και επιτάχυνση της πράσινης μετάβασης.
Και το κόστος είναι τεράστιο.
Οι επενδυτικές ανάγκες υπολογίζονται έως €8,5 δισ. ετησίως μόνο για την απανθρακοποίηση του ευρωπαϊκού στόλου, ενώ επιπλέον €3–7,5 δισ. απαιτούνται για τον ψηφιακό μετασχηματισμό των ναυπηγείων.
Από τη ναυτιλία στην «οικονομική ασφάλεια»
Το Συμβούλιο της ΕΕ τοποθετεί πλέον τη ναυτιλιακή βιομηχανία μέσα στον σκληρό πυρήνα της ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας.
Δεν αντιμετωπίζει δηλαδή τη ναυτιλία μόνο ως εμπορική δραστηριότητα.
Τη συνδέει άμεσα με:
- την ανθεκτικότητα των εφοδιαστικών αλυσίδων,
- την ενεργειακή ασφάλεια,
- τη στρατιωτική κινητικότητα,
- την προστασία κρίσιμων υποδομών,
- τη βιομηχανική παραγωγή,
- και τη γεωπολιτική αυτονομία της ΕΕ.
Αυτό αλλάζει και τον χαρακτήρα των επενδύσεων.
Η ευρωπαϊκή ρευστότητα κατευθύνεται πλέον σε ναυπηγεία υψηλής τεχνολογίας, λιμενικό εξοπλισμό, καθαρά συστήματα πρόωσης, τεχνητή νοημοσύνη, αυτοματισμούς και υποδομές διπλής χρήσης.
Η Ευρώπη απαντά στην Ασία
Το πολιτικό υπόβαθρο είναι σαφές.
Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις ανησυχούν για την αυξανόμενη εξάρτηση από παραγωγικές μονάδες εκτός ΕΕ και για τις κρατικές ενισχύσεις που απολαμβάνουν ναυπηγικές επιχειρήσεις τρίτων χωρών.
Γι’ αυτό και ζητούν αξιολόγηση μέτρων απέναντι στις στρεβλώσεις της αγοράς και στις επιδοτήσεις που, κατά την ευρωπαϊκή ανάγνωση, αποδυναμώνουν τη θέση των εταιρειών της ΕΕ.
Η συζήτηση δεν αφορά μόνο δασμούς ή εμπορικά αντίμετρα.
Αφορά την ανασυγκρότηση ολόκληρης της παραγωγικής βάσης.
Τα «Ναυπηγεία του μέλλοντος»
Στον πυρήνα της νέας στρατηγικής βρίσκεται η τεχνολογική αναβάθμιση.
Οι βασικοί άξονες περιλαμβάνουν:
- τεχνητή νοημοσύνη,
- προηγμένους αισθητήρες,
- αυτοματοποίηση,
- ρομποτική,
- προγνωστική συντήρηση,
- κυκλικές τεχνολογίες,
- καθαρά καύσιμα,
- συστήματα χαμηλών ή μηδενικών εκπομπών.
Η πρωτοβουλία «Ναυπηγεία του μέλλοντος» φιλοδοξεί να δημιουργήσει μια νέα γενιά ευρωπαϊκών μονάδων που θα είναι μικρότερες σε εξάρτηση από φθηνή εργασία και περισσότερο προσανατολισμένες στην τεχνολογία.
€8,5 δισ. τον χρόνο μόνο για την πράσινη μετάβαση
Η απανθρακοποίηση αποτελεί τη μεγαλύτερη ίσως οικονομική πρόκληση.
Η μετάβαση σε νέα καύσιμα, νέους κινητήρες, νέα συστήματα πρόωσης και πιο αποδοτικά πλοία απαιτεί τεράστια κεφάλαια.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο τεχνολογικό.
Είναι και ενεργειακό.
Για να προχωρήσει η ανανέωση του στόλου, πρέπει να υπάρχουν σε επάρκεια και σε ανταγωνιστική τιμή καύσιμα όπως πράσινη μεθανόλη, αμμωνία και άλλες εναλλακτικές λύσεις.
Χωρίς επαρκή προσφορά, η πράσινη μετάβαση κινδυνεύει να μετατραπεί σε ακόμα ένα ευρωπαϊκό κόστος ανταγωνιστικότητας.
FuelEU, ETS και το μεγάλο ερώτημα του κόστους
Η ΕΕ αφήνει ανοιχτό και το ενδεχόμενο προσαρμογών στο FuelEU Maritime, στο MRV και στο ναυτιλιακό σκέλος του ETS, εάν στο μεταξύ υιοθετηθούν αντίστοιχα παγκόσμια μέτρα.
Η λογική είναι απλή: οι ευρωπαϊκές ναυτιλιακές εταιρείες δεν μπορούν να φορτωθούν μόνιμα με πολλαπλά επίπεδα κόστους που δεν εφαρμόζονται στους διεθνείς ανταγωνιστές τους.
Η αποφυγή διπλών επιβαρύνσεων εξελίσσεται έτσι σε κρίσιμο πολιτικό ζήτημα.
Άμυνα, λιμάνια και υποδομές διπλής χρήσης
Η μεγαλύτερη αλλαγή, όμως, βρίσκεται ίσως στη σύνδεση της ναυπηγικής πολιτικής με την άμυνα.
Λιμάνια, ναυπηγεία, θαλάσσιοι διάδρομοι και σχετικές υποδομές αντιμετωπίζονται πλέον ως κρίσιμα στοιχεία ευρωπαϊκής ασφάλειας.
Η ΕΕ θέλει περισσότερες υποδομές διπλής χρήσης, ικανές να εξυπηρετούν τόσο εμπορικές όσο και στρατιωτικές ανάγκες.
Αυτό σημαίνει ότι η ναυπηγική βιομηχανία περνά σταδιακά μέσα στον ίδιο στρατηγικό χάρτη με την αμυντική βιομηχανία.
Οι «σκιώδεις στόλοι» αλλάζουν και τη ναυτική ασφάλεια
Η γεωπολιτική διάσταση ενισχύεται και από τους λεγόμενους «σκιώδεις στόλους».
Πλοία που δραστηριοποιούνται εκτός των κλασικών δυτικών ασφαλιστικών και χρηματοδοτικών δικτύων δημιουργούν νέες προκλήσεις για κυρώσεις, ασφάλεια, περιβαλλοντικούς κινδύνους και έλεγχο θαλάσσιων διαδρομών.
Έτσι, η ναυτιλία μετατρέπεται ολοένα και περισσότερο σε εργαλείο γεωοικονομίας.
Η Ευρώπη κρατά ακόμη παγκόσμια υπεροχή στα σύνθετα πλοία
Παρά την απώλεια μεριδίων στη μαζική ναυπήγηση, η Ευρώπη εξακολουθεί να διατηρεί πολύ ισχυρή θέση στα υψηλής προστιθέμενης αξίας πλοία.
Ενδεικτικό είναι ότι περίπου το 97% του παγκόσμιου στόλου κρουαζιερόπλοιων κατασκευάζεται σε ευρωπαϊκά ναυπηγεία.
Αυτή ακριβώς η εξειδίκευση είναι που θέλει να προστατεύσει και να διευρύνει η ΕΕ.
Το στοίχημα δεν είναι να ανταγωνιστεί την Ασία αποκλειστικά στο χαμηλό κόστος.
Είναι να κερδίσει στα προηγμένα πλοία, στην τεχνολογία, στην πράσινη πρόωση και στα συστήματα υψηλής πολυπλοκότητας.
Το μεγάλο πρόβλημα: δεν υπάρχουν αρκετοί εργαζόμενοι
Υπάρχει όμως και ένας πολύ πιο πρακτικός περιορισμός.
Τα ευρωπαϊκά ναυπηγεία αντιμετωπίζουν γήρανση εργατικού δυναμικού και σοβαρές ελλείψεις σε τεχνικά επαγγέλματα.
Γι’ αυτό η στρατηγική περιλαμβάνει ενίσχυση της τεχνικής εκπαίδευσης, reskilling, upskilling και νέα κίνητρα για να προσελκυστούν νεότερες ηλικίες στον κλάδο.
Χωρίς ανθρώπινο δυναμικό, τα δισεκατομμύρια από μόνα τους δεν αρκούν.
Και για την Ελλάδα ανοίγει μεγάλο παράθυρο
Η νέα ευρωπαϊκή στρατηγική έχει ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα.
Με έναν από τους ισχυρότερους εμπορικούς στόλους παγκοσμίως και με ναυπηγεία που επιχειρούν να επιστρέψουν σε τροχιά ανάπτυξης, η χώρα μπορεί να διεκδικήσει σημαντικό κομμάτι από τις επενδύσεις σε:
- επισκευές και μετασκευές,
- πράσινα πλοία,
- αμυντικές ναυπηγήσεις,
- λιμενικές υποδομές,
- ενεργειακά projects,
- τεχνολογίες dual-use.
Το κρίσιμο ζήτημα θα είναι αν η Ελλάδα κατορθώσει να μετατρέψει τη ναυτιλιακή της ισχύ σε αντίστοιχη βιομηχανική ισχύ.
Γιατί αυτό που επιχειρεί πλέον η Ευρώπη δεν είναι απλώς μια πράσινη μετάβαση.
Είναι μια συνολική επαναβιομηχάνιση της θάλασσας — με ναυπηγεία, άμυνα, ενέργεια και τεχνολογία να γίνονται μέρος της ίδιας στρατηγικής αυτονομίας.
Πηγή: pagenews.gr