Η σύγκρουση Μπενιαμίν Νετανιάχου–Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν περνά σε ένα νέο και πολύ πιο περίπλοκο επίπεδο.
Όχι με πυραύλους.
Ούτε με νέα διπλωματική ανακοίνωση.
Αλλά με έναν πιθανό νομικό πόλεμο στη Χάγη.
Σύμφωνα με αποκλειστικές πληροφορίες του ισραηλινού i24NEWS, ο πρωθυπουργός του Ισραήλ έδωσε εντολή σε διυπουργική ομάδα και στον επικεφαλής του αρμόδιου τμήματος Διεθνούς Δικαίου να ξεκινήσουν την προετοιμασία νομικού φακέλου κατά του Τούρκου προέδρου.
Στο επίκεντρο βρίσκονται δύο εξαιρετικά ευαίσθητα ζητήματα:
οι ισραηλινές καταγγελίες για την τουρκική πολιτική απέναντι στους Κούρδους και οι ισχυρισμοί περί σχέσεων και χρηματοδότησης της Χαμάς.
Πρόκειται προς το παρόν για προετοιμασία φακέλου και όχι για κατατεθειμένη υπόθεση στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο.
Η διαφορά είναι κρίσιμη.
Η εντολή Νετανιάχου
Σύμφωνα με το i24NEWS, η εντολή του Νετανιάχου αφορά την κατάρτιση ενός ολοκληρωμένου νομικού φακέλου.
Το μεγαλύτερο βάρος αναμένεται να δοθεί σε καταγγελίες σχετικά με επιχειρήσεις και πολιτικές της Τουρκίας έναντι κουρδικών πληθυσμών.
Παράλληλα, ο φάκελος αναμένεται να εξετάσει ισραηλινούς ισχυρισμούς για οικονομική και πολιτική υποστήριξη της Χαμάς από την Άγκυρα.
Οι συγκεκριμένες κατηγορίες δεν έχουν κριθεί από το ICC στο πλαίσιο της υπόθεσης που περιγράφει το ισραηλινό δημοσίευμα.
Είναι οι άξονες πάνω στους οποίους το Ισραήλ εξετάζει εάν μπορεί να οικοδομήσει νομική κίνηση.
Πίσω από όλα βρίσκεται η σύγκρουση για τον Νετανιάχου
Η κίνηση δεν εμφανίζεται σε πολιτικό κενό.
Σύμφωνα με το ισραηλινό ρεπορτάζ, ένας από τους καταλύτες ήταν η κλιμάκωση των τουρκικών νομικών κινήσεων κατά του ίδιου του Νετανιάχου.
Η Άγκυρα έχει κινηθεί εναντίον Ισραηλινών αξιωματούχων και ο Ερντογάν έχει επανειλημμένα ζητήσει να λογοδοτήσει ο Ισραηλινός πρωθυπουργός για τον πόλεμο στη Γάζα.
Μόλις το Σάββατο ο Τούρκος πρόεδρος επανήλθε δημόσια.
«Η θέση των εγκληματιών πολέμου που καταζητούνται από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο δεν είναι το βήμα των Ηνωμένων Εθνών, αλλά οι αίθουσες των δικαστηρίων», δήλωσε, αναφερόμενος στον Νετανιάχου.
Η Χάγη γίνεται πεδίο της ισραηλοτουρκικής σύγκρουσης
Η αντιπαράθεση αποκτά έτσι μια ιδιαίτερη συμμετρία.
Η Τουρκία χρησιμοποιεί το διεθνές νομικό πεδίο για να αυξήσει την πίεση στο Ισραήλ.
Και τώρα, σύμφωνα με το i24NEWS, το Ισραήλ εξετάζει εάν μπορεί να χρησιμοποιήσει νομικά εργαλεία εναντίον του ίδιου του Ερντογάν.
Δεν πρόκειται απλώς για μια προσωπική αντιπαράθεση δύο ηγετών.
Είναι η μεταφορά μιας ευρύτερης γεωπολιτικής σύγκρουσης στα διεθνή δικαστήρια και στους θεσμούς επιβολής του δικαίου.
Το μεγάλο παράδοξο: Ούτε Ισραήλ ούτε Τουρκία είναι μέλη του ICC
Εδώ αρχίζει η νομική δυσκολία.
Ούτε το Ισραήλ ούτε η Τουρκία είναι συμβαλλόμενα κράτη στο Καταστατικό της Ρώμης, τη συνθήκη που δημιούργησε το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο.
Αυτό δεν σημαίνει αυτομάτως ότι οποιαδήποτε υπόθεση είναι αδύνατη.
Σημαίνει όμως ότι η δικαιοδοσία του Δικαστηρίου δεν προκύπτει απλώς από την εθνικότητα του προσώπου που καταγγέλλεται.
Για να υπάρξει υπόθεση στο ICC πρέπει να υπάρχει συγκεκριμένη νομική βάση δικαιοδοσίας.
Γι’ αυτό εξετάζεται το «proxy»
Το ίδιο το i24NEWS αναφέρει μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια.
Το Ισραήλ θα μπορούσε να επιχειρήσει να κινηθεί το ίδιο, αλλά ισραηλινές πηγές θεωρούν πιθανότερο να χρησιμοποιηθεί τρίτος φορέας ή τρίτο μέρος για την προώθηση της υπόθεσης.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ένα «proxy» μπορεί απλώς να δημιουργήσει δικαιοδοσία του ICC εκεί όπου αυτή δεν υπάρχει.
Η νομική βάση θα πρέπει σε κάθε περίπτωση να πληροί τους κανόνες του Καταστατικού της Ρώμης.
Και αυτό μπορεί να αποτελέσει ένα από τα δυσκολότερα σημεία ολόκληρης της ισραηλινής προσπάθειας.
Το ακόμη μεγαλύτερο στοιχείο: Ίσως να μην κατατεθεί ποτέ
Υπάρχει όμως μία λεπτομέρεια που αλλάζει την ανάγνωση της είδησης.
Σύμφωνα με τις πηγές που επικαλείται το i24NEWS, στο Ισραήλ δεν θεωρούν απαραίτητα επιθυμητό να φτάσει τελικά ο φάκελος στη Χάγη.
Ο στόχος μπορεί να είναι διαφορετικός.
Η ύπαρξη ενός έτοιμου νομικού φακέλου θα μπορούσε να λειτουργήσει ως:
- πολιτική πίεση,
- διπλωματικό μήνυμα,
- απειλή μελλοντικής νομικής κλιμάκωσης,
- μέσο αποτροπής νέων τουρκικών κινήσεων.
Με άλλα λόγια, η προετοιμασία του φακέλου μπορεί να έχει αξία για το Ισραήλ ακόμη και εάν δεν κατατεθεί ποτέ.
Η λογική της «νομικής αποτροπής»
Αυτό δημιουργεί μια ενδιαφέρουσα νέα μορφή αντιπαράθεσης.
Στη στρατιωτική αποτροπή, ένα κράτος προσπαθεί να πείσει τον αντίπαλο ότι το κόστος μιας ενέργειας θα είναι πολύ υψηλό.
Στη συγκεκριμένη περίπτωση, το Ισραήλ φαίνεται να εξετάζει κάτι ανάλογο στο νομικό και διπλωματικό πεδίο.
Αν κλιμακώσεις τις νομικές κινήσεις εναντίον μας, έχουμε και εμείς φάκελο εναντίον σου.
Αυτή είναι ουσιαστικά η λογική που περιγράφουν οι ισραηλινές πηγές.
Γιατί οι Κούρδοι μπαίνουν τώρα στο κέντρο
Η επιλογή του κουρδικού ζητήματος δεν είναι τυχαία.
Η Τουρκία βρίσκεται εδώ και δεκαετίες σε σύγκρουση με το PKK, το οποίο η ίδια, οι ΗΠΑ και η ΕΕ χαρακτηρίζουν τρομοκρατική οργάνωση.
Παράλληλα όμως, οι τουρκικές στρατιωτικές επιχειρήσεις εναντίον κουρδικών δυνάμεων και οι συνέπειές τους για αμάχους έχουν αποτελέσει αντικείμενο έντονης διεθνούς κριτικής.
Το Ισραήλ φαίνεται τώρα να εξετάζει εάν συγκεκριμένα περιστατικά μπορούν να αποτελέσουν μέρος ενός διεθνούς ποινικού φακέλου.
Αυτό είναι διαφορετικό από το να θεωρηθεί ήδη αποδεδειγμένη οποιαδήποτε ποινική ευθύνη του Ερντογάν.
Και μετά έρχεται η Χαμάς
Ο δεύτερος άξονας είναι ακόμη πιο άμεσα συνδεδεμένος με το Ισραήλ.
Η Τουρκία έχει διατηρήσει πολιτικές σχέσεις με τη Χαμάς και έχει φιλοξενήσει στελέχη της.
Η Άγκυρα δεν αντιμετωπίζει τη Χαμάς με τον ίδιο τρόπο που την αντιμετωπίζουν το Ισραήλ, οι ΗΠΑ και η Ευρωπαϊκή Ένωση.
Το Ισραήλ κατηγορεί εδώ και χρόνια την Τουρκία ότι παρέχει χώρο δραστηριοποίησης και υποστήριξη σε στελέχη της οργάνωσης.
Το νέο στοιχείο είναι ότι, σύμφωνα με το i24NEWS, οι ισχυρισμοί περί χρηματοδότησης της Χαμάς εξετάζονται τώρα ως τμήμα του υπό προετοιμασία νομικού φακέλου.
Και εδώ απαιτείται διάκριση:
η ύπαρξη ισραηλινής κατηγορίας δεν ισοδυναμεί από μόνη της με δικαστική απόδειξη χρηματοδότησης.
Ισραήλ και Τουρκία από εταίροι σε στρατηγικούς ανταγωνιστές
Η υπόθεση είναι μόνο το τελευταίο επεισόδιο μιας πολύ μεγαλύτερης μεταβολής.
Για δεκαετίες Ισραήλ και Τουρκία μπορούσαν, παρά τις κρίσεις τους, να διατηρούν σημαντικές οικονομικές και στρατηγικές σχέσεις.
Σήμερα το περιβάλλον είναι διαφορετικό.
Οι δύο χώρες βρίσκονται σε αντιπαράθεση γύρω από:
- τη Γάζα,
- τη Χαμάς,
- τη Συρία,
- το κουρδικό ζήτημα,
- την Ανατολική Μεσόγειο,
- τις περιφερειακές συμμαχίες,
- και πλέον το διεθνές νομικό πεδίο.
Η Συρία κάνει τη σύγκρουση ακόμη πιο επικίνδυνη
Ιδιαίτερα σημαντική είναι η Συρία.
Τουρκία και Ισραήλ έχουν διαφορετικά συμφέροντα, διαφορετικές προτεραιότητες ασφαλείας και διαφορετικές σχέσεις με τους περιφερειακούς παίκτες.
Η Άγκυρα θεωρεί συγκεκριμένες κουρδικές ένοπλες οργανώσεις στη Συρία άμεση απειλή για την εθνική της ασφάλεια.
Το Ισραήλ, αντίθετα, έχει επανειλημμένα παρουσιάσει την προστασία μειονοτήτων και την αποτροπή εχθρικών δυνάμεων κοντά στα σύνορά του ως σημαντικά στοιχεία της δικής του περιφερειακής στρατηγικής.
Έτσι, η εισαγωγή του κουρδικού ζητήματος στον νομικό φάκελο κατά Ερντογάν έχει και σαφή γεωπολιτική διάσταση.
Η Ανατολική Μεσόγειος στο φόντο
Και υπάρχει ακόμη ένα επίπεδο.
Οι σχέσεις του Ισραήλ με την Ελλάδα και την Κύπρο έχουν ενισχυθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια σε:
- άμυνα,
- ενέργεια,
- ηλεκτρικές διασυνδέσεις,
- στρατιωτικές ασκήσεις,
- περιφερειακή ασφάλεια.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η νέα νομική κίνηση κατά Ερντογάν αφορά την Αθήνα ή τη Λευκωσία.
Δείχνει όμως ότι η επιδείνωση Ισραήλ–Τουρκίας εξελίσσεται μέσα σε μια Ανατολική Μεσόγειο όπου οι συμμαχίες και οι ισορροπίες ασφαλείας μεταβάλλονται.
Ο Ερντογάν ανεβάζει επίσης τους τόνους
Η Άγκυρα δεν δείχνει διάθεση αποκλιμάκωσης στο ρητορικό επίπεδο.
Ο Ερντογάν έχει επανειλημμένα εξαπολύσει σκληρές επιθέσεις κατά του Νετανιάχου για τη Γάζα.
Και το Σάββατο επανέφερε ευθέως το ένταλμα του ICC κατά του Ισραηλινού πρωθυπουργού.
Η επόμενη ημέρα έφερε το δημοσίευμα για την εντολή Νετανιάχου να προετοιμαστεί φάκελος κατά Ερντογάν.
Η χρονική ακολουθία είναι ενδεικτική του βαθμού κλιμάκωσης.
Η μεγάλη ειρωνεία του ICC
Υπάρχει τέλος ένα βαθύ θεσμικό παράδοξο.
Το Ισραήλ αμφισβητεί τη δικαιοδοσία του ICC στην υπόθεση Νετανιάχου και δεν είναι μέλος του Δικαστηρίου.
Τώρα εξετάζει, σύμφωνα με το i24NEWS, έναν φάκελο που ενδέχεται να χρησιμοποιήσει τον ίδιο θεσμό ως μέσο πίεσης εναντίον του Ερντογάν.
Και η Τουρκία επίσης δεν είναι μέλος του ICC.
Αυτό ακριβώς κάνει την υπόθεση πολιτικά εκρηκτική αλλά νομικά πολύ πιο σύνθετη από έναν απλό τίτλο περί «προσφυγής στη Χάγη».
Από τον διπλωματικό πόλεμο στον «πόλεμο των φακέλων»
Για την ώρα δεν υπάρχει υπόθεση Νετανιάχου εναντίον Ερντογάν ενώπιον του ICC.
Υπάρχει εντολή προετοιμασίας, σύμφωνα με το αποκλειστικό ισραηλινό ρεπορτάζ.
Υπάρχουν σοβαρά ζητήματα δικαιοδοσίας.
Υπάρχουν καταγγελίες που θα πρέπει να τεκμηριωθούν.
Και υπάρχει, κυρίως, μια ξεκάθαρη πολιτική πρόθεση:
το Ισραήλ θέλει να δείξει στην Τουρκία ότι η διεθνής νομική πίεση μπορεί να λειτουργήσει και προς τις δύο κατευθύνσεις.
Αν ο φάκελος μείνει σε ένα συρτάρι, θα έχει λειτουργήσει κυρίως ως εργαλείο αποτροπής.
Αν βγει από το συρτάρι και αναζητηθεί πραγματική οδός προς το ICC, τότε η σύγκρουση Ισραήλ–Τουρκίας θα έχει περάσει σε ένα εντελώς νέο στάδιο.
Από τις επιθέσεις στα βήματα του ΟΗΕ, στον πόλεμο των νομικών φακέλων — και με Κούρδους, Χαμάς, Συρία και Χάγη πλέον μέσα στην ίδια γεωπολιτική εξίσωση.
Πηγή: pagenews.gr