Η Μέση Ανατολή έχει πλέον δύο στενά που μπορούν να καθορίσουν την πορεία του πολέμου — και της παγκόσμιας αγοράς ενέργειας.
Το Ορμούζ στα ανατολικά.
Το Bab el-Mandeb στα δυτικά.
Ανάμεσά τους βρίσκεται η Αραβική Χερσόνησος.
Και σε αυτό ακριβώς το γεωπολιτικό τόξο επιχειρεί τώρα να ενισχύσει τον ρόλο της η Τουρκία.
Ο υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν ταξίδεψε τη Δευτέρα στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, όπου συναντήθηκε με τον πρόεδρο Mohamed bin Zayed Al Nahyan.
Επισήμως, Άγκυρα και Άμπου Ντάμπι μίλησαν για διμερείς σχέσεις, περιφερειακή ασφάλεια και προσπάθειες για μια βιώσιμη ειρήνη στη Μέση Ανατολή.
Πίσω όμως από τη διπλωματική γλώσσα βρίσκεται μια πολύ πιο επείγουσα πραγματικότητα:
η Υεμένη ξαναμπαίνει σε πόλεμο, οι Χούθι έχουν ενισχύσει δραματικά τη θέση τους στην Ερυθρά Θάλασσα και η κρίση στο Ορμούζ έχει μετατρέψει τις δύο θαλάσσιες πύλες σε ένα ενιαίο ενεργειακό πρόβλημα.
Φιντάν–MBZ: Η νέα συνεννόηση Άγκυρας–Άμπου Ντάμπι
Ο Φιντάν έγινε δεκτός από τον MBZ στο Άμπου Ντάμπι.
Σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση των Εμιράτων, οι δύο πλευρές συζήτησαν τρόπους περαιτέρω ενίσχυσης των διμερών σχέσεων, αλλά και περιφερειακά και διεθνή ζητήματα.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και στις προσπάθειες για:
«ασφάλεια, σταθερότητα και διαρκή ειρήνη στην περιοχή».
Η επίσκεψη όμως πραγματοποιείται σε μια στιγμή κατά την οποία τα ΗΑΕ βρίσκονται στο κέντρο πολλών διαφορετικών κρίσεων.
Ο πόλεμος ΗΠΑ–Ιράν έχει επηρεάσει τον Κόλπο.
Το Ορμούζ παραμένει βασικό αντικείμενο των διαπραγματεύσεων Ουάσιγκτον–Τεχεράνης.
Και στην άλλη πλευρά της Αραβικής Χερσονήσου, η Υεμένη έχει ξαναμπεί σε επικίνδυνη στρατιωτική φάση.
Η Τουρκία βάζει στο ίδιο κάδρο Ορμούζ και Bab el-Mandeb
Η θέση που μετέφερε η Άγκυρα είναι χαρακτηριστική.
Η Τουρκία θεωρεί κρίσιμη την εξασφάλιση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας τόσο στα Στενά του Ορμούζ όσο και στο Bab el-Mandeb.
Δεν πρόκειται για δύο ανεξάρτητες κρίσεις.
Για τις οικονομίες του Κόλπου αποτελούν δύο άκρα του ίδιου ενεργειακού συστήματος.
Από το Ορμούζ περνούν τεράστιες ποσότητες πετρελαίου και LNG από τον Περσικό Κόλπο.
Το Bab el-Mandeb συνδέει την Ερυθρά Θάλασσα με τον Κόλπο του Άντεν και, μέσω Σουέζ, με τις ευρωπαϊκές αγορές.
Εάν και οι δύο αρτηρίες βρίσκονται ταυτόχρονα υπό πίεση, το ενεργειακό πρόβλημα παύει να είναι τοπικό.
Γίνεται παγκόσμιο.
Οι Χούθι άλλαξαν τον χάρτη
Η νέα τουρκική κινητικότητα δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από τις τελευταίες εξελίξεις στην Υεμένη.
Οι υποστηριζόμενοι από το Ιράν Χούθι πραγματοποίησαν σημαντική προέλαση κατά μήκος της δυτικής ακτής της χώρας.
Κατέλαβαν τη Μόκα και στρατηγικές περιοχές και νησιά κοντά στο Bab el-Mandeb.
Η εξέλιξη αύξησε σημαντικά την ικανότητά τους να απειλούν τη ναυσιπλοΐα στο νότιο άκρο της Ερυθράς Θάλασσας.
Και δημιούργησε ένα ιδιαίτερα επικίνδυνο γεωπολιτικό αποτέλεσμα.
Την ώρα που η πρόσβαση μέσω Ορμούζ έχει περιοριστεί από τον πόλεμο, η εναλλακτική δυτική διαδρομή της Σαουδικής Αραβίας προς την Ερυθρά Θάλασσα βρίσκεται επίσης υπό πίεση.
Το πετρέλαιο της Σαουδικής Αραβίας βρίσκεται ανάμεσα σε δύο μέτωπα
Αυτό είναι το κρίσιμο ενεργειακό στοιχείο.
Η Σαουδική Αραβία διαθέτει τον East-West Pipeline, ο οποίος μπορεί να μεταφέρει πετρέλαιο από τα ανατολικά κοιτάσματα προς την Ερυθρά Θάλασσα παρακάμπτοντας το Ορμούζ.
Σε μια κρίση στον Περσικό Κόλπο, αυτό αποτελεί στρατηγικό πλεονέκτημα.
Μόνο που η έξοδος προς την Ερυθρά Θάλασσα αποκτά μικρότερη αξία εάν το Bab el-Mandeb βρίσκεται επίσης υπό σοβαρή απειλή.
Οι επιτυχίες των Χούθι επομένως δεν αποτελούν μόνο πρόβλημα της Υεμένης.
Χτυπούν απευθείας τη στρατηγική ενεργειακής παράκαμψης του Ριάντ.
Και εδώ εμφανίζεται η Τουρκία
Η Άγκυρα έχει ήδη καταδικάσει τις επιθέσεις των Χούθι εναντίον της Σαουδικής Αραβίας.
Ο Φιντάν έχει δηλώσει ότι η Τουρκία βρίσκεται σε ισχυρή αλληλεγγύη με το Ριάντ και ότι είναι έτοιμη να βοηθήσει εάν η Σαουδική Αραβία χρειαστεί στρατιωτική υποστήριξη σε συγκεκριμένους τεχνικούς τομείς.
Η δυνατότητα αυτή συνδέεται με το νέο τριμερές αμυντικό πλαίσιο:
Τουρκία – Σαουδική Αραβία – Πακιστάν.
Η συμφωνία προβλέπει ότι επίθεση εναντίον ενός από τα τρία κράτη αντιμετωπίζεται ως επίθεση εναντίον όλων.
Όχι όμως τουρκικός στρατός στην Υεμένη
Εδώ υπάρχει μια σημαντική κόκκινη γραμμή.
Η Τουρκία δεν έχει δηλώσει ότι σκοπεύει να στείλει στρατεύματα για να πολεμήσουν τους Χούθι μέσα στην Υεμένη.
Αντίθετα, τουρκική πηγή έχει ξεκαθαρίσει ότι η Άγκυρα προσανατολίζεται σε:
κοινό αμυντικό σχεδιασμό,
εκπαίδευση,
ανταλλαγή πληροφοριών,
τεχνική στρατιωτική υποστήριξη,
και μεγαλύτερη διαλειτουργικότητα με Σαουδική Αραβία και Πακιστάν.
Η λογική είναι σαφής.
Να ενισχυθεί η σαουδαραβική αποτροπή χωρίς η Τουρκία να μετατραπεί σε άμεσο εμπόλεμο στην Υεμένη.
Άγκυρα: Θέλουμε «ενωμένη Υεμένη»
Ταυτόχρονα η Τουρκία επιμένει στην πολιτική λύση.
Η Άγκυρα υποστηρίζει μια ειρηνική, σταθερή και εδαφικά ενιαία Υεμένη.
Η λέξη «ενιαία» έχει ιδιαίτερη σημασία.
Η χώρα δεν είναι διαιρεμένη μόνο μεταξύ Χούθι και κυβέρνησης.
Στο στρατόπεδο των αντιπάλων των Χούθι υπάρχουν επίσης διαφορετικές οργανώσεις, τοπικά κέντρα εξουσίας και αποσχιστικές τάσεις στον Νότο.
Άρα η ήττα ή ο περιορισμός των Χούθι δεν αρκεί από μόνος του για να δημιουργήσει βιώσιμο κράτος.
Σαουδική Αραβία και ΗΑΕ δεν βλέπουν πάντα την Υεμένη με τον ίδιο τρόπο
Αυτό κάνει την παρουσία του Φιντάν στο Άμπου Ντάμπι ακόμη πιο ενδιαφέρουσα.
Η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα πολέμησαν για χρόνια στην ίδια πλευρά εναντίον των Χούθι.
Οι στρατηγικές τους προτεραιότητες όμως δεν ήταν πάντοτε ίδιες.
Το Ριάντ έχει δώσει ιδιαίτερο βάρος στη διατήρηση της ενότητας της Υεμένης και στην ασφάλεια των συνόρων του.
Το Άμπου Ντάμπι είχε αναπτύξει στενές σχέσεις με νότιες και παράκτιες δυνάμεις που είχαν διαφορετικές πολιτικές επιδιώξεις.
Σήμερα το περιβάλλον έχει αλλάξει ξανά.
Και η Τουρκία επιχειρεί να συνομιλεί ταυτόχρονα με:
τα ΗΑΕ,
τη Σαουδική Αραβία,
το Πακιστάν,
το Κατάρ,
και το Ιράν.
Το παράδοξο της Τουρκίας και του Ιράν
Εδώ βρίσκεται ίσως το δυσκολότερο κομμάτι της τουρκικής στρατηγικής.
Οι Χούθι υποστηρίζονται από το Ιράν.
Η Τουρκία όμως δεν θέλει να μετατρέψει τη στήριξή της προς τη Σαουδική Αραβία σε μέτωπο εναντίον της Τεχεράνης.
Ο Φιντάν έχει επιμείνει ότι οι περιφερειακές κρίσεις πρέπει να επιλύονται διπλωματικά και ότι η σταθερότητα του Ιράν επηρεάζει άμεσα ολόκληρη την περιοχή.
Άρα η Άγκυρα επιχειρεί να κρατήσει δύο γραμμές ταυτόχρονα:
στήριξη της Σαουδικής Αραβίας απέναντι στους Χούθι — χωρίς ρήξη με το Ιράν.
Δεν είναι εύκολη ισορροπία.
Η Τουρκία θέλει «regional ownership»
Υπάρχει όμως μια μεγαλύτερη ιδέα πίσω από τις κινήσεις Φιντάν.
Η Άγκυρα υποστηρίζει ότι οι χώρες της περιοχής πρέπει να αποκτήσουν μεγαλύτερη ευθύνη για την επίλυση των δικών τους κρίσεων.
Τουρκικές διπλωματικές πηγές έχουν τονίσει ότι οι εξωτερικές παρεμβάσεις έχουν συχνά παρατείνει τις συγκρούσεις και ότι χρειάζεται μεγαλύτερη «περιφερειακή ιδιοκτησία».
Με άλλα λόγια:
λιγότερη εξάρτηση από εξωτερικές δυνάμεις,
περισσότερος συντονισμός μεταξύ των κρατών της περιοχής.
Για την Τουρκία, αυτό δημιουργεί και μια ευκαιρία.
Να γίνει ένας από τους κεντρικούς παίκτες της νέας αρχιτεκτονικής ασφαλείας του Κόλπου.
Η Άγκυρα βλέπει ένα νέο τόξο ισχύος
Το ταξίδι Φιντάν δεν αφορά μόνο την Υεμένη.
Και δεν αφορά μόνο το Ορμούζ.
Είναι μέρος μιας πολύ μεγαλύτερης μετατόπισης.
Η Τουρκία χτίζει ταυτόχρονα:
στρατηγική σχέση με τα ΗΑΕ,
αμυντικό άξονα με Σαουδική Αραβία και Πακιστάν,
κανάλια επικοινωνίας με το Ιράν,
ισχυρή παρουσία στη Συρία,
και αυξανόμενο ρόλο στις ενεργειακές και εμπορικές διαδρομές που ενώνουν Ασία, Μέση Ανατολή και Ευρώπη.
Δεν σημαίνει ότι όλοι αυτοί οι παίκτες έχουν τα ίδια συμφέροντα.
Το αντίθετο.
Η αξία της Άγκυρας βρίσκεται ακριβώς στην προσπάθειά της να μπορεί να μιλά με διαφορετικές πλευρές.
Το νέο γεωπολιτικό τρίγωνο: Άγκυρα–Ριάντ–Άμπου Ντάμπι
Για χρόνια οι σχέσεις μεταξύ Τουρκίας, Σαουδικής Αραβίας και ΗΑΕ χαρακτηρίζονταν από έντονο ανταγωνισμό.
Σήμερα η εικόνα είναι διαφορετική.
Οικονομικές συμφωνίες.
Αμυντική βιομηχανία.
Επενδύσεις.
Ενεργειακή ασφάλεια.
Περιφερειακός συντονισμός.
Η κρίση με το Ιράν και η νέα ανάφλεξη στην Υεμένη επιταχύνουν αυτή τη σύγκλιση.
Δεν δημιουργούν μία ενιαία συμμαχία με κοινή στρατηγική για τα πάντα.
Δημιουργούν όμως έναν πολύ ισχυρότερο μηχανισμό συνεννόησης από εκείνον που υπήρχε πριν από λίγα χρόνια.
Δύο Στενά – Ένα παγκόσμιο πρόβλημα
Και τελικά η γεωγραφία επιστρέφει.
Στη μία πλευρά:
Ορμούζ.
Στην άλλη:
Bab el-Mandeb.
Ανάμεσά τους:
Σαουδική Αραβία,
ΗΑΕ,
Υεμένη,
Ομάν.
Και γύρω τους:
Ιράν,
Τουρκία,
Πακιστάν,
ΗΠΑ,
Κίνα,
Ευρώπη.
Αυτό δεν είναι πλέον μόνο ένας περιφερειακός πόλεμος.
Είναι η μάχη για τις θαλάσσιες αρτηρίες που μεταφέρουν ενέργεια και εμπόριο από τον Κόλπο προς τον υπόλοιπο κόσμο.
Και η επίσκεψη Φιντάν στον MBZ δείχνει ότι η Τουρκία δεν θέλει απλώς να παρακολουθεί αυτή τη νέα ισορροπία.
Θέλει θέση στο τραπέζι όπου θα διαμορφωθεί.
Πηγή: pagenews.gr