Η διπλωματία δεν έχει ακόμη καταρρεύσει.
Αλλά το παράθυρο στενεύει.
Οι νέες προσπάθειες του Κατάρ να μεσολαβήσει μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν δεν έχουν οδηγήσει μέχρι στιγμής σε ουσιαστική σύγκλιση, καθώς Ουάσιγκτον και Τεχεράνη παραμένουν εγκλωβισμένες στο ίδιο βασικό ερώτημα:
ποιος θα κάνει πρώτος πίσω;
Σύμφωνα με τρεις πηγές που επικαλείται το Axios, οι επαφές αυτής της εβδομάδας απέδωσαν ελάχιστη πρόοδο και στις δύο πλευρές ενισχύεται η εκτίμηση ότι μια νέα φάση στρατιωτικής σύγκρουσης γίνεται πιθανότερη.
Το Reuters επιβεβαιώνει ότι το Κατάρ επιχειρεί να διαπραγματευτεί μια τροποποιημένη εκδοχή του επταήμερου σχεδίου που παρουσίασε η Τεχεράνη στη Νέα Υόρκη.
Ώρες συνομιλιών – Χωρίς το breakthrough
Ο Καταριανός διαμεσολαβητής Αλί αλ-Θαουάντι πραγματοποίησε πολύωρες συνομιλίες στη Νέα Υόρκη με τον Ιρανό υπουργό Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί.
Το αποτέλεσμα, σύμφωνα με τις πληροφορίες του Axios, ήταν περιορισμένο.
Οι δύο πλευρές δεν εμφανίζονται διατεθειμένες να μετακινηθούν αρκετά ώστε να δημιουργηθεί συμφωνία.
Αυτό έρχεται μετά από μια εβδομάδα έντονης παρασκηνιακής διπλωματίας στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ.
Οι απεσταλμένοι του Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ, συμμετείχαν σε έμμεσες διαπραγματεύσεις με τον Αραγτσί μέσω Καταριανών μεσολαβητών.
Πριν από λίγες ημέρες ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο είχε χαρακτηρίσει τις επαφές «σε μεγάλο βαθμό θετικές», διευκρινίζοντας όμως ότι δεν υπήρξε σημαντική πρόοδος.
Τώρα η αισιοδοξία υποχωρεί.
Το ιρανικό σχέδιο των επτά ημερών
Η Τεχεράνη έχει βάλει στο τραπέζι ένα συγκεκριμένο σχέδιο.
Το Reuters αναφέρει ότι η ιρανική πρόταση προβλέπει:
- τερματισμό των εχθροπραξιών στο Ιράν και στον Λίβανο,
- αποδέσμευση δισεκατομμυρίων δολαρίων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων,
- άρση των κυρώσεων στις ιρανικές εξαγωγές πετρελαίου,
- τερματισμό του αμερικανικού αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών.
Στη συνέχεια η Τεχεράνη θα προχωρούσε στο άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ και θα επανεκκινούσαν οι συνομιλίες για το πυρηνικό πρόγραμμα.
Ο Αραγτσί έχει καταστήσει σαφή τη λογική:
«Οι όροι μας είναι ξεκάθαροι», δήλωσε, υποστηρίζοντας ότι οποιαδήποτε κίνηση για το Ορμούζ εξαρτάται από την ικανοποίησή τους και ότι μόνο μια διαπραγματευτική λύση μπορεί να τερματίσει το αδιέξοδο.
Ο Τραμπ είπε «όχι»
Η Ουάσιγκτον δεν αποδέχθηκε την πρόταση.
Ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε το Σάββατο ότι απέρριψε το τελευταίο ιρανικό σχέδιο που μεταφέρθηκε στις ΗΠΑ μέσω των έμμεσων διαπραγματεύσεων.
«Έκαναν μια πρόταση και την απέρριψα», είπε.
Η αμερικανική θέση είναι ουσιαστικά αντίστροφη από την ιρανική.
Η Τεχεράνη θέλει να ξεκινήσει από:
Ορμούζ → αποκλεισμό → κυρώσεις → οικονομική ανακούφιση.
Η κυβέρνηση Τραμπ θέλει να ξεκινήσει από:
πυρηνικό πρόγραμμα → συγκεκριμένες ιρανικές παραχωρήσεις → οικονομικά ανταλλάγματα.
Και εκεί βρίσκεται ο πυρήνας του αδιεξόδου.
Η αμερικανική προσφορά: χρήματα και κυρώσεις έναντι πυρηνικών παραχωρήσεων
Η Ουάσιγκτον δεν προσφέρει μόνο πίεση.
Σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους που μίλησαν στο Axios, ο Τραμπ έχει αφήσει στο τραπέζι την προοπτική χαλάρωσης οικονομικών κυρώσεων και πρόσβασης του Ιράν σε παγωμένα κεφάλαια, εφόσον η Τεχεράνη κάνει συγκεκριμένα βήματα περιορισμού του πυρηνικού της προγράμματος.
Αυτό σημαίνει ότι τα βασικά συστατικά ενός πιθανού συμβιβασμού υπάρχουν.
Το πρόβλημα είναι η σειρά.
Καμία πλευρά δεν θέλει να παραδώσει το βασικό της διαπραγματευτικό χαρτί πριν πάρει κάτι χειροπιαστό από την άλλη.
Το Ορμούζ είναι πλέον το κέντρο της διαπραγμάτευσης
Έτσι, ένας θαλάσσιος διάδρομος μήκους λίγων δεκάδων χιλιομέτρων βρίσκεται πλέον στο κέντρο μιας πολύ μεγαλύτερης γεωπολιτικής διαπραγμάτευσης.
Η Τεχεράνη χρησιμοποιεί την πίεση στο Ορμούζ για να ζητήσει οικονομική ανακούφιση.
Οι ΗΠΑ χρησιμοποιούν τον ναυτικό και οικονομικό αποκλεισμό για να πιέσουν το Ιράν να κάνει πυρηνικές παραχωρήσεις.
Το Reuters είχε ήδη αποκαλύψει ότι οι δύο πλευρές εξέταζαν ένα σταδιακό μοντέλο συμφωνίας, στο οποίο το Ιράν θα άνοιγε το Ορμούζ και οι ΗΠΑ θα χαλάρωναν τον οικονομικό αποκλεισμό.
Αλλά υπάρχει ένα πρόβλημα.
Κανείς δεν θέλει να κινηθεί πρώτος.
Η Ουάσιγκτον πιστεύει ότι ο χρόνος δουλεύει υπέρ της
Στην αμερικανική πλευρά υπάρχει η εκτίμηση ότι η οικονομική πίεση πάνω στην Τεχεράνη αυξάνεται.
Οι ΗΠΑ έχουν συνδυάσει τον ναυτικό αποκλεισμό με νέες κυρώσεις, περιορίζοντας σημαντικά τις ιρανικές πετρελαϊκές εξαγωγές και τις πηγές σκληρού συναλλάγματος.
Ταυτόχρονα, η ναυσιπλοΐα μέσω Ορμούζ έχει αρχίσει να ανακάμπτει υπό αμερικανική προστασία.
Αμερικανοί αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι μόνο σε διάστημα 72 ωρών πέρασαν από τα Στενά περίπου 60 εκατ. βαρέλια πετρελαίου, αν και οι συνολικές ροές εξακολουθούν να βρίσκονται κάτω από τα προπολεμικά επίπεδα.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία.
Εάν ο υπόλοιπος Κόλπος μπορεί να συνεχίσει σταδιακά να εξάγει ενώ το ίδιο το Ιράν δυσκολεύεται, τότε η πίεση αντιστρέφεται.
Η Τεχεράνη επιμένει: Δεν παραδίδουμε το Ορμούζ δωρεάν
Το Ιράν βλέπει διαφορετικά την κατάσταση.
Για την Τεχεράνη, το άνοιγμα του Ορμούζ χωρίς προηγούμενες αμερικανικές παραχωρήσεις θα σήμαινε ότι παραδίδει το σημαντικότερο διαπραγματευτικό της χαρτί χωρίς αντάλλαγμα.
Ο Αραγτσί επιμένει ότι οι όροι του Ιράν πρέπει να ικανοποιηθούν πριν από οποιαδήποτε πλήρη αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας.
Και αυτή η στάση δεν είναι μόνο απέναντι στις ΗΠΑ.
Στο εσωτερικό του Ιράν υπάρχουν επίσης ισχυρές αντιστάσεις απέναντι στη διπλωματική διαδικασία.
Το Reuters έχει καταγράψει αντιδράσεις από σκληροπυρηνικούς κύκλους, ενώ ιρανικές πηγές ανέφεραν ότι η αντιπροσωπεία είχε λάβει εντολή να μην πραγματοποιήσει απευθείας συνάντηση με τους Αμερικανούς.
Γιατί το Κατάρ είναι τόσο σημαντικό
Μέσα σε αυτή την εξίσωση, η Ντόχα αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα.
Το Κατάρ έχει τη δυνατότητα να συνομιλεί τόσο με την Ουάσιγκτον όσο και με την Τεχεράνη και λειτουργεί ως ένας από τους βασικούς μεταφορείς προτάσεων μεταξύ των δύο πλευρών.
Δεν είναι μόνο του.
Πακιστάν, Ομάν, Τουρκία, Αίγυπτος και Σαουδική Αραβία έχουν επίσης εμπλακεί σε διαφορετικές φάσεις των προσπαθειών αποκλιμάκωσης.
Όμως αυτή τη στιγμή η καταριανή διαμεσολάβηση βρίσκεται στο κέντρο της τελευταίας προσπάθειας.
Και η αποτυχία της θα είχε συνέπειες πολύ πέρα από τη Ντόχα.
Το στρατιωτικό σενάριο επιστρέφει
Αυτό είναι το πιο ανησυχητικό στοιχείο του σημερινού ρεπορτάζ.
Σύμφωνα με το Axios, το διπλωματικό αδιέξοδο ενισχύει την εκτίμηση και στις δύο πλευρές ότι μπορεί να υπάρξει νέα στρατιωτική σύγκρουση.
Ο Τραμπ έχει ήδη δείξει ότι αντιμετωπίζει τη στρατιωτική πίεση και τη διπλωματία ως δύο παράλληλα εργαλεία.
Τον Ιούλιο είχε δηλώσει ότι πάγωσε προσωρινά τα αμερικανικά πλήγματα ώστε να δοθεί ακόμη μία ευκαιρία στις συνομιλίες, προειδοποιώντας όμως ότι εάν αποτύχουν, οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να επιστρέψουν σε ισχυρή στρατιωτική δράση.
Αυτό δεν σημαίνει ότι έχει ληφθεί απόφαση για νέα επίθεση.
Σημαίνει όμως ότι η στρατιωτική επιλογή παραμένει ενεργή μέσα στον αμερικανικό σχεδιασμό.
Και η Ευρώπη βρίσκεται ξανά στη ζώνη του κόστους
Για την Ευρώπη, το αδιέξοδο ΗΠΑ–Ιράν δεν είναι μια μακρινή διπλωματική διαμάχη.
Μια νέα μεγάλη στρατιωτική κλιμάκωση θα μπορούσε να επηρεάσει ταυτόχρονα:
τις τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου,
τη ναυσιπλοΐα μέσω Ορμούζ,
την ασφάλεια στην Ερυθρά Θάλασσα,
τα ασφάλιστρα μεταφοράς,
τις αλυσίδες εφοδιασμού,
και τελικά τον ευρωπαϊκό πληθωρισμό.
Και υπάρχει ένας πρόσθετος κίνδυνος.
Εάν μια νέα σύγκρουση συνδεθεί με παράλληλη κλιμάκωση των Χούθι, η πίεση θα μπορούσε να μεταφερθεί ταυτόχρονα από το Ορμούζ προς το Bab el-Mandeb και την Ερυθρά Θάλασσα.
Τότε το πρόβλημα δεν θα αφορά μόνο την παραγωγή πετρελαίου.
Θα αφορά ολόκληρη την ενεργειακή και εμπορική διαδρομή Κόλπος–Σουέζ–Ευρώπη.
Δεν διαφωνούν μόνο για το «τι» – Διαφωνούν για το «ποιος πρώτος»
Αυτό είναι το σημείο που εξηγεί γιατί μια συμφωνία φαίνεται τόσο κοντά στα χαρτιά και τόσο μακριά στην πράξη.
Υπάρχουν στοιχεία ενός πιθανού συμβιβασμού.
Το Ιράν μπορεί να ανοίξει το Ορμούζ.
Οι ΗΠΑ μπορούν να χαλαρώσουν τον αποκλεισμό και μέρος των κυρώσεων.
Η Τεχεράνη μπορεί να επιστρέψει σε πυρηνικές διαπραγματεύσεις.
Η Ουάσιγκτον μπορεί να επιτρέψει πρόσβαση σε παγωμένα ιρανικά κεφάλαια.
Το πρόβλημα είναι η αλληλουχία.
Το Ιράν φοβάται ότι εάν ανοίξει πρώτο το Ορμούζ θα χάσει το βασικό leverage του.
Οι ΗΠΑ φοβούνται ότι εάν άρουν πρώτες τον οικονομικό στραγγαλισμό, η Τεχεράνη θα πάρει την οικονομική ανάσα χωρίς να κάνει τις πυρηνικές παραχωρήσεις που ζητά η Ουάσιγκτον.
Γι’ αυτό το Κατάρ δεν προσπαθεί απλώς να βρει έναν συμβιβασμό.
Προσπαθεί να δημιουργήσει έναν μηχανισμό στον οποίο καμία πλευρά δεν θα χρειαστεί να εμπιστευθεί την άλλη για να κινηθεί πρώτη.
Αν αυτό αποτύχει, το επόμενο κεφάλαιο μπορεί να μη γραφτεί σε αίθουσα διαπραγματεύσεων στη Νέα Υόρκη.
Μπορεί να γραφτεί ξανά στον Περσικό Κόλπο.
Πηγή: pagenews.gr