Η αποχώρηση των τελευταίων αμερικανικών δυνάμεων από την περιοχή του Ερμπίλ κλείνει ένα μεγάλο κεφάλαιο της στρατιωτικής παρουσίας των ΗΠΑ στο Ιράκ.
Ανοίγει όμως ένα πολύ δυσκολότερο.
Γιατί το Ιράκ του 2026 δεν βρίσκεται απλώς ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη.
Βρίσκεται πάνω στη νέα γραμμή αντιπαράθεσης που ενώνει Ιράν, Σαουδική Αραβία, Στενό του Ορμούζ, πετρελαϊκές εγκαταστάσεις και ένοπλες σιιτικές οργανώσεις.
Και αυτό μετατρέπει την αμερικανική αποχώρηση από στρατιωτικό γεγονός σε μεγάλο γεωπολιτικό και ενεργειακό τεστ.
Οι Αμερικανοί έφυγαν – οι ένοπλες οργανώσεις έμειναν
Η αμερικανική αποχώρηση δεν προέκυψε αιφνιδιαστικά.
Αποτελεί συνέχεια του χρονοδιαγράμματος που είχαν συμφωνήσει Ουάσιγκτον και Βαγδάτη για τη μετάβαση από την αποστολή του διεθνούς συνασπισμού εναντίον του ISIS σε διαφορετικό μοντέλο διμερών σχέσεων ασφαλείας.
Αυτό που άλλαξε δραματικά είναι το περιβάλλον μέσα στο οποίο ολοκληρώνεται.
Ο πόλεμος ΗΠΑ–Ιράν και η σύγκρουση γύρω από το Ορμούζ έχουν μετατρέψει το Ιράκ από ενδιάμεσο γεωγραφικό χώρο σε ένα από τα πιο ευαίσθητα σημεία της περιφερειακής ασφάλειας.
Στο εσωτερικό του εξακολουθούν να δρουν ισχυρές ένοπλες οργανώσεις με στενές σχέσεις με την Τεχεράνη.
Μεταξύ αυτών βρίσκονται η Kataib Hezbollah και η Harakat al-Nujaba.
Και εδώ βρίσκεται η μεγάλη δυσκολία για τη Βαγδάτη.
Το παράδοξο των Popular Mobilisation Forces
Πολλές από τις σιιτικές οργανώσεις δεν λειτουργούν απλώς εκτός κράτους.
Τμήματά τους εντάσσονται στο ευρύτερο σύστημα των Popular Mobilisation Forces – PMF, το οποίο χρηματοδοτείται από το ιρακινό κράτος και δημιουργήθηκε μέσα στις συνθήκες του πολέμου κατά του ISIS.
Έτσι προκύπτει ένα θεσμικό παράδοξο:
η Βαγδάτη καλείται να επιβάλει το κρατικό μονοπώλιο στη χρήση βίας απέναντι σε οργανώσεις που έχουν αποκτήσει ταυτόχρονα στρατιωτική, πολιτική και θεσμική παρουσία.
Το πρόβλημα επομένως δεν λύνεται με μια απλή κυβερνητική εντολή «παραδώστε τα όπλα».
Είναι μάχη για το ποιος έχει τελικά το δικαίωμα να αποφασίζει για πόλεμο και ειρήνη από το ιρακινό έδαφος.
Το drone που αλλάζει ολόκληρη την εικόνα
Εδώ αποκτά ιδιαίτερη σημασία ένα περιστατικό του Σεπτεμβρίου.
Ιρακινές δυνάμεις ασφαλείας ανακοίνωσαν την κατάσχεση πλατφόρμας εκτόξευσης drones στη Maysan, κοντά στα σύνορα με το Ιράν, στο πλαίσιο έρευνας για επιθέσεις εναντίον σαουδαραβικών ενεργειακών υποδομών.
Η γεωγραφία έχει τεράστια σημασία.
Η Maysan βρίσκεται απέναντι από το Ιράν αλλά ταυτόχρονα προσφέρει πρόσβαση προς την αραβική χερσόνησο.
Εάν ένοπλες ομάδες μπορούν να χρησιμοποιούν το νότιο Ιράκ για επιθέσεις προς τον Κόλπο, τότε η ασφάλεια της Σαουδικής Αραβίας δεν εξαρτάται πλέον μόνο από το τι εκτοξεύεται από το Ιράν ή την Υεμένη.
Προστίθεται και ένας τρίτος άξονας:
το ιρακινό έδαφος.
Στο στόχαστρο η αρτηρία που παρακάμπτει το Ορμούζ
Το ενεργειακό σκέλος είναι ακόμη σημαντικότερο.
Η East–West Pipeline της Σαουδικής Αραβίας μεταφέρει αργό από τα πεδία της ανατολικής χώρας προς την Ερυθρά Θάλασσα.
Η στρατηγική της αξία εκτοξεύεται όταν το Στενό του Ορμούζ βρίσκεται σε κρίση.
Για το Ριάντ αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους τρόπους να διοχετεύει πετρέλαιο προς τις παγκόσμιες αγορές χωρίς τα tankers να χρειάζεται να περάσουν από το Ορμούζ.
Επομένως, οποιαδήποτε επίθεση σε αυτή την υποδομή έχει σημασία πολύ μεγαλύτερη από τη φυσική ζημιά που μπορεί να προκαλέσει.
Χτυπά την ίδια την εναλλακτική οδό απέναντι στο Ορμούζ.
Η νέα γεωγραφία του ενεργειακού πολέμου
Έτσι δημιουργείται ένας εξαιρετικά επικίνδυνος ενεργειακός χάρτης.
Στα ανατολικά βρίσκεται το Ορμούζ.
Στα νότια, το Bab el-Mandeb και η Ερυθρά Θάλασσα.
Στο κέντρο, οι σαουδαραβικοί αγωγοί που επιχειρούν να παρακάμψουν τα θαλάσσια chokepoints.
Και στα βόρεια της Σαουδικής Αραβίας βρίσκεται πλέον το Ιράκ, όπου το κράτος προσπαθεί να ελέγξει ένοπλους σχηματισμούς με δικές τους δυνατότητες drones και πυραύλων.
Αυτό σημαίνει ότι το energy security του Κόλπου δεν αφορά πλέον μόνο την προστασία δεξαμενόπλοιων.
Αφορά αγωγούς, βάσεις drones, αποθήκες όπλων, σύνορα και πολιτοφυλακές.
Η Τεχεράνη και το πλεονέκτημα της «άρνησης ευθύνης»
Υπάρχει και μία ακόμη διάσταση.
Μια απευθείας ιρανική επίθεση εναντίον σαουδαραβικού στόχου δημιουργεί άμεσα το ζήτημα της κρατικής ευθύνης και τον κίνδυνο ευθείας διακρατικής σύγκρουσης.
Μια επίθεση από ένοπλη οργάνωση που δρα στο Ιράκ δημιουργεί πολύ πιο σύνθετο πρόβλημα απόδοσης ευθύνης.
Ποιος έδωσε την εντολή;
Ποιος παρείχε το drone;
Γνώριζε η Βαγδάτη;
Ενήργησε η οργάνωση αυτόνομα;
Υπήρχε καθοδήγηση από το Ιράν;
Αυτά δεν μπορούν να απαντηθούν αυτόματα μόνο από το σημείο εκτόξευσης.
Και ακριβώς αυτή η ασάφεια μπορεί να λειτουργήσει ως στρατηγικό πλεονέκτημα για ένοπλους μη κρατικούς δρώντες.
Το Ιράκ λέει: Δεν θα γίνουμε βάση επιθέσεων
Η επίσημη θέση της Βαγδάτης κινείται στην αντίθετη κατεύθυνση.
Η ιρακινή ηγεσία έχει δηλώσει ότι δεν θα επιτρέψει να χρησιμοποιηθεί το έδαφος της χώρας για επιθέσεις εναντίον άλλων κρατών.
Και αυτό δεν αποτελεί απλώς διπλωματική δήλωση.
Το ίδιο το Ιράκ έχει τεράστιο οικονομικό συμφέρον να αποφύγει μια νέα περιφερειακή κλιμάκωση.
Γιατί είναι ήδη ένας από τους μεγαλύτερους χαμένους της κρίσης στο Ορμούζ.
$60 δισ. χαμένα για τη Βαγδάτη
Ο πρωθυπουργός Ali al-Zaidi αποκάλυψε στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ ότι το Ιράκ έχει χάσει περίπου $60 δισ. σε πετρελαϊκά έσοδα από την έναρξη του πολέμου.
Το πετρέλαιο χρηματοδοτεί περίπου το 90% του ομοσπονδιακού προϋπολογισμού.
Πριν από την κρίση το Ιράκ εξήγαγε περίπου 3,5 εκατ. βαρέλια ημερησίως.
Τον Σεπτέμβριο οι πραγματικές εξαγωγές βρίσκονταν περίπου στα 2,5 εκατ. βαρέλια ημερησίως, παρά το γεγονός ότι η θεωρητική εξαγωγική δυνατότητα ήταν πολύ μεγαλύτερη.
Η αιτία βρίσκεται κυρίως στο Ορμούζ.
Το Ιράκ είναι όμηρος του ίδιου chokepoint
Εδώ βρίσκεται το μεγάλο ιρακινό παράδοξο.
Η χώρα διαθέτει από τα μεγαλύτερα αποθέματα πετρελαίου στον κόσμο.
Αλλά η συντριπτική πλειονότητα των θαλάσσιων εξαγωγών της περνά από τον Κόλπο και το Στενό του Ορμούζ.
Κατά την κορύφωση της κρίσης, περίπου 90% των συνήθων πετρελαϊκών εξαγωγών μέσω του Κόλπου επηρεάστηκε.
Αυτό ανάγκασε τη Βαγδάτη να αναζητήσει επειγόντως εναλλακτικές.
Η Τουρκία ξαναμπαίνει στον ενεργειακό χάρτη
Η σημαντικότερη βρίσκεται προς τον βορρά.
Ο Iraq–Türkiye Pipeline προσφέρει έξοδο προς το Τσεϊχάν και τη Μεσόγειο, χωρίς διέλευση από το Ορμούζ.
Βαγδάτη και Άγκυρα έχουν συμφωνήσει στην αύξηση των ροών, με στόχο τουλάχιστον 750.000 βαρέλια ημερησίως.
Παράλληλα εξετάζονται ξανά πιθανές διαδρομές προς Ιορδανία και Συρία.
Ωστόσο, σύμφωνα με στελέχη και αναλυτές του ιρακινού ενεργειακού τομέα, καμία από αυτές δεν μπορεί βραχυπρόθεσμα να αντικαταστήσει πλήρως τη νότια εξαγωγική πύλη.
Το Ιράκ επομένως έχει κάθε λόγο να θέλει ανοιχτό Ορμούζ, ήρεμη Σαουδική Αραβία και λειτουργικές σχέσεις με τις μοναρχίες του Κόλπου.
Και γι’ αυτό οι πολιτοφυλακές γίνονται εσωτερική απειλή
Αυτό αλλάζει και τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να διαβαστεί το πρόβλημα των φιλοϊρανικών οργανώσεων.
Δεν είναι πλέον μόνο ζήτημα της σχέσης Βαγδάτης–Ουάσιγκτον.
Εάν μια ένοπλη ομάδα χρησιμοποιήσει ιρακινό έδαφος για να πλήξει σαουδαραβική ενεργειακή εγκατάσταση, μπορεί να προκαλέσει αντίποινα που θα επιβαρύνουν ολόκληρο το Ιράκ.
Μπορεί να βλάψει τις σχέσεις με το Ριάντ.
Μπορεί να δυσκολέψει τις επενδύσεις από τον Κόλπο.
Και μπορεί να επιβαρύνει μια οικονομία που ήδη χάνει δεκάδες δισεκατομμύρια από την ενεργειακή κρίση.
Με αυτή την έννοια, η προσπάθεια της Βαγδάτης να περιορίσει τα ανεξέλεγκτα όπλα δεν είναι πλέον μόνο θέμα κρατικής κυριαρχίας.
Είναι και ζήτημα οικονομικής επιβίωσης.
Η αμερικανική αποχώρηση δεν σημαίνει αμερικανική εξαφάνιση
Υπάρχει όμως μια σημαντική διάκριση.
Η αποχώρηση των στρατευμάτων δεν σημαίνει ότι η Ουάσιγκτον παύει να διαθέτει επιρροή στο Ιράκ.
Η αμερικανική οικονομική επιρροή παραμένει σημαντική, όπως και οι σχέσεις ασφαλείας που μπορούν να συνεχιστούν σε διαφορετικές μορφές.
Ιδιαίτερη σημασία έχει το χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Τα έσοδα από τις ιρακινές εξαγωγές πετρελαίου περνούν μέσα από μηχανισμούς που συνδέονται στενά με το αμερικανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα και η Ουάσιγκτον διαθέτει εργαλεία για τον έλεγχο της πρόσβασης ιρακινών τραπεζών σε δολάρια.
Η αμερικανική επιρροή επομένως μπορεί να μετακινηθεί:
από το στρατιωτικό αποτύπωμα προς τη χρηματοπιστωτική και διπλωματική πίεση.
Το κρίσιμο ερώτημα για τη Σαουδική Αραβία
Το επόμενο μεγάλο τεστ αφορά το Ριάντ.
Εάν νέα επίθεση σε σαουδαραβική ενεργειακή υποδομή αποδοθεί αξιόπιστα σε ένοπλη ομάδα που δρα από το Ιράκ, η Σαουδική Αραβία θα βρεθεί μπροστά σε ένα εξαιρετικά δύσκολο δίλημμα.
Να απαιτήσει από τη Βαγδάτη να δράσει;
Να επιδιώξει αμερικανική παρέμβαση;
Ή να θεωρήσει ότι πρέπει να προστατεύσει μόνη της τις υποδομές της;
Κάθε επιλογή έχει διαφορετικό κίνδυνο κλιμάκωσης.
Και ακριβώς εδώ η αποχώρηση των αμερικανικών δυνάμεων αποκτά μεγαλύτερη γεωπολιτική σημασία.
Το πραγματικό στοίχημα δεν είναι ποιος «κερδίζει» το Ιράκ
Για χρόνια η συζήτηση γινόταν με έναν απλό τρόπο:
φεύγουν οι ΗΠΑ, άρα κερδίζει το Ιράν.
Η πραγματικότητα είναι περισσότερο σύνθετη.
Το Ιράν διαθέτει σημαντική πολιτική και στρατιωτική επιρροή μέσω δεσμών με ιρακινές οργανώσεις.
Η Βαγδάτη όμως πληρώνει ήδη τεράστιο οικονομικό τίμημα από την περιφερειακή σύγκρουση και έχει συμφέρον να περιορίσει οποιαδήποτε δράση μετατρέπει το Ιράκ σε πεδίο αντιποίνων.
Η Σαουδική Αραβία χρειάζεται να προστατεύσει τις ενεργειακές διαδρομές της.
Η Τουρκία αποκτά μεγαλύτερη σημασία ως εναλλακτική έξοδος του ιρακινού πετρελαίου.
Και η Ουάσιγκτον, ακόμη και χωρίς στρατεύματα, διατηρεί οικονομικά και διπλωματικά εργαλεία.
Η επόμενη μάχη είναι για το ποιος ελέγχει το ιρακινό έδαφος
Αυτό είναι τελικά το πραγματικό ερώτημα μετά την αμερικανική αποχώρηση.
Όχι αν δημιουργήθηκε ένα «κενό».
Αλλά ποιος έχει την τελική εξουσία πάνω στο ιρακινό έδαφος.
Η κυβέρνηση της Βαγδάτης;
Οι PMF ως κρατικά ενταγμένη δύναμη;
Οι ισχυρότερες πολιτοφυλακές;
Ή δίκτυα που μπορούν να λειτουργούν αρκετά αυτόνομα ώστε να σύρουν το κράτος σε μια σύγκρουση που δεν επέλεξε;
Το επόμενο drone που θα εντοπιστεί να απογειώνεται από το Ιράκ μπορεί επομένως να έχει μεγαλύτερη σημασία από την τελευταία αμερικανική στρατιωτική φάλαγγα που έφυγε από τη χώρα.
Γιατί θα δείξει εάν η αποχώρηση των ΗΠΑ συνοδεύεται από ενίσχυση της ιρακινής κυριαρχίας — ή από μεγαλύτερο χώρο δράσης για τις ένοπλες οργανώσεις που η Βαγδάτη ακόμη προσπαθεί να ελέγξει.
Πηγή: pagenews.gr