Ecofin: «Πράσινο φως» στην Ελλάδα για την ενεργειακή ρήτρα – Τι αλλάζει και τα 400 εκατ. του χειμώνα

Ένα νέο δημοσιονομικό «όπλο» για την αντιμετώπιση του ενεργειακού κόστους αποκτά η Ελλάδα, καθώς στο Ecofin της 9ης Οκτωβρίου στο Λουξεμβούργο αναμένεται να δοθεί το «πράσινο φως» στο ελληνικό αίτημα για επέκταση της εθνικής ρήτρας διαφυγής και στις δαπάνες ενεργειακής ασφάλειας.

Η Ελλάδα έχει ιδιαίτερη θέση στη συγκεκριμένη διαδικασία.

Είναι το μοναδικό κράτος-μέλος που υπέβαλε σχετικό αίτημα.

Η νέα δυνατότητα δεν σημαίνει ότι οι Βρυξέλλες στέλνουν ένα νέο πακέτο ευρωπαϊκών κονδυλίων στην Αθήνα.

Σημαίνει όμως κάτι εξαιρετικά σημαντικό για τη δημοσιονομική πολιτική:

επιλέξιμες πρόσθετες ενεργειακές δαπάνες θα μπορούν, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, να πραγματοποιούνται με μεγαλύτερη ευελιξία σε σχέση με τα όρια του νέου ευρωπαϊκού δημοσιονομικού πλαισίου.

Και αυτό συμβαίνει σε μια στιγμή που η ενεργειακή κρίση εξακολουθεί να πιέζει νοικοκυριά, επιχειρήσεις και ιδιαίτερα την ευρωπαϊκή βιομηχανία.

Η Ελλάδα μόνη στην ΕΕ ζήτησε την ενεργειακή ρήτρα

Το ελληνικό αίτημα αποτελεί επέκταση του μηχανισμού της εθνικής ρήτρας διαφυγής, ο οποίος ενεργοποιήθηκε αρχικά για την αύξηση των αμυντικών δαπανών.

Η Αθήνα ζήτησε να μπορεί να χρησιμοποιήσει αντίστοιχη δημοσιονομική ευελιξία και για συγκεκριμένες δαπάνες που σχετίζονται με την ενεργειακή ασφάλεια.

Το αίτημα πέρασε από την αξιολόγηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και το επόμενο βήμα είναι η απόφαση του Συμβουλίου.

Εφόσον δοθεί η αναμενόμενη έγκριση, η Ελλάδα θα αποκτήσει ένα πρόσθετο περιθώριο για ενεργειακές επενδύσεις και παρεμβάσεις χωρίς οι συγκεκριμένες επιλέξιμες δαπάνες να αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο στο πλαίσιο της συμφωνημένης πορείας των καθαρών δαπανών.

Τι σημαίνει στην πράξη

Εδώ βρίσκεται η ουσία της απόφασης.

Οι νέοι ευρωπαϊκοί δημοσιονομικοί κανόνες θέτουν για κάθε κράτος-μέλος συγκεκριμένη πορεία αύξησης των καθαρών πρωτογενών δαπανών.

Η εθνική ρήτρα διαφυγής επιτρέπει προσωρινή απόκλιση από αυτή την πορεία για συγκεκριμένες κατηγορίες δαπανών.

Άρα η Ελλάδα αποκτά μεγαλύτερη δυνατότητα να χρηματοδοτήσει επιλέξιμες ενεργειακές παρεμβάσεις χωρίς αυτές να εξαντλούν με τον συνήθη τρόπο τον διαθέσιμο χώρο κάτω από το όριο των καθαρών δαπανών.

Δεν είναι καινούργιο ταμείο. Είναι μεγαλύτερος δημοσιονομικός χώρος.

Και η διαφορά είναι σημαντική.

Δεν είναι «δωρεάν χρήμα»

Υπάρχει όμως ένας κρίσιμος αστερίσκος.

Η ρήτρα δεν σημαίνει ότι οι δαπάνες εξαφανίζονται από τα δημόσια οικονομικά.

Τα χρήματα πρέπει να βρεθούν από το ελληνικό Δημόσιο.

Και εφόσον χρηματοδοτηθούν μέσω πρόσθετου δανεισμού ή επιβαρύνουν το δημοσιονομικό αποτέλεσμα, επηρεάζουν τελικά το δημόσιο χρέος.

Άρα η ενεργειακή ρήτρα προσφέρει ευελιξία απέναντι στον κανόνα δαπανών, όχι κατάργηση του κόστους.

Γι’ αυτό και η χρήση της θα πρέπει να γίνεται στοχευμένα.

Το όριο του 0,3% του ΑΕΠ

Για την ενεργειακή ασφάλεια προβλέπεται συγκεκριμένο ανώτατο όριο.

Η απόκλιση μπορεί να φτάνει έως 0,3% του ΑΕΠ ανά έτος.

Υπάρχει όμως και δεύτερο όριο:

σωρευτικά, η ενεργειακή ευελιξία δεν μπορεί να ξεπεράσει το 0,6% του ΑΕΠ έως το τέλος του 2028.

Με βάση ένα ελληνικό ονομαστικό ΑΕΠ στην περιοχή των 260 δισ. ευρώ, μόνο ως τάξη μεγέθους:

το 0,3% αντιστοιχεί περίπου σε 780 εκατ. ευρώ

και

το 0,6% περίπου σε 1,56 δισ. ευρώ.

Τα ποσά αυτά δεν αποτελούν αυτομάτως διαθέσιμο πακέτο χρημάτων ούτε σημαίνει ότι θα δαπανηθούν στο σύνολό τους.

Δείχνουν όμως την πιθανή κλίμακα της δημοσιονομικής ευελιξίας που δημιουργεί ο μηχανισμός.

Η διαφορά από την αμυντική ρήτρα

Το ευρωπαϊκό προηγούμενο δημιουργήθηκε με την άμυνα.

Η εθνική ρήτρα διαφυγής για τις αμυντικές δαπάνες έχει ορίζοντα τεσσάρων ετών και επιτρέπει απόκλιση έως 1,5% του ΑΕΠ σε σχέση με το έτος βάσης.

Η ενεργειακή ρήτρα είναι σαφώς πιο περιορισμένη.

Το 0,3% ετησίως και το σωρευτικό 0,6% δείχνουν ότι οι Βρυξέλλες δεν ανοίγουν απεριόριστα τη δημοσιονομική κάνουλα.

Αναγνωρίζουν όμως ότι η ενεργειακή ασφάλεια μπορεί να αποτελεί εξαιρετική συνθήκη, όπως η άμυνα, η οποία δικαιολογεί πρόσθετες επενδύσεις.

Τα 400 εκατ. ευρώ για τον χειμώνα

Η ενεργειακή ρήτρα έρχεται σε μια στιγμή που η κυβέρνηση διαθέτει ήδη περίπου 400 εκατ. ευρώ εγχώριου δημοσιονομικού χώρου για ενδεχόμενες παρεμβάσεις κατά τη διάρκεια του χειμώνα.

Αυτό δημιουργεί ένα διπλό επίπεδο προστασίας.

Από τη μία υπάρχουν τα δημοσιονομικά «πυρομαχικά» που έχει ήδη δημιουργήσει η ελληνική οικονομία.

Από την άλλη διαμορφώνεται ο ευρωπαϊκός μηχανισμός μεγαλύτερης ευελιξίας για επιλέξιμες επενδύσεις ενεργειακής ασφάλειας.

Το αποτέλεσμα είναι ότι η Αθήνα αποκτά περισσότερες επιλογές εάν η ενεργειακή κρίση επιδεινωθεί ή απαιτηθούν πρόσθετες διαρθρωτικές παρεμβάσεις.

Όχι λευκή επιταγή για επιδοτήσεις

Εδώ χρειάζεται όμως ιδιαίτερη προσοχή.

Η νέα ρήτρα δεν αποτελεί γενική άδεια για οποιαδήποτε ενεργειακή δαπάνη ή οριζόντια επιδότηση.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θέτει συγκεκριμένα κριτήρια επιλεξιμότητας.

Οι παρεμβάσεις πρέπει να συνδέονται με την ενεργειακή ασφάλεια και να είναι οικονομικά αποδοτικές.

Παράλληλα, πρέπει να συμβάλλουν στην απανθρακοποίηση ή στην εξοικονόμηση ενέργειας και να μην υπονομεύουν τους ευρωπαϊκούς ενεργειακούς και κλιματικούς στόχους.

Αυτό αλλάζει σημαντικά τον χαρακτήρα της ρήτρας.

Οι Βρυξέλλες δεν θέλουν απλώς να χρηματοδοτείται η κατανάλωση ενέργειας.

Θέλουν να ενισχύονται επενδύσεις που μειώνουν μακροπρόθεσμα την ενεργειακή εξάρτηση.

Πού μπορούν να πάνε τα χρήματα

Στις επιλέξιμες κατευθύνσεις μπορούν να ενταχθούν παρεμβάσεις που ενισχύουν την ανθεκτικότητα του ενεργειακού συστήματος.

Ιδιαίτερη σημασία έχουν οι ενεργειακές αναβαθμίσεις κτιρίων και υποδομών, εφόσον επιτυγχάνουν ουσιαστική εξοικονόμηση ενέργειας.

Αυτό σημαίνει ότι η νέα δημοσιονομική δυνατότητα μπορεί να λειτουργήσει ως επιταχυντής για επενδύσεις που μειώνουν μόνιμα το ενεργειακό κόστος αντί να το επιδοτούν προσωρινά.

Στο επίκεντρο βρίσκεται επομένως η μετάβαση:

από την έκτακτη επιδότηση στην ενεργειακή θωράκιση.

Η Κομισιόν θα ελέγχει δύο φορές τον χρόνο

Η Ελλάδα δεν θα έχει ανεξέλεγκτη πρόσβαση στη ρήτρα.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα παρακολουθεί την εφαρμογή της δύο φορές τον χρόνο.

Οι κρίσιμες ημερομηνίες είναι:

15 Απριλίου και 15 Οκτωβρίου.

Η Αθήνα θα πρέπει να καταθέτει αναλυτικά στοιχεία για τις δαπάνες που πραγματοποιούνται και να αποδεικνύει ότι πληρούν τους ευρωπαϊκούς όρους.

Η Κομισιόν θα εξετάζει εάν κάθε μέτρο:

είναι επιλέξιμο,

είναι στοχευμένο,

είναι οικονομικά αποδοτικό,

ενισχύει την ενεργειακή ασφάλεια

και συμβάλλει στην ενεργειακή μετάβαση ή στην εξοικονόμηση.

Το μεγάλο ευρωπαϊκό μήνυμα

Η ελληνική περίπτωση έχει σημασία που υπερβαίνει την Αθήνα.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση αναγνωρίζει στην πράξη ότι η ενεργειακή ασφάλεια έχει πλέον δημοσιονομική διάσταση αντίστοιχη με άλλες στρατηγικές προτεραιότητες.

Η Ευρώπη αντιμετωπίζει υψηλότερο ενεργειακό κόστος από βασικούς διεθνείς ανταγωνιστές.

Η βιομηχανία ζητά φθηνότερη και πιο προβλέψιμη ενέργεια.

Οι γεωπολιτικές αναταράξεις επηρεάζουν φυσικό αέριο και πετρέλαιο.

Και η ανάγκη απεξάρτησης από ευάλωτες πηγές εφοδιασμού απαιτεί τεράστιες επενδύσεις σε δίκτυα, αποθήκευση, διασυνδέσεις και ενεργειακή αποδοτικότητα.

Η δημοσιονομική πολιτική δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζεται ανεξάρτητα από την ενεργειακή στρατηγική.

Γιατί η Ελλάδα ζήτησε πρώτη τη ρήτρα

Για την Ελλάδα, η ενεργειακή ασφάλεια έχει ιδιαίτερη γεωπολιτική σημασία.

Η χώρα βρίσκεται στο νοτιοανατολικό άκρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και επιχειρεί τα τελευταία χρόνια να ενισχύσει τον ρόλο της ως ενεργειακού κόμβου.

Οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις, τα δίκτυα, οι υποδομές φυσικού αερίου και LNG, η ανάπτυξη των ΑΠΕ και οι ενεργειακές αναβαθμίσεις αποτελούν πλέον μέρος μιας ενιαίας στρατηγικής.

Η δυνατότητα να χρηματοδοτηθούν περισσότερες επιλέξιμες παρεμβάσεις χωρίς να εξαντλείται ο κανονικός δημοσιονομικός χώρος αποκτά επομένως ιδιαίτερη σημασία.

Από την ενεργειακή κρίση στην ενεργειακή άμυνα

Το σημαντικότερο στοιχείο της απόφασης του Ecofin ίσως βρίσκεται τελικά στη φιλοσοφία της.

Μετά την ενεργειακή κρίση των τελευταίων ετών, η Ευρώπη αρχίζει να αντιμετωπίζει την ενεργειακή ασφάλεια όχι απλώς ως οικονομική πολιτική αλλά ως ζήτημα στρατηγικής ανθεκτικότητας.

Και η Ελλάδα γίνεται η πρώτη χώρα που επιχειρεί να αξιοποιήσει αυτή τη μετατόπιση μέσα από τους νέους δημοσιονομικούς κανόνες.

Εφόσον το Ecofin δώσει την αναμενόμενη έγκριση στις 9 Οκτωβρίου, η Αθήνα θα αποκτήσει ένα νέο εργαλείο.

Όχι μια λευκή επιταγή.

Όχι ένα νέο ευρωπαϊκό ταμείο.

Αλλά πρόσθετο δημοσιονομικό χώρο για να επενδύσει στην ενεργειακή της ασφάλεια χωρίς οι επιλέξιμες δαπάνες να πιέζουν με τον ίδιο τρόπο την προβλεπόμενη πορεία καθαρών δαπανών.

Και με έναν δύσκολο ενεργειακό χειμώνα μπροστά, τα περίπου 400 εκατ. ευρώ των υφιστάμενων δημοσιονομικών «πυρομαχικών» και η νέα ευρωπαϊκή ρήτρα δημιουργούν ένα σημαντικά μεγαλύτερο περιθώριο κινήσεων για την Αθήνα.

Πηγή: pagenews.gr