Μια νέα συζήτηση για τον ρόλο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις διαπραγματεύσεις για τον πόλεμο στην Ουκρανία βρίσκεται σε εξέλιξη στις Βρυξέλλες, καθώς ολοένα περισσότερες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις θεωρούν αναγκαία τη δημιουργία ενός απευθείας διαύλου επικοινωνίας με τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν.
Το βασικό ερώτημα δεν είναι μόνο εάν η Ευρώπη πρέπει να συνομιλήσει με τη Μόσχα, αλλά ποιος θα μπορούσε να αναλάβει αυτή την αποστολή και με ποια πολιτική εντολή.
Σύμφωνα με δημοσίευμα του POLITICO, ευρωπαίοι αξιωματούχοι και διπλωμάτες εξετάζουν την πιθανότητα επιλογής ενός κεντρικού εκπροσώπου για μελλοντικές ειρηνευτικές συνομιλίες, με στόχο να διασφαλιστεί ότι τα ευρωπαϊκά συμφέροντα και οι θέσεις της Ουκρανίας θα εκπροσωπούνται στη διαδικασία.
Η συζήτηση απέκτησε νέα δυναμική μετά την επίσκεψη του Αμερικανού ειδικού απεσταλμένου Στιβ Γουίτκοφ στη Ρωσία, όπου τέθηκε η προοπτική μιας τριμερούς συνάντησης με τη συμμετοχή του Ντόναλντ Τραμπ, του Βλαντίμιρ Πούτιν και του Βολοντίμιρ Ζελένσκι.
Για αρκετές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, η προοπτική απευθείας συνεννόησης Ουάσιγκτον και Μόσχας δημιουργεί την ανάγκη μιας πιο οργανωμένης ευρωπαϊκής παρουσίας.
Πετρ Πάβελ: «Ο Πούτιν δεν αναγνωρίζει την Ευρωπαϊκή Ένωση ως συνομιλητή»
Ο πρόεδρος της Τσεχίας Πετρ Πάβελ περιέγραψε με σαφήνεια το διπλωματικό πρόβλημα που αντιμετωπίζει η Ευρώπη.
Σε συνέντευξή του στο δίκτυο Axel Springer Global Reporters’ Network, στο οποίο συμμετέχει το POLITICO, υποστήριξε ότι ο Ρώσος πρόεδρος δεν αντιμετωπίζει τους ευρωπαϊκούς θεσμούς ως συνομιλητές με τους οποίους επιθυμεί να διαπραγματευτεί.
«Ο πρόεδρος Πούτιν δεν αναγνωρίζει την Ευρωπαϊκή Ένωση ως αρχή», δήλωσε.
Και πρόσθεσε:
«Δεν θέλει να μιλήσει με την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, δεν μιλά με την Κάγια Κάλας. Έχει σταματήσει να συνομιλεί και με άλλους Ευρωπαίους ηγέτες, συμπεριλαμβανομένου του Εμανουέλ Μακρόν».
Ο Πάβελ πρότεινε την αναζήτηση μιας διαφορετικής μορφής εκπροσώπησης.
«Θα πρέπει να προσδιορίσουμε ένα πρόσωπο ή μια ομάδα ανθρώπων που θα μιλούσαν εκ μέρους της Ευρώπης».
Όπως διευκρίνισε:
«Όχι απαραίτητα εκπροσώπους της ΕΕ ή του ΝΑΤΟ, αλλά ηγέτες στους οποίους οι υπόλοιποι θα έδιναν εντολή να διαπραγματευτούν».
Η πρόταση αυτή αναδεικνύει ένα κρίσιμο ζήτημα: ένας ενδεχόμενος Ευρωπαίος διαπραγματευτής θα πρέπει να διαθέτει όχι μόνο θεσμική νομιμοποίηση, αλλά και τη δυνατότητα να επικοινωνεί αποτελεσματικά με το Κρεμλίνο.
Ο Τραμπ, ο Γουίτκοφ και ο φόβος μιας συμφωνίας χωρίς την Ευρώπη
Η πρωτοβουλία του Στιβ Γουίτκοφ έχει εντείνει τον προβληματισμό για τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσαν να εξελιχθούν οι διαπραγματεύσεις.
Ο Αμερικανός απεσταλμένος ταξίδεψε στη Ρωσία για συνομιλίες με τον Πούτιν, με αντικείμενο την προοπτική μιας συνάντησης κορυφής και την αναζήτηση συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός.
Ωστόσο, η ευρωπαϊκή ανησυχία δεν περιορίζεται στο ποιος θα καθίσει στο τραπέζι.
Αφορά και το περιεχόμενο μιας πιθανής συμφωνίας: το εδαφικό καθεστώς της Ουκρανίας, τις εγγυήσεις ασφαλείας, τη μελλοντική σχέση της με τη Δύση και την ευρύτερη αρχιτεκτονική ασφάλειας της Ευρώπης.
Οι αποφάσεις για αυτά τα ζητήματα θα έχουν συνέπειες πολύ πέρα από τα ουκρανικά σύνορα.
Γι’ αυτό, σύμφωνα με το POLITICO, διπλωμάτες επισημαίνουν ότι η ΕΕ χρειάζεται απευθείας επικοινωνία με τη Μόσχα, ώστε να μη βρεθεί αντιμέτωπη με μια συμφωνία στη διαμόρφωση της οποίας δεν είχε ουσιαστικό ρόλο.
Ντέιβιντ Λίντινγκτον: «Ένας δίαυλος επικοινωνίας με τον Πούτιν θα ήταν χρήσιμος»
Ο πρώην Βρετανός υπουργός Ντέιβιντ Λίντινγκτον, συνεργάτης του Royal United Services Institute στο Λονδίνο, τάχθηκε υπέρ της ύπαρξης ενός ευρωπαϊκού διαύλου επικοινωνίας με τη ρωσική ηγεσία.
Όπως δήλωσε στο POLITICO:
«Όσο δυσάρεστο κι αν είναι, θεωρώ ότι θα ήταν καλό να υπάρχει κάποιου είδους δίαυλος επικοινωνίας με τον Πούτιν».
Παράλληλα, αναγνώρισε τα όρια μιας τέτοιας πρωτοβουλίας.
«Δεν είμαι αισιόδοξος ότι θα επιτύγχανε πολλά βραχυπρόθεσμα, αλλά το να υπάρχει ένας δίαυλος που θα μπορεί να χρησιμοποιηθεί όταν παρουσιαστεί μια ευκαιρία δεν είναι κακό».
Η προσέγγιση αυτή δεν προϋποθέτει ότι η Ρωσία είναι έτοιμη για ουσιαστικές παραχωρήσεις.
Βασίζεται περισσότερο στην εκτίμηση ότι η διατήρηση διπλωματικών επαφών μπορεί να αποκτήσει αξία σε μεταγενέστερο στάδιο.
Αλεξάντερ Στουμπ: Το όνομα που κερδίζει έδαφος
Ανάμεσα στα πρόσωπα που εξετάζονται ως πιθανοί ευρωπαϊκοί συνομιλητές του Πούτιν ξεχωρίζει ο πρόεδρος της Φινλανδίας, Αλεξάντερ Στουμπ.
Η υποψηφιότητά του παρουσιάζει δύο ιδιαίτερα χαρακτηριστικά.
Πρώτον, διατηρεί καλή σχέση επικοινωνίας με τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ.
Δεύτερον, η Φινλανδία διαθέτει μακρά ιστορική εμπειρία στις σχέσεις της με τη Ρωσία, με την οποία μοιράζεται σύνορα περίπου 1.300 χιλιομέτρων.
Ευρωπαίος διπλωμάτης δήλωσε στο POLITICO:
«Ο Στουμπ παρουσιάζει ενδιαφέρον λόγω της φινλανδικής γνώσης και της παραδοσιακής επικοινωνίας με τη Ρωσία».
Και εξήγησε:
«Γνωρίζουν περισσότερο από οποιονδήποτε στη δική μας πλευρά τι χρειάζεται για να αισθάνεται κανείς ασφαλής σε μια τέτοια κατάσταση».
Δεύτερος Ευρωπαίος διπλωμάτης ανέφερε ότι ο Στουμπ είναι το μοναδικό πρόσωπο που έχει μέχρι στιγμής αναλάβει τόσο εμφανή πολιτική πρωτοβουλία υψηλού επιπέδου στο συγκεκριμένο ζήτημα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι έχει επιλεγεί ή ότι διαθέτει επίσημη ευρωπαϊκή εντολή.
Σημαίνει, όμως, ότι το όνομά του συζητείται σοβαρά στο πλαίσιο των διπλωματικών διεργασιών.
Η συνάντηση στο Όσλο και ο ρόλος του Ζελένσκι
Ο Αλεξάντερ Στουμπ συμμετείχε την Τρίτη σε συνομιλίες στο Όσλο με τον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι και τον Αμερικανό απεσταλμένο Στιβ Γουίτκοφ.
Οι επαφές πραγματοποιήθηκαν πριν από την επίσκεψη του Γουίτκοφ στη Ρωσία.
Στη συνάντηση συμμετείχε επίσης ο Μπιορν Ζάιμπερτ, στενός συνεργάτης της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.
Η παρουσία του έχει ιδιαίτερη θεσμική σημασία, καθώς δείχνει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιδιώκει να παρακολουθεί και να συμμετέχει στις προπαρασκευαστικές διαδικασίες.
Οι συνομιλίες στο Όσλο αφορούσαν, μεταξύ άλλων, τις δυνατότητες διεύρυνσης του διαλόγου ώστε να συμμετάσχουν σε επόμενο στάδιο η Ουκρανία και η Ρωσία.
Για το Κίεβο, καθοριστικό ζήτημα παραμένει να μην υπάρξει διαπραγμάτευση για το μέλλον της χώρας χωρίς τη δική του συμμετοχή και συναίνεση.
Αντόνιο Κόστα: Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στο επίκεντρο
Ένα ακόμη πρόσωπο που συζητείται είναι ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα.
Σύμφωνα με Ευρωπαίο διπλωμάτη που επικαλείται το POLITICO, ηγέτες της ΕΕ έθεσαν στον Κόστα, κατά την προηγούμενη Σύνοδο Κορυφής στις Βρυξέλλες, το ερώτημα εάν θα ήταν σκόπιμο να επικοινωνήσει απευθείας με τον Πούτιν.
Ο ίδιος, σύμφωνα με την πηγή, δεν θεώρησε κατάλληλη τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή.
«Ο Κόστα είπε όχι, δεν πρόκειται να μιλήσει τώρα με τον Πούτιν», ανέφερε ο διπλωμάτης.
Ωστόσο, ο ίδιος υποστήριξε ότι η στάση αυτή θα πρέπει να επανεξεταστεί.
«Ο Κόστα θα πρέπει να αρχίσει να μιλά με τον Πούτιν εάν θέλουμε να διαδραματίσουμε ρόλο στις διαπραγματεύσεις».
Και προειδοποίησε:
«Με το να μη μιλάμε, εξυπηρετούμε τους αντιπάλους μας».
Κατά την εκτίμηση του διπλωμάτη, ο Κόστα θα μπορούσε να αποτελέσει πιο κατάλληλο συνομιλητή από την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ή την Κάγια Κάλας, επειδή ενδέχεται να αντιμετωπιστεί από τη Μόσχα ως περισσότερο αποδεκτός συνομιλητής.
«Ο Κόστα δίνει περισσότερο την εικόνα ενός έντιμου διαμεσολαβητή», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Πρόκειται για αξιολόγηση συγκεκριμένης διπλωματικής πηγής και όχι για συμφωνημένη θέση των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων.
Φον ντερ Λάιεν και Κάλας: Το θεσμικό δίλημμα των Βρυξελλών
Η επιλογή εκπροσώπου περιπλέκεται από την ίδια τη δομή της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ως πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, διαθέτει σημαντικό διεθνή ρόλο και έχει ήδη διαπραγματευτεί απευθείας με τον Ντόναλντ Τραμπ για εμπορικά ζητήματα.
Η Κάγια Κάλας, ως Ύπατη Εκπρόσωπος της ΕΕ για την Εξωτερική Πολιτική, έχει θεσμική αρμοδιότητα εκπροσώπησης της ευρωπαϊκής εξωτερικής πολιτικής.
Ο Αντόνιο Κόστα, από την άλλη πλευρά, εκπροσωπεί το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και βρίσκεται σε άμεση επαφή με τους αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων.
Η επιλογή δεν είναι επομένως απλή υπόθεση προσωπικών σχέσεων.
Συνδέεται με το ποιος μπορεί να εξασφαλίσει την εμπιστοσύνη των κρατών-μελών, να συντονιστεί με την Ουκρανία και να εκπροσωπήσει με συνέπεια μια κοινή ευρωπαϊκή θέση.
Ευρωπαίος διπλωμάτης περιέγραψε το πρόβλημα στο POLITICO:
«Δεν μπορούμε να εμφανιστούμε με δύο ή τρία πρόσωπα που θα μιλούν όλα εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Ένωσης».
Και πρόσθεσε:
«Η επιλογή εκείνου που τελικά θα εκπροσωπήσει την ΕΕ θα βασιστεί στο ποιος μπορεί να προσφέρει τη μεγαλύτερη αξία και όχι σε προσωπικούς ανταγωνισμούς ή ναρκισσιστικές προτιμήσεις».
Η διαφωνία για το ποιος πρέπει να βρίσκεται στο τραπέζι
Ορισμένοι Ευρωπαίοι διπλωμάτες επιμένουν ότι η ΕΕ πρέπει να έχει άμεση θεσμική παρουσία στις συνομιλίες και να μη βασίζεται αποκλειστικά σε μια μικρή ομάδα ισχυρών κρατών.
Η ανησυχία αφορά το ενδεχόμενο οι διαπραγματεύσεις να πραγματοποιηθούν κυρίως μέσω της Γερμανίας, της Γαλλίας και του Ηνωμένου Βασιλείου, χωρίς επαρκή συμμετοχή των υπόλοιπων κρατών-μελών.
Στο πλαίσιο αυτό, διπλωματικές πηγές υποστηρίζουν ότι ο Μπιορν Ζάιμπερτ και ο Πέντρο Λουρτίε, στενός συνεργάτης του Αντόνιο Κόστα, θα πρέπει να συμμετέχουν στις προπαρασκευαστικές επαφές.
Η συμμετοχή των ευρωπαϊκών θεσμών θεωρείται σημαντική ώστε τα κράτη-μέλη να ενημερώνονται για την εξέλιξη των συζητήσεων.
Πρόκειται για ζήτημα θεσμικής συνοχής, αλλά και πολιτικής νομιμοποίησης.
Μια πιθανή συμφωνία για την Ουκρανία θα μπορούσε να απαιτήσει ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, στρατιωτική υποστήριξη, εγγυήσεις ασφαλείας και μακροχρόνιες δεσμεύσεις.
Για τον λόγο αυτό, αρκετές κυβερνήσεις επιθυμούν να συμμετέχουν στη διαμόρφωση των αποφάσεων από τα πρώτα στάδια.
Κομισιόν: «Το σημαντικό είναι να βρισκόμαστε στο τραπέζι»
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποστηρίζει ότι η ΕΕ συμμετέχει ήδη στις διπλωματικές διεργασίες.
Η εκπρόσωπος της Κομισιόν Πάουλα Πίνιο αναφέρθηκε στη συνάντηση του Όσλο, εξηγώντας ότι εξετάστηκαν οι προϋποθέσεις για πιθανές συνομιλίες ευρύτερης σύνθεσης.
Όπως δήλωσε:
«Ο βασικός στόχος στο Όσλο ήταν να διερευνηθεί εάν υπάρχουν οι προϋποθέσεις για μια πιθανή μετάβαση σε τριμερείς ή ακόμη και πολυμερείς συνομιλίες, με την Ουκρανία και τη Ρωσία στο ίδιο τραπέζι».
Σύμφωνα με την Πίνιο, οι συζητήσεις επικεντρώθηκαν σε τρεις κρίσιμους άξονες: εδαφικά ζητήματα, ασφάλεια και μεταπολεμική ευημερία της Ουκρανίας.
Η εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής υπογράμμισε:
«Αυτό που είναι πολύ σημαντικό είναι να βρισκόμαστε στο τραπέζι, να μπορούμε να παρουσιάζουμε τη θέση μας και να συμμετέχουμε σε μια κοινή προσπάθεια να τερματιστεί αυτός ο φρικτός πόλεμος».
Ο Στιβ Γουίτκοφ αναμενόταν επίσης να ενημερώσει την ουκρανική και την ευρωπαϊκή πλευρά για τα αποτελέσματα των επαφών του με τον Πούτιν.
Η ουκρανική ασφάλεια και το πρόβλημα της επόμενης ημέρας
Πίσω από τη συζήτηση για τον Ευρωπαίο διαπραγματευτή βρίσκεται ένα πολύ μεγαλύτερο ζήτημα: η μορφή της μεταπολεμικής ασφάλειας στην ευρωπαϊκή ήπειρο.
Μια συμφωνία κατάπαυσης του πυρός δεν θα απαντούσε αυτομάτως σε όλα τα κρίσιμα ερωτήματα.
Θα έπρεπε να εξεταστούν οι εγγυήσεις που θα αποτρέπουν την επανάληψη εχθροπραξιών, η δυνατότητα της Ουκρανίας να διατηρήσει την άμυνά της και ο ρόλος των ευρωπαϊκών κρατών στην εφαρμογή ενδεχόμενων δεσμεύσεων.
Εξίσου σημαντικά είναι τα ζητήματα ανοικοδόμησης, οικονομικής στήριξης και μελλοντικών σχέσεων της Ουκρανίας με τους ευρωπαϊκούς θεσμούς.
Αυτές οι παράμετροι εξηγούν γιατί η ΕΕ επιθυμεί να διαμορφώσει θέση πριν από την έναρξη οποιασδήποτε ουσιαστικής τελικής διαπραγμάτευσης.
Δεν πρόκειται απλώς για διπλωματικό κύρος.
Πρόκειται για αποφάσεις που θα επηρεάσουν την ευρωπαϊκή ασφάλεια και τις δημόσιες δαπάνες για πολλά χρόνια.
Η δύσκολη εξίσωση: Επικοινωνία με τη Μόσχα χωρίς παραχωρήσεις εκ των προτέρων
Η δημιουργία ευρωπαϊκού διαύλου με το Κρεμλίνο δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκη αλλαγή στάσης απέναντι στη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.
Ορισμένοι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι αντιμετωπίζουν την επικοινωνία ως πρακτικό διπλωματικό εργαλείο.
Άλλοι ανησυχούν ότι μια πρόωρη πρωτοβουλία θα μπορούσε να αξιοποιηθεί από τη Μόσχα χωρίς να συνοδεύεται από ουσιαστική πρόοδο προς τον τερματισμό του πολέμου.
Το δίλημμα είναι πώς θα διατηρηθεί η δυνατότητα διαλόγου χωρίς να αποδυναμωθούν οι ευρωπαϊκές θέσεις ή να παρακαμφθεί το Κίεβο.
Η επιλογή ενός εκπροσώπου θα πρέπει επομένως να συνοδεύεται από σαφείς στόχους και συμφωνημένα όρια της εντολής του.
Διαφορετικά, ακόμη και ένα πρόσωπο με σημαντικές διεθνείς επαφές θα δυσκολευτεί να εκπροσωπήσει αποτελεσματικά τα διαφορετικά συμφέροντα των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων.
Το επόμενο βήμα για την Ευρώπη
Μέχρι στιγμής δεν έχει ανακοινωθεί επίσημος επικεφαλής Ευρωπαίος διαπραγματευτής για συνομιλίες με τον Βλαντίμιρ Πούτιν.
Ο Αλεξάντερ Στουμπ και ο Αντόνιο Κόστα εμφανίζονται ως πιθανά πρόσωπα στη σχετική συζήτηση, χωρίς να έχει ληφθεί τελική απόφαση.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιμένει ότι συμμετέχει ήδη στην προετοιμασία των διπλωματικών επαφών.
Ταυτόχρονα, η αμερικανική πρωτοβουλία δημιουργεί νέα πίεση για συντονισμό ανάμεσα στις Βρυξέλλες, τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες και το Κίεβο.
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο ποιος Ευρωπαίος ηγέτης θα σηκώσει το τηλέφωνο για να μιλήσει στον Πούτιν. Είναι αν η Ευρώπη θα έχει διαμορφώσει μια κοινή θέση πριν αρχίσουν οι αποφασιστικές συνομιλίες για το μέλλον της Ουκρανίας.
Και σε αυτή τη διαδικασία, η εκπροσώπηση της ίδιας της Ουκρανίας παραμένει θεμελιώδης προϋπόθεση.
Πηγή: Pagaenews.gr