Σε μια περίοδο κατά την οποία η διεθνής ενεργειακή κρίση εξακολουθεί να ασκεί ισχυρές πιέσεις σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις, η κυβέρνηση επιχειρεί να αλλάξει τους κανόνες λειτουργίας της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, συνδυάζοντας παρεμβάσεις στους λογαριασμούς ρεύματος, μεγαλύτερη προστασία των καταναλωτών και επενδύσεις δισεκατομμυρίων ευρώ στις ενεργειακές υποδομές.
Το νέο νομοσχέδιο του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, το οποίο εισήχθη την Τρίτη 3 Νοεμβρίου στη Διαρκή Επιτροπή Παραγωγής και Εμπορίου της Βουλής, περιλαμβάνει 20 βασικές παρεμβάσεις, από τη μείωση των χρεώσεων Υπηρεσιών Κοινής Ωφέλειας έως τη διαχείριση των ηλεκτρικών δικτύων, τις ΑΠΕ, τα data centers και τη διευθέτηση χρόνιων χωροταξικών εκκρεμοτήτων.
Ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου παρουσίασε τη νομοθετική πρωτοβουλία ως μια προσπάθεια ενίσχυσης της ανθεκτικότητας της ελληνικής οικονομίας απέναντι στην ενεργειακή αβεβαιότητα.
«Με το νομοσχέδιο ενισχύουμε την προστασία του καταναλωτή στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, βάζουμε αυστηρότερους κανόνες και εξασφαλίζουμε μεγαλύτερη διαφάνεια στην αγορά, αξιοποιούμε καλύτερα τα ηλεκτρικά δίκτυα και ενεργοποιούμε σημαντικές επενδύσεις, ιδιαίτερα στα νησιά, ενώ επιλύουμε σειρά εκκρεμοτήτων πολλών ετών, χωροταξικών-πολεοδομικών, περιβαλλοντικών, κοινωνικών», τόνισε.
Ενεργειακή κρίση: Το μήνυμα Παπασταύρου για εθνική και ευρωπαϊκή παρέμβαση
Ο υπουργός συνέδεσε το νομοσχέδιο με την ανάγκη αντιμετώπισης μιας από τις μεγαλύτερες διεθνείς ενεργειακές κρίσεις, επισημαίνοντας ότι οι αυξήσεις στις τιμές του πετρελαίου, του φυσικού αερίου και της ηλεκτρικής ενέργειας επιβαρύνουν ταυτόχρονα πολίτες και επιχειρήσεις.
«Για την αντιμετώπιση των συνεπειών αυτής της κρίσης, ώστε κανείς να μη μείνει πίσω, απαιτούνται άμεσα τόσο εθνικές όσο και ευρωπαϊκές παρεμβάσεις», υπογράμμισε.
Ο Σταύρος Παπασταύρου αναφέρθηκε στην ειδική ενεργειακή ρήτρα διαφυγής, την οποία, σύμφωνα με την κυβέρνηση, εξασφάλισε η Ελλάδα από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Όπως εξήγησε, η ρύθμιση επιτρέπει την εξαίρεση συγκεκριμένων ενεργειακών δαπανών ύψους 1 δισ. ευρώ από το όριο αύξησης των καθαρών πρωτογενών δαπανών έως το 2028.
Η ελληνική πλευρά έχει ζητήσει πρόσθετη ευελιξία, ώστε να καταστεί δυνατή η λήψη περισσότερων μέτρων στήριξης για την κοινωνία.
Ο υπουργός παρουσίασε επίσης το συνολικό πλαίσιο παρεμβάσεων για την αντιμετώπιση των οικονομικών πιέσεων, αναφέροντας έκτακτα μέτρα ενεργειακού κόστους ύψους 897 εκατ. ευρώ και πρόσθετες κοινωνικές ενισχύσεις 541 εκατ. ευρώ.
Τι είπε για τις τιμές ρεύματος στην Ελλάδα
Επικαλούμενος πρόσφατα στοιχεία της Eurostat, ο Σταύρος Παπασταύρου υποστήριξε ότι οι ονομαστικές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας στην Ελλάδα βρίσκονται περίπου 15% κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
«Είμαστε η 12η χώρα με τη χαμηλότερη τιμή από τις 27. Με όρους αγοραστικής δύναμης, είμαστε λίγο πάνω από τον μέσο όρο», ανέφερε.
Η διάκριση ανάμεσα στην ονομαστική τιμή και στην τιμή προσαρμοσμένη στην αγοραστική δύναμη είναι κρίσιμη, καθώς το πραγματικό βάρος του λογαριασμού εξαρτάται και από το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών.
Ο υπουργός υπογράμμισε ότι τα σταθερά, μπλε τιμολόγια μπορούν να λειτουργήσουν ως προστασία απέναντι στις διακυμάνσεις της αγοράς, καθώς προσφέρουν μεγαλύτερη προβλεψιμότητα στο κόστος ηλεκτρικής ενέργειας.
Οι 20 βασικές αλλαγές του νομοσχεδίου
1. Μείωση 50% στη χρέωση ΥΚΩ της πρώτης κλίμακας
Μία από τις παρεμβάσεις που ενδιαφέρουν άμεσα τα νοικοκυριά αφορά τις Υπηρεσίες Κοινής Ωφέλειας.
Το νομοσχέδιο προβλέπει μείωση κατά 50% της μοναδιαίας χρέωσης ΥΚΩ στην πρώτη κλίμακα κατανάλωσης για τους οικιακούς καταναλωτές.
Η δυνατότητα μείωσης συνδέεται με τη σταδιακή ηλεκτρική διασύνδεση των νησιών με το ηπειρωτικό σύστημα, η οποία περιορίζει το κόστος παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από ακριβότερες πετρελαϊκές μονάδες.
Η αλλαγή δεν σημαίνει μείωση 50% στον συνολικό λογαριασμό ρεύματος, αλλά στη συγκεκριμένη ρυθμιζόμενη χρέωση και κλίμακα.
2. Επενδύσεις 2,3 δισ. ευρώ στα ελληνικά νησιά
Ενεργοποιείται το Ταμείο Απανθρακοποίησης Νησιών, με επενδυτικό σχεδιασμό ύψους 2,3 δισ. ευρώ.
Οι πόροι θα κατευθυνθούν σε έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, αποθήκευσης, ηλεκτρικών διασυνδέσεων, αναβάθμισης δικτύων, υποδομών φόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων και φραγμάτων.
Στόχος είναι η μείωση της εξάρτησης των νησιών από το πετρέλαιο, η ενίσχυση της ενεργειακής τους αυτονομίας και η ανάπτυξη νέων υποδομών.
3. Υποχρεωτικά σταθερά συμβόλαια τουλάχιστον 12 μηνών
Οι μεγάλοι προμηθευτές ηλεκτρικής ενέργειας θα υποχρεούνται να προσφέρουν συμβόλαια σταθερής τιμής διάρκειας τουλάχιστον ενός έτους.
Κατά τη διάρκεια αυτών των συμβάσεων δεν θα επιτρέπεται η μονομερής αλλαγή των τιμών και των συμβατικών όρων.
Η παρέμβαση αποσκοπεί στην ενίσχυση της προβλεψιμότητας για τους καταναλωτές, ιδιαίτερα σε περιόδους μεγάλων διακυμάνσεων της χονδρεμπορικής αγοράς.
4. Προστασία από διακοπή ρεύματος όταν υπάρχει διαφορά με τον πάροχο
Ενισχύονται οι εγγυήσεις για τους καταναλωτές που βρίσκονται σε διαδικασία επίλυσης διαφοράς με τον προμηθευτή τους.
Προβλέπεται προστασία από τη διακοπή ηλεκτροδότησης κατά τη συγκεκριμένη διαδικασία, χωρίς να απαιτείται προηγούμενη προσφυγή στη Δικαιοσύνη, υπό τις προϋποθέσεις του νέου πλαισίου.
Η προστασία θα καλύπτει έως δύο καταγγελίες, με μέγιστη διάρκεια 90 ημερών για καθεμία.
Παράλληλα, η παραμονή στον Προμηθευτή Τελευταίου Καταφυγίου επεκτείνεται από τρεις σε έξι μήνες, ενώ ενισχύονται οι αρμοδιότητες της ΡΑΑΕΥ.
5. Υποχρεωτική διαχείριση κινδύνου από τις εταιρείες ρεύματος
Οι προμηθευτές ηλεκτρικής ενέργειας θα πρέπει να διαθέτουν στρατηγικές αντιστάθμισης κινδύνου, ώστε να περιορίζουν την έκθεσή τους σε απότομες μεταβολές των τιμών.
Προβλέπονται επίσης δοκιμές αντοχής απέναντι σε ακραίες συνθήκες της χονδρεμπορικής αγοράς.
Η ρύθμιση αποσκοπεί στη βελτίωση της χρηματοοικονομικής ανθεκτικότητας των εταιρειών και στη μείωση των κινδύνων για την ομαλή τροφοδοσία της αγοράς.
6. Κοινή χρήση ενέργειας από ΑΠΕ
Νοικοκυριά, μικρομεσαίες επιχειρήσεις και δημόσιοι φορείς θα μπορούν να μοιράζονται ηλεκτρική ενέργεια που παράγουν από ανανεώσιμες πηγές.
Το νέο πλαίσιο δημιουργεί δυνατότητες ενεργότερης συμμετοχής των καταναλωτών στην παραγωγή και αξιοποίηση καθαρής ενέργειας.
Η κοινή χρήση μπορεί να αποτελέσει σημαντικό εργαλείο για τη μείωση του ενεργειακού κόστους, ιδίως όταν συνδυάζεται με κατάλληλες υποδομές και αποτελεσματική διαχείριση της παραγωγής.
7. Ψηφιακή πρόσβαση στα στοιχεία των ηλεκτρικών δικτύων
Ο ΑΔΜΗΕ και ο ΔΕΔΔΗΕ θα υποχρεούνται να δημοσιεύουν ανά τρίμηνο στοιχεία για τη διαθεσιμότητα νέων ηλεκτρικών συνδέσεων.
Παράλληλα, οι σχετικές αιτήσεις θα διεκπεραιώνονται αποκλειστικά ψηφιακά.
Η ρύθμιση επιδιώκει μεγαλύτερη διαφάνεια ως προς τη διαθέσιμη ηλεκτρική χωρητικότητα και καλύτερο προγραμματισμό για επενδυτές και παραγωγούς.
8. Ευέλικτες συνδέσεις για να ξεμπλοκάρουν επενδύσεις
Θεσπίζεται η δυνατότητα ευέλικτων συνδέσεων σε περιοχές όπου η διαθέσιμη ισχύς του ηλεκτρικού δικτύου είναι περιορισμένη.
Έτσι, ώριμες επενδύσεις θα μπορούν να προχωρούν υπό συγκεκριμένους τεχνικούς περιορισμούς, χωρίς να περιμένουν υποχρεωτικά την ολοκλήρωση όλων των έργων ενίσχυσης του δικτύου.
Πρόκειται για παρέμβαση που μπορεί να επιταχύνει την ανάπτυξη ενεργειακών έργων, με την προϋπόθεση ότι διασφαλίζεται η ευστάθεια του συστήματος.
9. Διευκολύνσεις στους δήμους για έργα καθαρής ενέργειας
Οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης απαλλάσσονται από συγκεκριμένα τέλη που συνδέονται με την υποβολή αιτήσεων για έργα ΑΠΕ.
Η απαλλαγή αφορά τέλη προς τη ΡΑΑΕΥ και τους διαχειριστές, καθώς και το Τέλος Δέσμευσης Χώρου.
Προβλέπονται επίσης παρατάσεις προθεσμιών, με στόχο να διευκολυνθούν δημοτικά ενεργειακά έργα.
10. Νέα δυνατότητα για τους επαγγελματίες αγρότες
Δίνεται εκ νέου στους επαγγελματίες αγρότες η δυνατότητα υποβολής της απαιτούμενης δήλωσης για το 2025.
Η ρύθμιση αποσκοπεί στη διασφάλιση της αυξημένης αποζημίωσης για έργα ΑΠΕ που διαθέτουν και πληρούν τις σχετικές προϋποθέσεις.
11. Προστασία μικρών οικιακών φωτοβολταϊκών από αρνητικές τιμές
Για οικιακά φωτοβολταϊκά συστήματα ισχύος έως 10,8 kW, η τιμή αποζημίωσης της περίσσειας ενέργειας θα λογίζεται ως μηδενική όταν οι τιμές της χονδρεμπορικής αγοράς είναι αρνητικές.
Η παρέμβαση αποσκοπεί στο να μην προκύπτει αρνητική αποζημίωση για τη συγκεκριμένη κατηγορία μικρών αυτοπαραγωγών.
12. Νέοι αυστηροί κανόνες για τα data centers
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά σημεία του νομοσχεδίου αφορά τις μεγάλες εγκαταστάσεις κέντρων δεδομένων, οι οποίες δημιουργούν αυξημένες ανάγκες ηλεκτρικής ισχύος.
Προβλέπονται συγκεκριμένες υποχρεώσεις:
- Κάλυψη του κόστους ηλεκτρικής σύνδεσης.
- Ετήσια κάλυψη του 60% της κατανάλωσης από ΑΠΕ.
- Εγγυητική επιστολή 200.000 ευρώ ανά MW.
- Δημιουργία Μητρώου στη ΡΑΑΕΥ.
- Ανταποδοτικό όφελος 15.000 ευρώ ανά MW ετησίως για δήμους και τοπικούς καταναλωτές.
Με το νέο πλαίσιο επιδιώκεται να συνδεθεί η ανάπτυξη της ψηφιακής οικονομίας με την ενεργειακή επάρκεια και τα οφέλη για τις τοπικές κοινωνίες.
13. Έλεγχοι στα ιδιωτικά ηλεκτρικά δίκτυα ΑΠΕ
Καθιερώνονται ετήσιες τεχνικές εκθέσεις και έλεγχοι από τον ΔΕΔΔΗΕ για ιδιωτικά ηλεκτρικά δίκτυα έργων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.
Προβλέπονται κυρώσεις σε περιπτώσεις μη συμμόρφωσης, ενώ η εναέρια όδευση περιορίζεται στις περιπτώσεις όπου δεν είναι τεχνικά εφικτή η υπόγεια λύση.
14. Επιτάχυνση έργων αποθήκευσης ενέργειας
Απλοποιούνται οι διαδικασίες ανάπτυξης σταθμών αποθήκευσης, ενώ προχωρά η αξιολόγηση επενδυτικών αιτημάτων συνολικής ισχύος 7.771,78 MW.
Η αποθήκευση αποτελεί κρίσιμο στοιχείο για την αξιοποίηση της παραγωγής από φωτοβολταϊκά και αιολικά πάρκα.
Μπορεί να περιορίσει τις περικοπές πράσινης ενέργειας και να ενισχύσει την ευελιξία του ηλεκτρικού συστήματος.
Η αναφερόμενη ισχύς αφορά επενδυτικά αιτήματα προς αξιολόγηση και όχι ήδη εγκατεστημένη νέα αποθηκευτική ισχύ.
15. Μετεγκατάσταση 324 κατοίκων στη Μεταμόρφωση Παλαμά
Το νομοσχέδιο περιλαμβάνει ρύθμιση για τη μετεγκατάσταση των 324 μόνιμων κατοίκων της Μεταμόρφωσης Παλαμά σε κατάλληλη γειτονική περιοχή νότια του Παλαμά.
Στόχος είναι η προστασία του οικισμού από επαναλαμβανόμενα πλημμυρικά φαινόμενα.
Η παρέμβαση συνδέεται με την ανάγκη μακροπρόθεσμης ασφάλειας και ανθεκτικότητας των τοπικών κοινωνιών απέναντι σε ακραία καιρικά γεγονότα.
16. Ενιαία περιβαλλοντική προστασία στον Θερμαϊκό Κόλπο
Ο θαλάσσιος χώρος ανάμεσα στις περιοχές Natura 2000 του Θερμαϊκού Κόλπου υπάγεται στην αρμοδιότητα του Οργανισμού Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής.
Η ρύθμιση αντιμετωπίζει τον κόλπο ως ενιαία οικολογική ενότητα, με στόχο την αποτελεσματικότερη πρόληψη και αντιμετώπιση της ρύπανσης.
17. Μονάδα Φροντίδας Ηλικιωμένων στην Τανάγρα
Καθορίζεται ειδικός χώρος στη θέση «Νταμάρι» Δηλεσίου για την ανέγερση σύγχρονης Μονάδας Φροντίδας Ηλικιωμένων.
Η παρέμβαση εντάσσεται στις κοινωφελείς δράσεις της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αθηνών και αφορά την ανάπτυξη νέων υποδομών κοινωνικής πρόνοιας.
18. Ρύθμιση για τις 168 καλύβες στο Δέλτα του Έβρου
Παρατείνεται η αναστολή κυρώσεων για 168 καλύβες ψαράδων και κυνηγών στο Δέλτα του Έβρου.
Η παράταση θα ισχύει έως την έκδοση του σχετικού Προεδρικού Διατάγματος για τις περιοχές Natura.
Η ρύθμιση επιχειρεί να αντιμετωπίσει μια μακροχρόνια εκκρεμότητα, διατηρώντας τη σύνδεση με το καθεστώς περιβαλλοντικής προστασίας της περιοχής.
19. Αναβάθμιση του «Γ. Καραϊσκάκης» με προοπτική 52.000 θέσεων
Στο νομοσχέδιο περιλαμβάνονται διατάξεις για την αναβάθμιση του γηπέδου «Γεώργιος Καραϊσκάκης» και την προσαρμογή του σε σύγχρονες διεθνείς προδιαγραφές.
Σύμφωνα με τον παρουσιαζόμενο σχεδιασμό, προβλέπεται δυνατότητα αύξησης της χωρητικότητας από περίπου 33.500 σε 52.000 θέσεις, καθώς και δημιουργία 1.800 θέσεων στάθμευσης.
Παράλληλα, προβλέπονται μείωση του συντελεστή δόμησης, διασφάλιση τουλάχιστον 65% αμιγώς αθλητικών χρήσεων και 49ετής παραχώρηση διαχείρισης.
Οι συγκεκριμένες προβλέψεις δημιουργούν το πολεοδομικό και θεσμικό πλαίσιο για την αναβάθμιση, χωρίς να σημαίνουν ότι έχουν ήδη ολοκληρωθεί οι αναγκαίες τεχνικές μελέτες και αδειοδοτήσεις.
20. Τεχνικές διορθώσεις στον Κώδικα Χωροταξίας και Πολεοδομίας
Η τελευταία παρέμβαση αφορά διορθώσεις στον Κώδικα Χωροταξίας και Πολεοδομίας.
Σύμφωνα με την παρουσίαση του υπουργείου, πρόκειται αποκλειστικά για αποκατάσταση τυπογραφικών σφαλμάτων και αριθμήσεων άρθρων, χωρίς εισαγωγή νέων ουσιαστικών πολεοδομικών ρυθμίσεων.
Η συνέχεια στη Βουλή
Η συζήτηση του νομοσχεδίου θα συνεχιστεί την Τετάρτη 4 Νοεμβρίου στη Διαρκή Επιτροπή Παραγωγής και Εμπορίου.
Το νομοθέτημα ενσωματώνει την ευρωπαϊκή Οδηγία 2024/1711 για τον σχεδιασμό της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, αλλά περιλαμβάνει και ευρύτερες εθνικές ρυθμίσεις για την ενέργεια, τη χωροταξία και το περιβάλλον.
Ο Σταύρος Παπασταύρου, παρουσιάζοντας τη φιλοσοφία της κυβερνητικής παρέμβασης, επέμεινε στην ανάγκη συνδυασμού προστασίας των καταναλωτών, επενδύσεων και ευρωπαϊκής συντονισμένης δράσης:
«Για την αντιμετώπιση των συνεπειών αυτής της κρίσης, ώστε κανείς να μη μείνει πίσω, απαιτούνται άμεσα τόσο εθνικές όσο και ευρωπαϊκές παρεμβάσεις».
Πηγή: pagenews.gr