Η Ευρώπη θέλει ισχυρότερες οικονομικές σχέσεις με την Αφρική. Για τις αφρικανικές οικονομίες, όμως, το ουσιαστικό ερώτημα είναι τι αφήνουν οι επενδύσεις πίσω τους: περισσότερες εξαγωγές πρώτων υλών ή μεγαλύτερη δυνατότητα τοπικής παραγωγής, τεχνογνωσία και θέσεις εργασίας;
Η συνάντηση ανώτερων αξιωματούχων της Αφρικανικής Ένωσης και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στις 4 Νοεμβρίου στην Αντίς Αμπέμπα, επιχειρεί να δώσει συνέχεια στις δεσμεύσεις της συνόδου της Λουάντα του 2025.
Το σημαντικότερο αποτέλεσμα είναι η υιοθέτηση σχεδίου εφαρμογής και μηχανισμού παρακολούθησης. Η πολιτική αξία τους θα κριθεί από το αν επιταχύνουν έργα και επιτρέπουν να μετρηθεί ποιος ωφελείται.
Σε ένα περισσότερο ανταγωνιστικό γεωπολιτικό περιβάλλον, η αξιοπιστία της ευρωπαϊκής πρότασης εξαρτάται από αυτή τη μετάβαση: από την ανακοίνωση χρηματοδότησης στην οικονομική δραστηριότητα.
Τέσσερις πυλώνες και απαίτηση λογοδοσίας
Το νέο σχέδιο εφαρμογής οργανώνεται γύρω από τέσσερις προτεραιότητες:
- Ευημερία.
- Ειρήνη, ασφάλεια και διακυβέρνηση.
- Άνθρωποι, με έμφαση στην υγεία, στην εκπαίδευση και στην κοινωνική ανάπτυξη.
- Πολυμερής συνεργασία.
Οι δύο πλευρές υιοθέτησαν επίσης μηχανισμό συντονισμού και παρακολούθησης, ενώ παρουσίασαν κοινή έκθεση απολογισμού για την περίοδο 2022–2025.
Αυτή η θεσμική συνέχεια έχει σημασία για μια συνεργασία που συχνά επικρίνεται για την απόσταση ανάμεσα στις πολιτικές διακηρύξεις και στα αποτελέσματα.
Η παρακολούθηση αποκτά πρακτική αξία όταν διακρίνει τις δεσμεύσεις από τις εκταμιεύσεις, τα υπό προετοιμασία έργα από τα ολοκληρωμένα και τις αναμενόμενες θέσεις εργασίας από εκείνες που έχουν δημιουργηθεί.
Τα 150 δισ. ευρώ δεν είναι ενιαία επιταγή
Στο επίκεντρο βρίσκεται το επενδυτικό πακέτο Αφρικής–Ευρώπης του Global Gateway, ύψους περίπου 150 δισ. ευρώ.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή το συνδέει με την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση, τις μεταφορές, την υγεία, την εκπαίδευση και τη δημιουργία αξιοπρεπών θέσεων εργασίας.
Το ποσό αφορά πλαίσιο κινητοποίησης επενδύσεων. Δεν αποτελεί ενιαία νέα επιχορήγηση ούτε απόδειξη ότι ολόκληρο το κεφάλαιο έχει ήδη εκταμιευθεί.
Η υλοποίηση περνά από συνεργασίες της ΕΕ, των κρατών-μελών και ευρωπαϊκών χρηματοπιστωτικών οργανισμών. Απαιτεί ώριμα σχέδια, χρηματοδοτική διάρθρωση και συμφωνία για τους κινδύνους που αναλαμβάνει κάθε πλευρά.
Επομένως, η ποιότητα των όρων έχει σημασία αντίστοιχη με το ονομαστικό ύψος της χρηματοδότησης.
Υποδομές για εξαγωγές ή για ευρύτερη ανάπτυξη;
Οι μεταφορικοί διάδρομοι, τα ενεργειακά δίκτυα και οι ψηφιακές υποδομές μπορούν να μειώσουν το κόστος των επιχειρήσεων και να ενισχύσουν το εμπόριο.
Το αναπτυξιακό τους αποτέλεσμα εξαρτάται από τον σχεδιασμό. Ένας διάδρομος που συνδέει παραγωγικές περιοχές με λιμάνια μπορεί να αυξήσει τις εξαγωγές. Η σύνδεσή του με τοπική μεταποίηση, αξιόπιστη ηλεκτροδότηση και μικρότερες επιχειρήσεις μπορεί να διευρύνει σημαντικά το όφελος.
Η ίδια λογική ισχύει για τις ενεργειακές επενδύσεις: χρειάζεται να εξετάζεται ποια ζήτηση εξυπηρετούν, πόσο κοστίζει η ενέργεια και ποια πρόσβαση αποκτούν οι τοπικές κοινότητες και βιομηχανίες.
Αυτό είναι το τεστ της προστιθέμενης αξίας. Η κατασκευή υποδομής αποτελεί την αρχή της οικονομικής επίδρασης, όχι το σύνολό της.
Το 97% χωρίς δασμούς δεν εξαλείφει τα εμπορικά εμπόδια
Η ευρωπαϊκή πλευρά προβάλλει ως πλεονέκτημα ότι, σύμφωνα με τη δήλωση της συμπροέδρου της συνάντησης Πατρίσια Λιόμπαρτ Κουσάκ, το 97% των αφρικανικών εξαγωγών εισέρχεται στην ευρωπαϊκή αγορά χωρίς δασμούς.
Η πρόσβαση αυτή είναι σημαντική. Η δυνατότητα αξιοποίησής της, όμως, εξαρτάται και από μεταφορικά κόστη, τεχνικές προδιαγραφές, πιστοποιήσεις και χρηματοδότηση.
Χρειάζεται επίσης διάκριση ανάμεσα σε δύο ευρωπαϊκά εργαλεία που συχνά συγχέονται.
Ο κανονισμός κατά της αποψίλωσης, EUDR, καλύπτει προϊόντα όπως καφές, κακάο, φοινικέλαιο, καουτσούκ, σόγια, ξυλεία και βοοειδή, μαζί με ορισμένα παράγωγά τους.
Ο μηχανισμός συνοριακής προσαρμογής άνθρακα, CBAM, αφορά διαφορετικούς κλάδους: σίδηρο και χάλυβα, αλουμίνιο, τσιμέντο, λιπάσματα, ηλεκτρική ενέργεια και υδρογόνο.
Ο καφές και το κακάο, επομένως, δεν αποτελούν προϊόντα του συγκεκριμένου καταλόγου CBAM.
Η συμμόρφωση χρειάζεται επένδυση
Οι ευρωπαϊκοί περιβαλλοντικοί κανόνες δημιουργούν απαιτήσεις τεκμηρίωσης και ελέγχου. Για έναν παραγωγό ή εξαγωγέα, η εφαρμογή τους μπορεί να απαιτεί δεδομένα, πιστοποίηση και πρόσβαση σε τεχνική υποστήριξη.
Το πολιτικό ζήτημα είναι πώς συνδυάζονται οι ευρωπαϊκοί στόχοι με τις διαφορετικές παραγωγικές δυνατότητες των εταίρων.
Μια λειτουργική συνεργασία χρειάζεται να συνδέει τις απαιτήσεις με χρηματοδότηση προσαρμογής και μεταφορά τεχνογνωσίας. Διαφορετικά, η τυπική πρόσβαση στην αγορά μπορεί να παραμένει δύσκολη για μικρότερους παραγωγούς.
Η αφρικανική ολοκλήρωση αλλάζει τον στόχο
Η υποστήριξη της Αφρικανικής Ηπειρωτικής Ζώνης Ελεύθερων Συναλλαγών, AfCFTA, αποτελεί επίσης κεντρικό πεδίο συνεργασίας.
Ο στόχος είναι να διευκολυνθούν οι συναλλαγές και οι παραγωγικές αλυσίδες μεταξύ αφρικανικών χωρών. Αυτό μπορεί να δώσει μεγαλύτερη κλίμακα στις επιχειρήσεις και να ενισχύσει τη δυνατότητα επεξεργασίας προϊόντων κοντά στον τόπο παραγωγής τους.
Για την ευρωπαϊκή πολιτική, η πρόκληση είναι να στηρίξει αυτή την ολοκλήρωση με έργα που υπηρετούν και τις περιφερειακές αφρικανικές ανάγκες.
Ο συμπρόεδρος της συνάντησης από την Αφρικανική Ένωση, Γουίλι Νιαμιτούε, έθεσε ως ζητούμενο τις ευκαιρίες για τους νέους, την ανάπτυξη και την ισχυρότερη διεθνή φωνή των δύο ηπείρων:
«Έτσι μετατρέπουμε την κοινή φιλοδοξία σε κοινή ευημερία».
Πηγή: pagenews.gr