Η Αφρική προσπερνά την Κίνα: Το οικονομικό θαύμα των 4,6% που αλλάζει τον παγκόσμιο χάρτη
ΧΡΟΝΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ 22 '
Πηγή Φωτογραφίας: AP Photo//Η Αφρική προσπερνά την Κίνα: Το οικονομικό θαύμα των 4,6% που αλλάζει τον παγκόσμιο χάρτη
Μια βαθιά αλλαγή βρίσκεται σε εξέλιξη στην παγκόσμια οικονομία, με την Αφρική να διεκδικεί έναν διαφορετικό ρόλο στο διεθνές παραγωγικό και επενδυτικό σύστημα.
Για πρώτη φορά εδώ και δεκαετίες, ο ρυθμός οικονομικής ανάπτυξης της αφρικανικής ηπείρου προβλέπεται να ξεπεράσει εκείνον της Κίνας, μιας χώρας που για περισσότερο από μία γενιά αποτελούσε το ισχυρότερο σύμβολο της οικονομικής παγκοσμιοποίησης.
Σύμφωνα με ανάλυση των Financial Times, οι νέες προβλέψεις του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου τοποθετούν την ανάπτυξη της Αφρικής στο 4,6% για το 2026, περίπου 0,1 ποσοστιαία μονάδα υψηλότερα από την αντίστοιχη πρόβλεψη για την Κίνα.
Η διαφορά μπορεί να φαίνεται μικρή. Η οικονομική της σημασία, όμως, είναι μεγάλη.
Η Κίνα αντιμετωπίζει δημογραφική γήρανση, επιβράδυνση της εσωτερικής ζήτησης και περιορισμούς στο εξαγωγικό μοντέλο που στήριξε την ανάπτυξή της επί δεκαετίες.
Η Αφρική, αντίθετα, διαθέτει έναν νεανικό πληθυσμό, αναπτυσσόμενες αστικές αγορές και σημαντικές δυνατότητες επέκτασης της παραγωγής.
Η εικόνα δεν είναι ομοιόμορφη σε όλες τις χώρες. Ούτε σημαίνει ότι η Αφρική έχει φτάσει την Κίνα σε οικονομικό μέγεθος ή εισόδημα.
Δείχνει, ωστόσο, ότι το παγκόσμιο κέντρο της μελλοντικής δημογραφικής και παραγωγικής ανάπτυξης μεταβάλλεται.
Από το «Africa Rising» στη νέα οικονομική πραγματικότητα
Η αισιοδοξία για τις προοπτικές της Αφρικής δεν είναι καινούργια.
Στις αρχές της δεκαετίας του 2000, η αύξηση των τιμών των πρώτων υλών και οι μαζικές κινεζικές επενδύσεις σε υποδομές δημιούργησαν προσδοκίες για μια περίοδο ταχύτατης ανάπτυξης.
Το 2010, η McKinsey δημοσίευσε την έκθεση Lions on the Move, παρουσιάζοντας τις αφρικανικές οικονομίες ως αναδυόμενες δυνάμεις με σημαντικό εμπορικό δυναμισμό.
Η πραγματικότητα αποδείχθηκε δυσκολότερη.
Ο υπερβολικός δανεισμός, η ανεπαρκής διακυβέρνηση και οι επενδύσεις που δεν οδήγησαν σε επαρκή παραγωγική διαφοροποίηση περιόρισαν την ανάπτυξη.
Μεγάλες οικονομίες, όπως η Νιγηρία και η Νότια Αφρική, πέρασαν περιόδους στασιμότητας.
Σήμερα, όμως, διαμορφώνεται μια διαφορετική αφήγηση.
Η νέα ανάπτυξη δεν βασίζεται αποκλειστικά στην προσδοκία μιας έκρηξης των τιμών των εμπορευμάτων.
Στηρίζεται περισσότερο στη σταδιακή βελτίωση των οικονομικών θεσμών, στη διεύρυνση των επενδύσεων, στην ανάπτυξη εγχώριων επιχειρήσεων και στη μεγαλύτερη ανθεκτικότητα απέναντι στις διεθνείς κρίσεις.
Δέκα αφρικανικές οικονομίες αναπτύσσονται με 6% και άνω
Η συνολική πρόβλεψη του 4,6% αποκρύπτει σημαντικές διαφοροποιήσεις.
Τουλάχιστον δέκα αφρικανικές οικονομίες αναμένεται να αναπτυχθούν με ρυθμό 6% ή υψηλότερο το 2026.
Μεταξύ αυτών βρίσκονται η Γουινέα, η Ρουάντα, η Ουγκάντα, η Ακτή Ελεφαντοστού και η Τανζανία.
Η ανάπτυξη τροφοδοτείται από διαφορετικούς παράγοντες σε κάθε χώρα.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν οι εξαγωγές ορυκτών και οι μεγάλες επενδύσεις.
Σε άλλες, η αγροτική παραγωγή, η κατασκευή υποδομών, η αστικοποίηση και η επέκταση των υπηρεσιών.
Η διαφορά σε σχέση με προηγούμενες περιόδους είναι ότι η ανάπτυξη φαίνεται να στηρίζεται σε περισσότερους τομείς.
Αυτό περιορίζει, χωρίς να εξαλείφει, την ευπάθεια απέναντι στις διακυμάνσεις των διεθνών τιμών των πρώτων υλών.
Η Αφρική των 19 ετών απέναντι στη γερασμένη Κίνα
Το μεγαλύτερο μακροπρόθεσμο πλεονέκτημα της Αφρικής είναι δημογραφικό.
Η διάμεση ηλικία του πληθυσμού της ηπείρου βρίσκεται περίπου στα 19 έτη.
Η Κίνα, αντίθετα, αντιμετωπίζει τη γήρανση του πληθυσμού της και τη συρρίκνωση του εργατικού δυναμικού.
Η αφρικανική πληθυσμιακή αύξηση αναμένεται να συνεχιστεί για δεκαετίες, παρά τη σταδιακή μείωση των ποσοστών γεννήσεων.
Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί μια τεράστια δυνητική αγορά εργασίας και κατανάλωσης.
Όμως, η δημογραφική δυναμική δεν μετατρέπεται αυτομάτως σε οικονομική ευημερία.
Απαιτούνται νέες θέσεις εργασίας, εκπαίδευση, υποδομές, επενδύσεις και βελτίωση της παραγωγικότητας.
Χωρίς αυτές τις προϋποθέσεις, η ταχεία αύξηση του πληθυσμού μπορεί να ενισχύσει την ανεργία και τις κοινωνικές πιέσεις.
Το κρίσιμο στοίχημα είναι εάν οι αφρικανικές οικονομίες θα καταφέρουν να μετατρέψουν το νεανικό τους δυναμικό σε διατηρήσιμη παραγωγική ισχύ.
Αιθιοπία: Ανάπτυξη 9,2% παρά τις συγκρούσεις
Η Αιθιοπία αποτελεί μία από τις πιο εντυπωσιακές περιπτώσεις.
Με πληθυσμό περίπου 138 εκατομμυρίων ανθρώπων, είναι η δεύτερη πολυπληθέστερη χώρα της Αφρικής.
Σύμφωνα με τις προβλέψεις του ΔΝΤ που παρουσιάζουν οι Financial Times, η οικονομία της αναμένεται να αναπτυχθεί κατά 9,2% το 2026.
Η επίδοση καταγράφεται παρά τη συνεχιζόμενη πολιτική και στρατιωτική αστάθεια, συμπεριλαμβανομένης της αναζωπύρωσης συγκρούσεων στην περιοχή Τιγκράι.
Η κυβέρνηση έχει προχωρήσει σε οικονομικές μεταρρυθμίσεις, επιδιώκοντας μεγαλύτερη λειτουργία των μηχανισμών της αγοράς και προσέλκυση επενδύσεων.
Οι αλλαγές στο συναλλαγματικό καθεστώς αποτελούν μέρος αυτής της προσπάθειας.
Η υψηλή ανάπτυξη, ωστόσο, δεν αναιρεί τις ανθρωπιστικές και κοινωνικές συνέπειες των συγκρούσεων.
Η Αιθιοπία αποτελεί παράδειγμα μιας οικονομίας με μεγάλες δυνατότητες, αλλά και σημαντικούς πολιτικούς κινδύνους.
Νιγηρία: Η οικονομική αφύπνιση μιας χώρας 240 εκατομμυρίων
Η Νιγηρία βρίσκεται στο επίκεντρο των προσδοκιών για την αφρικανική οικονομία.
Με πληθυσμό περίπου 240 εκατομμυρίων, αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες καταναλωτικές αγορές της ηπείρου.
Για χρόνια, η οικονομική της πορεία επηρεάστηκε από προβλήματα στη διαχείριση των συναλλαγματικών ισοτιμιών, τη χαμηλή παραγωγικότητα και την εξάρτηση από το πετρέλαιο.
Οι μεταρρυθμίσεις που ξεκίνησαν το 2023 επιδίωξαν να περιορίσουν τις στρεβλώσεις και να δημιουργήσουν πιο λειτουργικούς μηχανισμούς της αγοράς.
Το ΔΝΤ προβλέπει ανάπτυξη 4,2% για το 2026.
Ορισμένοι οικονομολόγοι εκτιμούν ότι ο ρυθμός θα μπορούσε να προσεγγίσει το 5% το 2027.
Ο Ντέιβιντ Κάουαν, επικεφαλής οικονομολόγος της Citigroup για την Αφρική, επισημαίνει ότι οι αλλαγές στο συναλλαγματικό καθεστώς μπορούν να δημιουργήσουν κίνητρα για προσαρμογή της παραγωγής και των επενδύσεων.
Οι μεταρρυθμίσεις έχουν βραχυπρόθεσμο κοινωνικό κόστος, αλλά μπορούν να ενισχύσουν τις προοπτικές ανάπτυξης εφόσον συνοδευτούν από σταθερότητα και παραγωγικές επενδύσεις.
Το διυλιστήριο Dangote αλλάζει τους ενεργειακούς συσχετισμούς
Ένα από τα σημαντικότερα σύμβολα της νέας αφρικανικής βιομηχανικής στρατηγικής βρίσκεται έξω από το Λάγος.
Το διυλιστήριο του Νιγηριανού επιχειρηματία Αλίκο Ντανγκότε έχει δυνατότητα επεξεργασίας περίπου 700.000 βαρελιών πετρελαίου ημερησίως.
Για δεκαετίες, η Νιγηρία εξήγαγε αργό πετρέλαιο και στη συνέχεια εισήγαγε σημαντικές ποσότητες επεξεργασμένων καυσίμων.
Αυτό δημιουργούσε ένα οικονομικό παράδοξο για έναν από τους σημαντικότερους πετρελαιοπαραγωγούς της Αφρικής.
Το νέο διυλιστήριο επιχειρεί να ανατρέψει αυτή τη δομή.
Η εγκατάσταση μπορεί να καλύπτει εγχώριες ανάγκες και να εξάγει προϊόντα σε άλλες αφρικανικές χώρες και στην Ευρώπη.
Η σημασία του έγινε ακόμη μεγαλύτερη όταν η σύγκρουση με το Ιράν προκάλεσε σοβαρές διαταραχές στις διεθνείς αγορές καυσίμων.
Ο αντιπρόεδρος και υπουργός Οικονομικών της Μποτσουάνας, Ντάμπα Γκαολάτε, επισήμανε στους Financial Times ότι η λειτουργία του διυλιστηρίου έχει αποδειχθεί χρήσιμη για ολόκληρη την ήπειρο.
Η επένδυση αποτελεί παράδειγμα μετάβασης από την εξαγωγή πρώτων υλών στην εγχώρια επεξεργασία τους.
Έσοδα 22,5 δισ. δολαρίων και σχέδιο για δεύτερο διυλιστήριο στην Κένυα
Η βιομηχανική στρατηγική του ομίλου Dangote δεν περιορίζεται στη Νιγηρία.
Το διυλιστήριο στο Λάγος κατέγραψε έσοδα περίπου 22,5 δισεκατομμυρίων δολαρίων κατά τους πρώτους εννέα μήνες του 2026.
Ο όμιλος σχεδιάζει να διπλασιάσει τη δυναμικότητα της εγκατάστασης.
Παράλληλα, προωθεί τη δημιουργία δεύτερου διυλιστηρίου στην Κένυα, με σχεδιαζόμενη δυναμικότητα 700.000 βαρελιών ημερησίως.
Η νέα μονάδα προορίζεται να εξυπηρετεί τις αγορές της Ανατολικής Αφρικής.
Εάν υλοποιηθούν τα σχέδια, θα μπορούσαν να περιορίσουν την εξάρτηση πολλών αφρικανικών οικονομιών από εισαγόμενα διυλισμένα καύσιμα.
Η ανάπτυξη τέτοιων εγκαταστάσεων δημιουργεί επίσης ανάγκες για λιμάνια, αποθηκευτικούς χώρους, αγωγούς και δίκτυα διανομής.
Αυτό σημαίνει ότι η επένδυση σε μία μεγάλη βιομηχανική μονάδα μπορεί να κινητοποιήσει πρόσθετη οικονομική δραστηριότητα σε πολλούς τομείς.
Η επένδυση των 4 δισ. δολαρίων στα λιπάσματα της Αιθιοπίας
Ο Ντανγκότε επεκτείνει την παρουσία του και στον τομέα των λιπασμάτων.
Ο όμιλός του κατασκευάζει στην Αιθιοπία συγκρότημα λιπασμάτων και πετροχημικών, ύψους περίπου 4 δισεκατομμυρίων δολαρίων.
Η επένδυση εντάσσεται σε ένα ευρύτερο σχέδιο αύξησης της παραγωγικής δυναμικότητας λιπασμάτων του ομίλου στα 12 εκατομμύρια τόνους.
Η σημασία του έργου συνδέεται άμεσα με την αγροτική παραγωγή.
Πολλές αφρικανικές χώρες εξαρτώνται από εισαγόμενα λιπάσματα, γεγονός που τις καθιστά ευάλωτες στις διαταραχές του διεθνούς εμπορίου.
Η σύγκρουση με το Ιράν ανέδειξε αυτή την εξάρτηση.
Η ανάπτυξη εγχώριας παραγωγής λιπασμάτων θα μπορούσε να ενισχύσει την ασφάλεια εφοδιασμού και να περιορίσει μέρος του κόστους για τους αγρότες.
Η πραγματική επίδραση θα εξαρτηθεί από την ολοκλήρωση των έργων, το κόστος παραγωγής και τη δυνατότητα διανομής στις τοπικές αγορές.
Γουινέα: Το μεταλλευτικό έργο των 23 δισ. δολαρίων
Στη Δυτική Αφρική, η Γουινέα προωθεί ένα από τα σημαντικότερα μεταλλευτικά έργα παγκοσμίως.
Το Simandou, με επενδύσεις που υπολογίζονται περίπου στα 23 δισεκατομμύρια δολάρια, αφορά την αξιοποίηση μεγάλων κοιτασμάτων σιδηρομεταλλεύματος.
Το έργο εγκαινιάστηκε το 2025, έπειτα από πολυετείς καθυστερήσεις.
Η ανάπτυξή του περιλαμβάνει σημαντικές υποδομές μεταφοράς και εξαγωγών.
Η λειτουργία του μπορεί να ενισχύσει τις εξαγωγές της Γουινέας και να επηρεάσει τις διεθνείς αγορές σιδηρομεταλλεύματος.
Ωστόσο, η μακροπρόθεσμη οικονομική επίδραση θα εξαρτηθεί από το κατά πόσο τα έσοδα θα μετατραπούν σε ευρύτερες παραγωγικές επενδύσεις, δημόσιες υποδομές και νέες θέσεις εργασίας.
Η εμπειρία πολλών χωρών δείχνει ότι η εκμετάλλευση φυσικών πόρων δεν εγγυάται από μόνη της βιώσιμη ανάπτυξη.
Μοζαμβίκη: Το φυσικό αέριο φέρνει νέες επενδύσεις
Η Μοζαμβίκη αποτελεί άλλο ένα παράδειγμα οικονομίας που επιχειρεί να αξιοποιήσει μεγάλους ενεργειακούς πόρους.
Η χώρα προωθεί μεγάλης κλίμακας έργα υγροποιημένου φυσικού αερίου.
Οι επενδύσεις αυτές μπορούν να ενισχύσουν τις εξαγωγές και να δημιουργήσουν νέες υποδομές.
Η ανάπτυξη του τομέα LNG αποκτά πρόσθετη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία οι διεθνείς αγορές αναζητούν μεγαλύτερη διαφοροποίηση προμηθευτών.
Ωστόσο, η Μοζαμβίκη αντιμετωπίζει και σοβαρές προκλήσεις ασφάλειας.
Η σταθερότητα των περιοχών όπου αναπτύσσονται τα ενεργειακά έργα αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη διατηρήσιμη λειτουργία τους.
Η περίπτωση της χώρας αναδεικνύει τη σύνδεση ανάμεσα στις επενδύσεις, στις υποδομές και στην πολιτική ασφάλεια.
Η αφρικανική βιομηχανία επιστρέφει
Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες εξελίξεις αφορά τη μεταποίηση.
Για πολλά χρόνια, η αφρικανική βιομηχανία αντιμετώπιζε έντονο ανταγωνισμό από τα φθηνά εισαγόμενα προϊόντα, ιδιαίτερα από την Κίνα.
Η κατάσταση αυτή περιόρισε τη δυνατότητα ανάπτυξης εγχώριων παραγωγικών μονάδων.
Σήμερα, όμως, εμφανίζονται ενδείξεις σταδιακής ανάκαμψης.
Ο Κεν Οπάλο, αναπληρωτής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Georgetown, επισημαίνει ότι τα στοιχεία της Παγκόσμιας Τράπεζας και του ΟΟΣΑ δείχνουν αύξηση της συμμετοχής της μεταποίησης στο αφρικανικό ΑΕΠ.
Το ποσοστό προσεγγίζει πλέον το 12%, από περίπου 10% πριν από μία δεκαετία.
Η μεταβολή δεν συνιστά ακόμη μαζική βιομηχανική επανάσταση.
Αποτελεί, όμως, ένδειξη ότι ορισμένες οικονομίες διευρύνουν την παραγωγική τους βάση.
Η δημιουργία περισσότερων βιομηχανικών επιχειρήσεων μπορεί να ενισχύσει την απασχόληση και να περιορίσει την εξάρτηση από εισαγόμενα καταναλωτικά αγαθά.
Τανζανία: Η τοπική βιομηχανία απέναντι στους πολυεθνικούς κολοσσούς
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα επιχειρηματικής επέκτασης προέρχεται από την Τανζανία.
Ο Μοχάμεντ Ντέουτζι, επικεφαλής του οικογενειακού ομίλου MeTL, επενδύει στην παραγωγή καταναλωτικών προϊόντων.
Ο όμιλος απασχολεί περίπου 40.000 εργαζομένους στην Ανατολική Αφρική και καταγράφει ετήσιο κύκλο εργασιών περίπου 3 δισεκατομμυρίων δολαρίων.
Η δραστηριότητά του περιλαμβάνει κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα, απορρυπαντικά και αναψυκτικά.
Ο ίδιος υποστηρίζει ότι οι αφρικανικές επιχειρήσεις μπορούν πλέον να ανταγωνιστούν διεθνείς ομίλους σε συγκεκριμένες κατηγορίες προϊόντων.
Μάλιστα, δήλωσε στους Financial Times ότι το αναψυκτικό Mo Cola έχει μεγαλύτερο μερίδιο αγοράς στην Τανζανία από την Coca-Cola.
Η συγκεκριμένη αναφορά αποτελεί ισχυρισμό του επιχειρηματία.
Αναδεικνύει, ωστόσο, τη φιλοδοξία των αφρικανικών εταιρειών να ενισχύσουν τη θέση τους στις εγχώριες αγορές.
Η Κίνα δεν είναι πλέον ο μοναδικός μεγάλος επενδυτής
Η οικονομική ανάπτυξη της Αφρικής συνδέθηκε επί δεκαετίες με την Κίνα.
Οι κινεζικές επιχειρήσεις και τράπεζες χρηματοδότησαν δρόμους, σιδηροδρόμους, λιμάνια, ενεργειακά έργα και μεταλλευτικές εγκαταστάσεις.
Σήμερα, όμως, οι αφρικανικές χώρες διευρύνουν τις διεθνείς οικονομικές τους σχέσεις.
Κρατικά επενδυτικά ταμεία του Περσικού Κόλπου, ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, αμερικανικοί όμιλοι και επενδυτές από την Ινδία εμφανίζουν αυξημένο ενδιαφέρον.
Η διαφοροποίηση των εταίρων μπορεί να δημιουργήσει περισσότερες επιλογές χρηματοδότησης και συνεργασίας.
Παράλληλα, περιορίζει την ανάγκη αποκλειστικής εξάρτησης από μία μεγάλη οικονομική δύναμη.
Η Κίνα εξακολουθεί να αποτελεί εξαιρετικά σημαντικό εμπορικό εταίρο.
Η νέα τάση δεν σημαίνει αποχώρηση του Πεκίνου από την Αφρική.
Σημαίνει ότι ο οικονομικός ανταγωνισμός για την πρόσβαση στις αφρικανικές αγορές γίνεται περισσότερο πολυπολικός.
Τα 275 δισ. δολάρια του εμπορίου Κίνας – Αφρικής
Η οικονομική σχέση με την Κίνα παραμένει τεράστια.
Σύμφωνα με στοιχεία του Global Development Policy Center του Πανεπιστημίου της Βοστώνης, το διμερές εμπόριο Κίνας και Αφρικής έφτασε τα 275 δισεκατομμύρια δολάρια το 2024.
Οι κινεζικές εξαγωγές προς την Αφρική ανήλθαν περίπου στα 182 δισεκατομμύρια δολάρια.
Οι αφρικανικές εξαγωγές προς την Κίνα διαμορφώθηκαν περίπου στα 93 δισεκατομμύρια δολάρια.
Η διαφορά αποτυπώνει την ανισορροπία της εμπορικής σχέσης.
Η Αφρική εξάγει σε μεγάλο βαθμό πρώτες ύλες, ενώ εισάγει κινεζικά βιομηχανικά προϊόντα.
Η ανάπτυξη εγχώριας μεταποίησης αποτελεί επομένως κρίσιμη προϋπόθεση για να διατηρούν οι αφρικανικές οικονομίες μεγαλύτερο μέρος της προστιθέμενης αξίας.
Παράλληλα, η επιβράδυνση της Κίνας δημιουργεί κινδύνους για χώρες που εξαρτώνται από την κινεζική ζήτηση ορυκτών και ενεργειακών προϊόντων.
Οι ξένοι επενδυτές επιστρέφουν
Παρά τις διεθνείς γεωπολιτικές εντάσεις, οι κεφαλαιακές ροές προς αρκετές αφρικανικές οικονομίες παραμένουν σημαντικές.
Η Ράζια Χαν, επικεφαλής οικονομολόγος της Standard Chartered για την Αφρική και τη Μέση Ανατολή, αναφέρει ότι οι καθαρές εισροές κεφαλαίων προς την υποσαχάρια Αφρική, εξαιρουμένης της Νότιας Αφρικής, ανέρχονται περίπου στα 14 δισεκατομμύρια δολάρια από την αρχή του 2026.
Παράλληλα, σε αρκετές χώρες έχουν αυξηθεί τα συναλλαγματικά αποθέματα.
Ο Αμόλ Πράμπου, επικεφαλής του τμήματος private banking για την Αφρική στην Barclays, επισημαίνει ότι το ενδιαφέρον προέρχεται από διαφορετικές κατηγορίες επενδυτών.
Αμερικανικές πολυεθνικές, βρετανικά επενδυτικά κεφάλαια, εύποροι ιδιώτες από την Ινδία και κρατικά επενδυτικά ταμεία του Κόλπου αναζητούν ευκαιρίες.
Η εξέλιξη δεν συνεπάγεται ότι όλες οι αφρικανικές αγορές αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο.
Οι επενδυτές εξακολουθούν να αξιολογούν την πολιτική σταθερότητα, το συναλλαγματικό περιβάλλον, το δημόσιο χρέος και την ποιότητα των θεσμών.
Νότια Αφρική: Ο μεγάλος ασθενής της ηπείρου
Η θετική εικόνα δεν αφορά όλες τις οικονομίες.
Η Νότια Αφρική εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σοβαρά διαρθρωτικά προβλήματα.
Η οικονομική δραστηριότητα παρουσίασε στασιμότητα κατά το δεύτερο τρίμηνο του 2026, επηρεαζόμενη μεταξύ άλλων από το αυξημένο κόστος εισαγωγών πετρελαίου.
Το ΔΝΤ μείωσε την πρόβλεψη ανάπτυξης για τη χώρα από 1,3% σε 1%.
Η χαμηλή επίδοση αντανακλά τις δυσκολίες στην παραγωγικότητα, στις υποδομές και στην οικονομική δραστηριότητα.
Ωστόσο, οικονομολόγοι εκτιμούν ότι οι μεταρρυθμίσεις στον ηλεκτρισμό και στις μεταφορές μπορούν να δημιουργήσουν καλύτερες προοπτικές.
Η Νότια Αφρική διαθέτει σημαντική βιομηχανική και χρηματοπιστωτική βάση.
Η δυνατότητα αξιοποίησής της θα εξαρτηθεί από την εφαρμογή μεταρρυθμίσεων και τη σταθερότητα του οικονομικού περιβάλλοντος.
Πώς η Αφρική άντεξε την ενεργειακή κρίση του Ιράν
Η σύγκρουση με το Ιράν προκάλεσε μεγάλες αναταράξεις στις διεθνείς αγορές ενέργειας και λιπασμάτων.
Αρκετές αφρικανικές οικονομίες, όμως, αποδείχθηκαν πιο ανθεκτικές από όσο αρχικά αναμενόταν.
Οι χώρες που εξάγουν πετρέλαιο, όπως η Νιγηρία και η Αγκόλα, επωφελήθηκαν από τις υψηλότερες διεθνείς τιμές.
Άλλες οικονομίες αντιστάθμισαν μέρος του ενεργειακού κόστους μέσω εξαγωγών πολύτιμων μετάλλων και βιομηχανικών ορυκτών.
Η Τανζανία και η Ζάμπια, για παράδειγμα, επηρεάζονται θετικά από τις υψηλές τιμές του χρυσού και του χαλκού.
Παράλληλα, η αυξανόμενη παραγωγική διαφοροποίηση έχει περιορίσει την εξάρτηση ορισμένων χωρών από μία μόνο πηγή εσόδων.
Ωστόσο, η κρίση δεν πέρασε χωρίς κόστος.
Ορισμένες κεντρικές τράπεζες ανέβαλαν μειώσεις επιτοκίων ή προχώρησαν σε αυξήσεις για να προστατεύσουν τα νομίσματά τους.
Η Ουγκάντα αύξησε απροσδόκητα το βασικό επιτόκιο κατά 225 μονάδες βάσης τον Οκτώβριο.
Η κίνηση αντανακλά την πίεση που μπορεί να προκαλέσουν οι διεθνείς αναταράξεις στις αναδυόμενες οικονομίες.
Η γεωργία, οι βροχές και ο κίνδυνος του Ελ Νίνιο
Ένας λιγότερο προβεβλημένος παράγοντας της αφρικανικής ανθεκτικότητας είναι η αγροτική παραγωγή.
Οι ευνοϊκές βροχοπτώσεις συνέβαλαν σε καλές συγκομιδές σε αρκετές περιοχές, ιδιαίτερα στη νότια Αφρική.
Παράλληλα, οι διαταραχές στις εισαγωγές λιπασμάτων από τον Περσικό Κόλπο εμφανίστηκαν σε χρονική στιγμή κατά την οποία μεγάλο μέρος των καλλιεργειών είχε ήδη φυτευτεί.
Αυτό περιόρισε μέρος των άμεσων συνεπειών.
Ωστόσο, ο Ντέιβιντ Κάουαν της Citigroup προειδοποιεί ότι η κατάσταση μπορεί να αλλάξει το 2027.
Εάν το κλιματικό φαινόμενο Ελ Νίνιο επιδεινώσει τις καιρικές συνθήκες, ενώ τα λιπάσματα και το ντίζελ παραμένουν ακριβά, οι πιέσεις στην παραγωγή τροφίμων θα μπορούσαν να αυξηθούν.
Η εξέλιξη αυτή θα επηρέαζε τόσο την οικονομική ανάπτυξη όσο και την επισιτιστική ασφάλεια.
Η γεωργία εξακολουθεί να αποτελεί σημαντική πηγή απασχόλησης και εισοδήματος για μεγάλο μέρος του αφρικανικού πληθυσμού.
Η φθηνή κινεζική ηλιακή τεχνολογία αλλάζει την πρόσβαση στον ηλεκτρισμό
Η Κίνα επηρεάζει την αφρικανική ανάπτυξη και με έναν διαφορετικό τρόπο.
Η μεγάλη μείωση του κόστους κινεζικού φωτοβολταϊκού εξοπλισμού έχει διευκολύνει την εγκατάσταση αποκεντρωμένων συστημάτων ηλεκτροδότησης.
Σε πόλεις και χωριά που δεν διαθέτουν αξιόπιστη σύνδεση με το κεντρικό δίκτυο, τα μικρά φωτοβολταϊκά συστήματα μπορούν να καλύψουν βασικές ενεργειακές ανάγκες.
Η πρόσβαση στον ηλεκτρισμό αποτελεί κρίσιμο παράγοντα οικονομικής ανάπτυξης.
Επιτρέπει τη λειτουργία μικρών επιχειρήσεων, την ψύξη τροφίμων, τη χρήση ψηφιακών υπηρεσιών και την αύξηση της παραγωγικότητας.
Η επέκταση της αποκεντρωμένης ηλεκτροδότησης μπορεί να έχει ιδιαίτερα σημαντικές επιπτώσεις σε αγροτικές περιοχές.
Ταυτόχρονα, αναδεικνύει τη σύνθετη σχέση Αφρικής και Κίνας.
Οι αφρικανικές οικονομίες επιδιώκουν να αναπτύξουν τη δική τους παραγωγή, αλλά εξακολουθούν να επωφελούνται από την πρόσβαση σε φθηνό κινεζικό τεχνολογικό εξοπλισμό.
Η διακυβέρνηση παραμένει η μεγάλη αδυναμία
Παρά τις οικονομικές βελτιώσεις, τα προβλήματα διακυβέρνησης και ασφάλειας εξακολουθούν να αποτελούν σημαντικούς κινδύνους.
Ο Σουδανοβρετανός επιχειρηματίας Μο Ιμπραήμ, που έχει δημιουργήσει ίδρυμα για την αξιολόγηση της αφρικανικής διακυβέρνησης, επισημαίνει ότι σε αρκετές χώρες έχει σημειωθεί οπισθοδρόμηση στο κράτος δικαίου και στην ασφάλεια.
Ωστόσο, σύμφωνα με τα στοιχεία του ιδρύματός του, περίπου το 80% των αφρικανικών χωρών εμφανίζει βελτίωση στις οικονομικές επιδόσεις σε σχέση με την προηγούμενη αξιολόγηση.
Η διάκριση είναι σημαντική.
Μια χώρα μπορεί να παρουσιάζει υψηλή ανάπτυξη, ενώ ταυτόχρονα αντιμετωπίζει προβλήματα πολιτικής σταθερότητας, θεσμικής λειτουργίας ή προστασίας δικαιωμάτων.
Η οικονομική πρόοδος και η ποιότητα της διακυβέρνησης δεν κινούνται πάντοτε με τον ίδιο ρυθμό.
Σουδάν και Σαχέλ: Οι συγκρούσεις απειλούν την αναπτυξιακή πορεία
Ο πόλεμος στο Σουδάν και η επέκταση της τζιχαντιστικής βίας στην περιοχή του Σαχέλ αποτελούν σοβαρές προκλήσεις.
Οι συγκρούσεις προκαλούν ανθρωπιστικές κρίσεις, εκτοπισμούς πληθυσμών και καταστροφή υποδομών.
Επηρεάζουν επίσης τις εμπορικές διαδρομές και αποθαρρύνουν τις επενδύσεις.
Σε περιοχές όπου η ασφάλεια παραμένει αβέβαιη, η ανάπτυξη νέων παραγωγικών εγκαταστάσεων γίνεται δυσκολότερη.
Παράλληλα, οι μειώσεις της διεθνούς αναπτυξιακής βοήθειας δημιουργούν πρόσθετες πιέσεις σε δημόσιες υπηρεσίες και ανθρωπιστικά προγράμματα.
Η Αφρική, επομένως, δεν αποτελεί μία ενιαία οικονομική ιστορία επιτυχίας.
Είναι μια ήπειρος με διαφορετικές αναπτυξιακές διαδρομές, όπου η πρόοδος ορισμένων οικονομιών συνυπάρχει με βαθιές κρίσεις σε άλλες.
Το πραγματικό στοίχημα: Η ανάπτυξη ανά κάτοικο
Η σύγκριση με την Κίνα απαιτεί μια σημαντική διευκρίνιση.
Η οικονομική ανάπτυξη 4,6% αφορά τη συνολική μεταβολή του πραγματικού ΑΕΠ.
Δεν σημαίνει ότι το εισόδημα του μέσου Αφρικανού αυξάνεται με τον ίδιο ρυθμό.
Η ταχεία πληθυσμιακή αύξηση περιορίζει το μέγεθος της βελτίωσης σε κατά κεφαλήν όρους.
Σε πολλές χώρες, ο ρυθμός αύξησης του κατά κεφαλήν εισοδήματος παραμένει ανεπαρκής για μια γρήγορη μείωση της φτώχειας.
Οι επιτυχημένες ασιατικές οικονομίες χρειάστηκαν μακρές περιόδους εξαιρετικά υψηλής ανάπτυξης για να πετύχουν μεγάλες μεταβολές στο βιοτικό επίπεδο.
Η Αφρική εξακολουθεί να είναι η φτωχότερη ήπειρος με βάση πολλούς δείκτες εισοδήματος.
Η σημερινή επιτάχυνση αποτελεί θετική ένδειξη, αλλά όχι απόδειξη ότι έχει ξεπεραστεί το αναπτυξιακό χάσμα.
Η νέα γεωοικονομική ισορροπία
Η πιθανότητα η Αφρική να αναπτύσσεται ταχύτερα από την Κίνα αποκτά ιδιαίτερη σημασία για τη διεθνή οικονομία.
Οι παγκόσμιες επιχειρήσεις αναζητούν νέες καταναλωτικές αγορές, παραγωγικές βάσεις και πηγές πρώτων υλών.
Η Αφρική προσφέρει έναν συνδυασμό νεανικού πληθυσμού, μεγάλων φυσικών πόρων και αυξανόμενων επενδυτικών αναγκών.
Παράλληλα, η επιβράδυνση της Κίνας μπορεί να μεταβάλει τις εμπορικές ροές και τις αποφάσεις των διεθνών επενδυτών.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η Αφρική θα αντικαταστήσει σύντομα την Κίνα ως παγκόσμια βιομηχανική δύναμη.
Η κινεζική οικονομία διαθέτει τεράστιο παραγωγικό μέγεθος, προηγμένες υποδομές και βαθιά ενσωμάτωση στις διεθνείς αλυσίδες αξίας.
Η Αφρική βρίσκεται σε πολύ διαφορετικό στάδιο ανάπτυξης.
Το ουσιαστικό ερώτημα είναι εάν μπορεί να δημιουργήσει τις δικές της παραγωγικές δυνατότητες και να αξιοποιήσει την αυξανόμενη διεθνή ζήτηση.
Η Ευρώπη μπροστά στη νέα αφρικανική ευκαιρία
Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, οι αφρικανικές εξελίξεις έχουν ιδιαίτερη οικονομική και στρατηγική σημασία.
Η γεωγραφική εγγύτητα δημιουργεί δυνατότητες συνεργασίας σε τομείς όπως η ενέργεια, οι μεταφορές, οι πρώτες ύλες, η μεταποίηση και οι ψηφιακές υποδομές.
Η ανάπτυξη της αφρικανικής βιομηχανίας μπορεί να δημιουργήσει νέες εμπορικές σχέσεις και επενδυτικές ευκαιρίες.
Παράλληλα, η διαφοροποίηση των αφρικανικών οικονομικών εταίρων ενισχύει τον ανταγωνισμό ανάμεσα στην Ευρώπη, στην Κίνα, στις Ηνωμένες Πολιτείες και στις χώρες του Κόλπου.
Η ευρωπαϊκή στρατηγική δεν μπορεί να περιορίζεται στην πρόσβαση σε φυσικούς πόρους.
Οι αφρικανικές κυβερνήσεις επιδιώκουν όλο και περισσότερο επενδύσεις που δημιουργούν εγχώρια προστιθέμενη αξία, θέσεις εργασίας και τεχνολογική ανάπτυξη.
Η επιτυχία των συνεργασιών θα εξαρτηθεί από το κατά πόσο ανταποκρίνονται σε αυτές τις προτεραιότητες.
Τι σημαίνει για την Ελλάδα
Η ενίσχυση της αφρικανικής οικονομίας δημιουργεί δυνητικές ευκαιρίες και για ελληνικές επιχειρήσεις.
Οι τομείς των λιμενικών υπηρεσιών, της ναυτιλίας, των κατασκευών, της ενέργειας και των βιομηχανικών υποδομών συνδέονται με ανάγκες που αυξάνονται σε αρκετές αφρικανικές αγορές.
Η ανάπτυξη διυλιστηρίων, μονάδων LNG, μεταλλευτικών έργων και νέων μεταφορικών δικτύων δημιουργεί ζήτηση για τεχνικές υπηρεσίες, εξοπλισμό και θαλάσσιες μεταφορές.
Η γεωγραφική θέση της Ελλάδας στην Ανατολική Μεσόγειο μπορεί επίσης να υποστηρίξει εμπορικές διασυνδέσεις με τη Βόρεια και την Ανατολική Αφρική.
Ωστόσο, οι επενδυτικές δυνατότητες διαφέρουν σημαντικά ανά χώρα.
Η αξιολόγηση του πολιτικού κινδύνου, της χρηματοδότησης, της νομικής ασφάλειας και των τοπικών συνθηκών παραμένει απαραίτητη.
Μπορεί τελικά η Αφρική να ξεπεράσει την Κίνα;
Η απάντηση εξαρτάται από το τι ακριβώς συγκρίνουμε.
Ως προς τον ετήσιο ρυθμό οικονομικής ανάπτυξης, οι προβλέψεις του ΔΝΤ δείχνουν ότι η Αφρική μπορεί να κινηθεί οριακά ταχύτερα από την Κίνα το 2026.
Ως προς το συνολικό οικονομικό μέγεθος, την παραγωγικότητα, το κατά κεφαλήν εισόδημα και τη βιομηχανική ισχύ, η απόσταση παραμένει πολύ μεγάλη.
Η σημαντικότερη αλλαγή αφορά τις προοπτικές.
Η Αφρική εμφανίζει μεγαλύτερη οικονομική ανθεκτικότητα, αυξανόμενη διαφοροποίηση και σημαντικές ιδιωτικές επενδύσεις.
Η παραγωγή καυσίμων στη Νιγηρία, οι μεταλλευτικές υποδομές στη Γουινέα, οι μεταρρυθμίσεις στην Αιθιοπία και η βιομηχανική επέκταση στην Τανζανία αποτελούν διαφορετικές εκφράσεις αυτής της τάσης.
Παράλληλα, η φτώχεια, οι συγκρούσεις, η ανεπαρκής πρόσβαση σε υποδομές και οι δημογραφικές πιέσεις παραμένουν σημαντικά εμπόδια.
Η πραγματική ιστορική αλλαγή δεν είναι ότι η Αφρική έχει ήδη φτάσει την Κίνα. Είναι ότι, για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες, η παγκόσμια οικονομία βλέπει την αφρικανική ήπειρο να αναπτύσσεται ταχύτερα από τον ασιατικό γίγαντα, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για έναν νέο κύκλο βιομηχανικών επενδύσεων, εμπορικών σχέσεων και γεωοικονομικών ανακατατάξεων.
Πηγή: pagenews.gr
Διαβάστε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο
