Ο Ντόναλντ Τραμπ επιχειρεί να βρει την έξοδο από έναν πόλεμο που αποδεικνύεται πολύ πιο δύσκολο να τερματιστεί από ό,τι να ξεκινήσει. Η απόφασή του να αναστείλει νέα μεγάλης κλίμακας στρατιωτικά πλήγματα εναντίον του Ιράν έφερε προσωρινή ανακούφιση στις διεθνείς αγορές, οδήγησε το πετρέλαιο κάτω από τα 90 δολάρια το βαρέλι και ενίσχυσε τις προσδοκίες για διπλωματική αποκλιμάκωση.
Όμως πίσω από τη χρηματιστηριακή αισιοδοξία διαμορφώνεται μια πολύ πιο ανησυχητική πραγματικότητα.
Ο πόλεμος μπορεί να περιορίζεται στρατιωτικά, αλλά εξακολουθεί να κοστίζει οικονομικά. Και το κόστος αυτό μεταφέρεται από τα Στενά του Ορμούζ στις ενεργειακές αγορές, στις ναυτιλιακές εταιρείες, στις ασφαλιστικές επιχειρήσεις και τελικά στους καταναλωτές.
Η κρίση στον Περσικό Κόλπο έχει δημιουργήσει μια νέα κατάσταση, στην οποία οι εξαγωγές πετρελαίου ανακάμπτουν χωρίς να αποκαθίσταται η ασφάλεια των μεταφορών. Τα δεξαμενόπλοια συνεχίζουν να κινούνται, αλλά υπό στρατιωτική προστασία, με υψηλότερα ασφάλιστρα και πολύπλοκες επιχειρήσεις μεταφόρτωσης.
Για τον Λευκό Οίκο, το ερώτημα δεν είναι πλέον μόνο εάν μπορεί να επιτύχει μια συμφωνία με την Τεχεράνη.
Είναι εάν μπορεί να τερματίσει την αντιπαράθεση χωρίς να αφήσει πίσω του μια μόνιμη οικονομική κρίση στην καρδιά της παγκόσμιας αγοράς ενέργειας.
Από τα 118 στα 90 δολάρια: Γιατί πέφτει το πετρέλαιο ενώ ο πόλεμος συνεχίζεται;
Η αγορά πετρελαίου έστειλε ένα ισχυρό μήνυμα την Τρίτη, όταν το Brent υποχώρησε κάτω από τα 90 δολάρια το βαρέλι για πρώτη φορά από τα τέλη Αυγούστου.
Η πτώση ξεπέρασε το 20% σε σύγκριση με το πρόσφατο υψηλό των 118 δολαρίων που είχε καταγραφεί στις 30 Οκτωβρίου.
Η αποκλιμάκωση αντανακλά κυρίως την εκτίμηση των επενδυτών ότι μια νέα μεγάλης κλίμακας σύγκρουση ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν μπορεί να αποφευχθεί.
Η απόφαση του Τραμπ να αναβάλει περαιτέρω σημαντικά στρατιωτικά πλήγματα, έπειτα και από παρεμβάσεις συμμάχων του στον Περσικό Κόλπο, συνέβαλε στη βελτίωση του κλίματος.
Παράλληλα, οι πολιτικές πιέσεις στην Ουάσιγκτον έχουν αυξηθεί μετά τη δυσμενή εκλογική επίδοση των Ρεπουμπλικανών στις ενδιάμεσες εκλογές.
Η συνέχιση ενός δαπανηρού πολέμου, με επιπτώσεις στις τιμές ενέργειας και στο κόστος ζωής, δημιουργεί πρόσθετους κινδύνους για την κυβέρνηση.
Ωστόσο, η πτώση του πετρελαίου δεν σημαίνει ότι η κρίση έχει τελειώσει.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες εξακολουθούν να ενισχύουν τη στρατιωτική τους παρουσία στη Μέση Ανατολή, ενώ οι διπλωματικές προσπάθειες με τη συμμετοχή του Κατάρ και του Πακιστάν δεν έχουν γεφυρώσει τις βασικές διαφορές ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη.
Στο επίκεντρο παραμένει το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα.
Η αγορά προεξοφλεί μικρότερο κίνδυνο άμεσης κλιμάκωσης. Δεν προεξοφλεί, όμως, μια οριστική ειρήνη.
Τα 131 περιστατικά στο Ορμούζ: Η θαλάσσια αρτηρία που παραμένει υπό απειλή
Η πραγματική εικόνα της κρίσης αποτυπώνεται στα Στενά του Ορμούζ.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού (IMO), από την έναρξη του πολέμου στις 28 Φεβρουαρίου έως τις 9 Νοεμβρίου καταγράφηκαν 131 επιβεβαιωμένα περιστατικά ασφαλείας στην περιοχή.
Μόνο τον Οκτώβριο σημειώθηκαν 35 περιστατικά, ο υψηλότερος μηνιαίος αριθμός κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης.
Ο πραγματικός αριθμός ενδέχεται να είναι μεγαλύτερος, καθώς δεν αναφέρονται υποχρεωτικά όλα τα συμβάντα που προκαλούν περιορισμένες ή μηδενικές ζημιές.
Οι επιθέσεις εναντίον εμπορικών πλοίων έχουν μεταβάλει ριζικά τους όρους λειτουργίας της ναυτιλίας στον Περσικό Κόλπο.
Για τους πλοιοκτήτες και τους ασφαλιστές, η διέλευση από το Ορμούζ δεν αποτελεί πλέον μια συνηθισμένη εμπορική δραστηριότητα.
Κάθε ταξίδι απαιτεί αξιολόγηση κινδύνου, αυξημένη ασφαλιστική κάλυψη και, σε ορισμένες περιπτώσεις, συντονισμό με στρατιωτικές δυνάμεις.
Η κατάσταση αυτή δημιουργεί ένα νέο, μόνιμο σχεδόν κόστος για τη μεταφορά ενέργειας.
Και όσο δεν υπάρχει αξιόπιστη συμφωνία ασφαλείας, τόσο δυσκολότερη γίνεται η επιστροφή στις συνθήκες που επικρατούσαν πριν από τον πόλεμο.
16,7 εκατ. βαρέλια την ημέρα: Η εντυπωσιακή ανάκαμψη των εξαγωγών
Παρά τις επιθέσεις και τους κινδύνους, οι πετρελαιοπαραγωγές χώρες του Κόλπου έχουν καταφέρει να αποκαταστήσουν σημαντικό μέρος των εξαγωγών τους.
Σύμφωνα με στοιχεία της εταιρείας ανάλυσης ενεργειακών αγορών Kpler, οι μεταφορές αργού πετρελαίου μέσω των Στενών του Ορμούζ διαμορφώθηκαν κατά μέσο όρο στα 10,5 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως από τις αρχές Οκτωβρίου.
Πριν από τον πόλεμο, ο αντίστοιχος όγκος ανερχόταν περίπου στα 13,5 εκατομμύρια βαρέλια.
Η διαφορά παραμένει σημαντική, αλλά η ανάκαμψη δείχνει ότι οι παραγωγοί έχουν προσαρμοστεί στις εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες.
Ακόμη πιο εντυπωσιακή είναι η εικόνα όταν συνυπολογιστούν οι εναλλακτικές διαδρομές εξαγωγής που παρακάμπτουν τα Στενά.
Οι συνολικές εξαγωγές αργού πετρελαίου από τον Κόλπο έφτασαν κατά μέσο όρο τα 16,7 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, πλησιάζοντας το προπολεμικό επίπεδο των 17 εκατομμυρίων.
Η εξέλιξη αυτή εξηγεί εν μέρει γιατί οι διεθνείς τιμές του πετρελαίου υποχωρούν παρά τη συνεχιζόμενη σύγκρουση.
Η αγορά διαπιστώνει ότι οι ενεργειακές ροές δεν έχουν καταρρεύσει.
Ωστόσο, η αποκατάσταση των ποσοτήτων δεν σημαίνει και αποκατάσταση της κανονικότητας.
Δεκαπλάσιο κόστος: Το κρυφό τίμημα της ενεργειακής ασφάλειας
Η ανάκαμψη των εξαγωγών έχει επιτευχθεί με ιδιαίτερα δαπανηρούς τρόπους.
Οι παραγωγοί και οι ναυτιλιακές εταιρείες χρησιμοποιούν νηοπομπές, περιορισμένες θαλάσσιες διαδρομές κοντά στις ακτές του Ομάν και προστασία από το αμερικανικό Πολεμικό Ναυτικό.
Παράλληλα, πραγματοποιούνται μεταφορτώσεις πετρελαίου από πλοίο σε πλοίο, προκειμένου να περιορίζεται η έκθεση συγκεκριμένων δεξαμενόπλοιων στους κινδύνους της περιοχής.
Οι λύσεις αυτές επιτρέπουν τη συνέχιση του εμπορίου.
Όμως δεν είναι δωρεάν.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζονται στην ανάλυση, τα μεταφορικά και ασφαλιστικά έξοδα παραμένουν περίπου δέκα φορές υψηλότερα από τα προπολεμικά επίπεδα.
Αυτό σημαίνει ότι η παγκόσμια αγορά πετρελαίου μπορεί να διαθέτει επαρκείς ποσότητες, αλλά να εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σημαντικά υψηλότερο κόστος μεταφοράς.
Η διαφορά είναι κρίσιμη.
Η τιμή του αργού μπορεί να μειώνεται, αλλά οι επιβαρύνσεις της εφοδιαστικής αλυσίδας να περιορίζουν το όφελος για επιχειρήσεις και καταναλωτές.
Το κόστος του πολέμου δεν εξαφανίζεται.
Απλώς μεταφέρεται σε διαφορετικά σημεία της παγκόσμιας οικονομίας.
Το ιρανικό χαρτί: Πίεση στο Ορμούζ αντί για ολοκληρωτικό πόλεμο
Για την Τεχεράνη, η διατήρηση της αβεβαιότητας στη ναυσιπλοΐα μπορεί να λειτουργεί ως εργαλείο στρατηγικής πίεσης.
Το Ιράν εξακολουθεί να βρίσκεται αντιμέτωπο με τον αμερικανικό αποκλεισμό των πετρελαϊκών του εξαγωγών και με μια ευρύτερη εκστρατεία οικονομικών κυρώσεων.
Η ιρανική ηγεσία ενδέχεται να υπολογίζει ότι η διατήρηση κινδύνων στο Ορμούζ αυξάνει το οικονομικό κόστος για τις Ηνωμένες Πολιτείες και τους συμμάχους τους.
Με αυτόν τον τρόπο, η Τεχεράνη μπορεί να επιχειρεί να αποκτήσει διαπραγματευτικά πλεονεκτήματα χωρίς να οδηγηθεί απαραίτητα σε μια νέα γενικευμένη στρατιωτική αναμέτρηση.
Πρόκειται για μια επικίνδυνη ισορροπία.
Η διατήρηση περιορισμένης έντασης μπορεί να εξυπηρετεί βραχυπρόθεσμα τη στρατηγική πίεσης, αλλά κάθε νέο περιστατικό αυξάνει τον κίνδυνο ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης.
Από την πλευρά της, η Ουάσιγκτον καλείται να αποφασίσει για πόσο ακόμη θα χρηματοδοτεί και θα διατηρεί μια δαπανηρή στρατιωτική επιχείρηση προστασίας της εμπορικής ναυσιπλοΐας.
Το Ορμούζ μετατρέπεται έτσι σε πεδίο οικονομικής φθοράς, όπου καμία πλευρά δεν χρειάζεται να επιτύχει ολοκληρωτική στρατιωτική νίκη για να επιβάλει σημαντικό κόστος στην άλλη.
Σαουδική Αραβία και Χούθι: Ο δεύτερος ενεργειακός κίνδυνος
Η αστάθεια δεν περιορίζεται στα Στενά του Ορμούζ.
Η Σαουδική Αραβία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει απειλές και επιθέσεις από τους Χούθι της Υεμένης, οι οποίοι συνδέονται με το Ιράν.
Η κατάσταση αυτή δημιουργεί πρόσθετους κινδύνους για τις ενεργειακές εγκαταστάσεις και τις υποδομές εξαγωγών.
Οι παραγωγοί βρίσκονται αντιμέτωποι με ένα δύσκολο επενδυτικό δίλημμα.
Από τη μία πλευρά, πρέπει να αποκαταστήσουν τις ζημιές και να διατηρήσουν την παραγωγική τους ικανότητα.
Από την άλλη, δεν έχουν εγγυήσεις ότι οι εγκαταστάσεις που επισκευάζονται δεν θα αποτελέσουν ξανά στόχο.
Η αβεβαιότητα αυτή μπορεί να οδηγήσει σε προσωρινές επισκευές αντί για μακροπρόθεσμες επενδύσεις.
Όμως μια τέτοια στρατηγική έχει το δικό της κόστος.
Οι ενεργειακές υποδομές παραμένουν περισσότερο ευάλωτες, οι επενδυτές γίνονται πιο επιφυλακτικοί και οι παραγωγοί αναγκάζονται να λειτουργούν σε συνθήκες αυξημένου κινδύνου.
Η παρατεταμένη αστάθεια μπορεί επομένως να υπονομεύσει όχι μόνο τις σημερινές εξαγωγές, αλλά και τη μελλοντική ανταγωνιστικότητα των οικονομιών του Κόλπου.
Η πολιτική παγίδα του Τραμπ μετά τις ενδιάμεσες εκλογές
Η κυβέρνηση Τραμπ αντιμετωπίζει πλέον και αυξανόμενες εσωτερικές πιέσεις.
Η δυσμενής εκλογική επίδοση των Ρεπουμπλικανών στις ενδιάμεσες εκλογές ενίσχυσε τον προβληματισμό για το πολιτικό κόστος της σύγκρουσης.
Οι Αμερικανοί ψηφοφόροι αξιολογούν την κυβέρνηση με βάση την οικονομία, τον πληθωρισμό, την αγοραστική δύναμη και το κόστος ενέργειας.
Ένας παρατεταμένος πόλεμος που επιβαρύνει τις τιμές και απαιτεί σημαντικούς στρατιωτικούς πόρους μπορεί να δημιουργήσει σοβαρά προβλήματα στην εσωτερική πολιτική ατζέντα του Λευκού Οίκου.
Ωστόσο, ο Τραμπ δεν διαθέτει μια εύκολη διέξοδο.
Μια συμφωνία που δεν θα περιορίζει ουσιαστικά το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα θα μπορούσε να παρουσιαστεί από τους επικριτές του ως αποτυχία της αμερικανικής στρατηγικής.
Αντίθετα, μια νέα στρατιωτική κλιμάκωση θα μπορούσε να προκαλέσει αναζωπύρωση των επιθέσεων, αύξηση των τιμών πετρελαίου και νέα οικονομική αβεβαιότητα.
Ο Αμερικανός Πρόεδρος βρίσκεται έτσι ανάμεσα σε δύο πολιτικά δύσκολες επιλογές.
Να αποδεχθεί έναν συμβιβασμό που ενδέχεται να θεωρηθεί ανεπαρκής ή να συνεχίσει έναν πόλεμο του οποίου το οικονομικό και πολιτικό κόστος αυξάνεται.
Κατάρ και Πακιστάν: Μπορεί η διπλωματία να σπάσει το αδιέξοδο;
Οι διπλωματικές προσπάθειες με τη συμμετοχή του Κατάρ και του Πακιστάν αποτελούν μια από τις βασικές ελπίδες αποκλιμάκωσης.
Ωστόσο, οι διαφορές παραμένουν σημαντικές.
Η Ουάσιγκτον επιδιώκει ουσιαστικούς περιορισμούς στο ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα και εγγυήσεις για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας.
Η Τεχεράνη επιδιώκει την άρση της οικονομικής πίεσης και τη διασφάλιση ότι δεν θα βρεθεί αντιμέτωπη με νέα στρατιωτικά πλήγματα.
Η δυσκολία έγκειται στο ότι κάθε πλευρά αντιμετωπίζει τις παραχωρήσεις ως πιθανή ένδειξη αδυναμίας.
Μια προσωρινή παύση των επιχειρήσεων μπορεί να μειώσει την ένταση, αλλά δεν επιλύει τις βαθύτερες αιτίες της σύγκρουσης.
Για να υπάρξει διαρκής συμφωνία, θα χρειαστούν μηχανισμοί επαλήθευσης, αξιόπιστες εγγυήσεις και ένα πλαίσιο που θα περιορίζει την πιθανότητα νέων επιθέσεων.
Χωρίς αυτά, η περιοχή κινδυνεύει να παραμείνει εγκλωβισμένη σε μια παρατεταμένη κατάσταση ούτε πολέμου ούτε ειρήνης.
Ευρώπη και Ελλάδα: Γιατί ο λογαριασμός του Ορμούζ φτάνει μέχρι τη Μεσόγειο
Οι οικονομικές συνέπειες της κρίσης δεν περιορίζονται στις χώρες του Περσικού Κόλπου.
Η Ευρώπη παραμένει εκτεθειμένη στις διεθνείς διακυμάνσεις των τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου, ενώ η αβεβαιότητα στις θαλάσσιες μεταφορές επηρεάζει το κόστος εισαγωγών και τις αλυσίδες εφοδιασμού.
Για την Ελλάδα, η κρίση έχει ιδιαίτερη σημασία λόγω της ισχυρής παρουσίας της ελληνόκτητης ναυτιλίας στην παγκόσμια μεταφορά ενέργειας.
Οι αυξημένοι κίνδυνοι για τα δεξαμενόπλοια, τα υψηλότερα ασφάλιστρα και οι αλλαγές στις εμπορικές διαδρομές επηρεάζουν άμεσα το ναυτιλιακό περιβάλλον.
Παράλληλα, οι μεταβολές στις διεθνείς τιμές ενέργειας μπορούν να επηρεάσουν το κόστος παραγωγής, τις μεταφορές και την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών.
Ακόμη και εάν το Brent παραμείνει κάτω από τα 90 δολάρια, η διατήρηση υψηλού κόστους μεταφοράς και ασφάλισης μπορεί να περιορίσει την αποκλιμάκωση των τελικών τιμών.
Η γεωπολιτική αστάθεια δημιουργεί επομένως ένα διαρκές οικονομικό βάρος, το οποίο δεν αποτυπώνεται πάντα πλήρως στην καθημερινή τιμή του πετρελαίου.
Το επικίνδυνο σενάριο: Ένας πόλεμος χαμηλής έντασης χωρίς ημερομηνία λήξης
Ο μεγαλύτερος κίνδυνος για τις διεθνείς ενεργειακές αγορές δεν είναι απαραίτητα μια νέα ολοκληρωτική σύγκρουση.
Είναι η παγίωση μιας κατάστασης διαρκούς ανασφάλειας.
Σε ένα τέτοιο σενάριο, οι εξαγωγές πετρελαίου μπορούν να συνεχίζονται, οι τιμές να παραμένουν σχετικά συγκρατημένες και οι αγορές να εμφανίζονται λειτουργικές.
Όμως το κόστος προστασίας των πλοίων, τα ασφάλιστρα, οι καθυστερήσεις και οι περιορισμοί στις επενδύσεις θα εξακολουθούν να επιβαρύνουν την παγκόσμια οικονομία.
Αυτό μπορεί να διατηρήσει ένα μόνιμο γεωπολιτικό ασφάλιστρο στις τιμές της ενέργειας.
Η αγορά δεν θα πληρώνει απαραίτητα το κόστος μιας ολοκληρωτικής διακοπής της προσφοράς.
Θα πληρώνει το κόστος μιας διαρκούς απειλής διακοπής.
Και αυτή η διαφορά είναι καθοριστική για την κατανόηση της επόμενης ημέρας.
Το γεωπολιτικό συμπέρασμα: Ο Τραμπ μπορεί να σταματήσει τις βόμβες, όχι τον οικονομικό πόλεμο
Η απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ να αναστείλει νέα μεγάλης κλίμακας πλήγματα κατά του Ιράν μείωσε τον άμεσο κίνδυνο στρατιωτικής κλιμάκωσης.
Δεν αποκατέστησε, όμως, την ασφάλεια στα Στενά του Ορμούζ, δεν εξάλειψε το κόστος των θαλάσσιων μεταφορών και δεν έλυσε τις βασικές διαφορές ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη.
Τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά.
Το Brent έπεσε από τα 118 κάτω από τα 90 δολάρια, οι εξαγωγές του Κόλπου ανέκαμψαν στα 16,7 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, αλλά 131 περιστατικά ασφαλείας και δεκαπλάσιο κόστος μεταφοράς δείχνουν ότι η κανονικότητα παραμένει μακριά.
Η αγορά μπορεί να ανακουφίζεται από την απουσία νέων βομβαρδισμών.
Οι επιχειρήσεις, όμως, εξακολουθούν να λειτουργούν σε ένα περιβάλλον αυξημένου κινδύνου.
Για τον Τραμπ, η πραγματική πρόκληση δεν είναι απλώς να ανακοινώσει το τέλος των στρατιωτικών επιχειρήσεων.
Είναι να εξασφαλίσει μια συμφωνία που θα επιτρέψει την επιστροφή της ναυσιπλοΐας, των επενδύσεων και των ενεργειακών συναλλαγών σε συνθήκες ασφάλειας.
Διαφορετικά, ο πόλεμος μπορεί να τελειώσει στα πεδία των μαχών, αλλά να συνεχιστεί για χρόνια στους λογαριασμούς της παγκόσμιας οικονομίας.
Και αυτό ενδέχεται να αποδειχθεί το πιο ακριβό τίμημα της σύγκρουσης: μια ειρήνη χωρίς πραγματική σταθερότητα, στην οποία κανείς δεν βομβαρδίζει μαζικά, αλλά όλοι εξακολουθούν να πληρώνουν το κόστος του πολέμου.
Πηγή: pagenews.gr