Μια διπλωματική κίνηση που παρουσιάζεται από την Άγκυρα ως ένδειξη συναίνεσης για τις έρευνες του γαλλικού πλοίου Abeille Marengo εξελίσσεται σε νέα ελληνοτουρκική αντιπαράθεση με ευρύτερες γεωπολιτικές προεκτάσεις.
Η Τουρκία υποστηρίζει ότι έδωσε τη συγκατάθεσή της στη Γαλλία για την πραγματοποίηση ερευνών στον βυθό, στο πλαίσιο του έργου ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου, Great Sea Interconnector (GSI).
Η Αθήνα, ωστόσο, απορρίπτει κατηγορηματικά την ερμηνεία αυτή, επιμένοντας ότι καμία τουρκική άδεια δεν ζητήθηκε και ότι η γαλλική επικοινωνία με την Άγκυρα είχε αποκλειστικά ενημερωτικό χαρακτήρα.
Πίσω από τη φαινομενικά τεχνική διαφωνία για τις NAVTEX και τις ρηματικές διακοινώσεις βρίσκεται ένα πολύ μεγαλύτερο ζήτημα: η προσπάθεια της Τουρκίας να καταγράψει πολιτικά και διπλωματικά την παρουσία της ως απαραίτητου συνομιλητή για ενεργειακά έργα σε θαλάσσιες περιοχές όπου η Ελλάδα και η Κύπρος δεν αναγνωρίζουν τουρκική δικαιοδοσία.
Η αντιπαράθεση εξελίσσεται προς το παρόν κυρίως στο διπλωματικό πεδίο, χωρίς να έχει αναφερθεί σοβαρή επιχειρησιακή κλιμάκωση στη θάλασσα.
Αυτό, όμως, δεν μειώνει τη σημασία των κινήσεων που πραγματοποιούνται στο παρασκήνιο.
Η τουρκική διακοίνωση και το αφήγημα της «συγκατάθεσης»
Σύμφωνα με πληροφορίες που δημοσίευσε η τουρκική εφημερίδα Türkiye, επικαλούμενη διπλωματικές πηγές, η Άγκυρα επέδωσε στις 10 Νοεμβρίου ρηματική διακοίνωση προς τη Γαλλία.
Στο έγγραφο, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, η Τουρκία επαναλαμβάνει τις θέσεις της περί συμμόρφωσης με το διεθνές δίκαιο και παρουσιάζεται να δίνει τη συγκατάθεσή της για τις προγραμματισμένες έρευνες του γαλλικού πλοίου.
Οι τουρκικές πηγές υποστηρίζουν ότι η διαδικασία επιβεβαίωσε τις θέσεις της Άγκυρας για τα δικαιώματά της στην υφαλοκρηπίδα.
Παράλληλα, εμφανίζουν την εξέλιξη ως αποτροπή ελληνικής προσπάθειας δημιουργίας τετελεσμένων.
Η τουρκική επιχειρηματολογία συνοψίζεται στη θέση ότι οι έρευνες σε περιοχές τις οποίες η Άγκυρα θεωρεί τμήμα της υφαλοκρηπίδας της δεν μπορούν να πραγματοποιηθούν χωρίς προηγούμενη τουρκική συναίνεση.
Πρόκειται, ωστόσο, για τουρκικό ισχυρισμό και όχι για αποδεκτή από όλες τις εμπλεκόμενες πλευρές νομική πραγματικότητα.
Η Ελλάδα και η Κυπριακή Δημοκρατία απορρίπτουν τη συγκεκριμένη ερμηνεία, ενώ δεν έχει δημοσιοποιηθεί γαλλική τοποθέτηση που να αναγνωρίζει τουρκική αρμοδιότητα αδειοδότησης.
Το ενδιαφέρον είναι ότι η Άγκυρα δεν παρουσιάζεται να επιχειρεί να σταματήσει τις έρευνες.
Επιχειρεί να τις εντάξει στη δική της διπλωματική αφήγηση.
Μαρινάκης: «Άλλο πράγμα η άδεια και άλλο η ενημέρωση»
Η ελληνική κυβέρνηση έχει διατυπώσει σαφή θέση για το περιεχόμενο και τη σημασία της γαλλικής επικοινωνίας.
Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης ξεκαθάρισε ότι δεν υπήρξε αίτημα άδειας προς την Τουρκία.
«Άλλο πράγμα η άδεια και άλλο η ενημέρωση. Οι ισχυρισμοί που διακινούνται δεν έχουν καμία σχέση με την πραγματικότητα», ανέφερε, απαντώντας στις πληροφορίες περί τουρκικής συναίνεσης.
Σύμφωνα με την ελληνική πλευρά, οι αναγκαίες εγκρίσεις για τις έρευνες και την πόντιση του καλωδίου έχουν δοθεί από τις αρμόδιες ελληνικές και κυπριακές αρχές.
Η γαλλική επικοινωνία με την Τουρκία δεν συνιστά, κατά την Αθήνα, αναγνώριση τουρκικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Η θέση αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς η κυβέρνηση επιδιώκει να αποτρέψει την εντύπωση ότι ένα έργο που συνδέει δύο κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης εξαρτάται από την έγκριση τρίτης χώρας.
Παράλληλα, η ελληνική πλευρά έχει χαρακτηρίσει τις τουρκικές αντι-NAVTEX χωρίς έννομο αποτέλεσμα ως προς τις ελληνικές αρμοδιότητες.
Το ζήτημα, συνεπώς, δεν περιορίζεται στην έκδοση μιας ναυτιλιακής οδηγίας.
Αφορά την αποφυγή οποιασδήποτε ερμηνείας που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί στο μέλλον ως επιχείρημα αναγνώρισης τουρκικών αξιώσεων.
Η NAVTEX 1127/26 και η προσπάθεια καταγραφής προηγουμένου
Στις 10 Νοεμβρίου, η Τουρκία εξέδωσε νέα NAVTEX, με αριθμό 1127/26, για τις δραστηριότητες του Abeille Marengo.
Στο κείμενο της ναυτιλιακής αναγγελίας η Άγκυρα παρουσιάζει τις προγραμματισμένες έρευνες ως δραστηριότητες που πραγματοποιούνται με τη δική της συναίνεση σε περιοχή την οποία θεωρεί τμήμα της τουρκικής υφαλοκρηπίδας.
Η NAVTEX αφορά συγκεκριμένες γραμμές ερευνών προς την Κύπρο και προβλέπει χρονικό ορίζοντα έως τον Μάρτιο του 2027.
Η σημασία της δεν είναι μόνο επιχειρησιακή.
Η Τουρκία χρησιμοποιεί ένα εργαλείο ενημέρωσης της ναυσιπλοΐας για να επαναλάβει τις θαλάσσιες διεκδικήσεις της.
Αυτό δημιουργεί μια ιδιαίτερη διπλωματική κατάσταση.
Από τη μία πλευρά, το έργο μπορεί να συνεχίσει να προχωρά.
Από την άλλη, η Άγκυρα επιχειρεί να καταγράψει ότι οι δραστηριότητες πραγματοποιούνται με τη δική της έγκριση.
Η έκδοση μιας τουρκικής NAVTEX, πάντως, δεν δημιουργεί από μόνη της κυριαρχικά δικαιώματα ούτε αποδεικνύει ότι η Γαλλία ή η Ελλάδα αναγνώρισαν τουρκική δικαιοδοσία.
Το κρίσιμο ζήτημα είναι η νομική και πολιτική ερμηνεία των διπλωματικών επικοινωνιών.
Η Γαλλία στο επίκεντρο: Γιατί το Παρίσι μιλά με την Άγκυρα
Η γαλλική εμπλοκή αποτελεί ίσως την πιο ενδιαφέρουσα παράμετρο της υπόθεσης.
Το Abeille Marengo πραγματοποιεί τις σχετικές δραστηριότητες στο πλαίσιο ενός έργου που συνδέεται με την ευρωπαϊκή ενεργειακή στρατηγική.
Το Παρίσι έχει επομένως άμεσο ενδιαφέρον να διασφαλίσει ότι οι έρευνες θα εξελιχθούν χωρίς επεισόδια.
Σύμφωνα με δημοσιεύματα της Καθημερινής, τις προηγούμενες ημέρες υπήρξαν εντατικές διπλωματικές επαφές μεταξύ Γαλλίας και Τουρκίας, με στόχο να ξεπεραστεί το αδιέξοδο γύρω από την έναρξη των ερευνών.
Η γαλλική επικοινωνία είχε ενημερωτικό χαρακτήρα, σύμφωνα με την ελληνική κυβέρνηση.
Η Άγκυρα, αντιθέτως, επιχειρεί να παρουσιάσει τη δική της απάντηση ως άσκηση δικαιώματος συναίνεσης.
Εδώ ακριβώς εντοπίζεται το διπλωματικό παράδοξο.
Η ίδια επικοινωνία χρησιμοποιείται από την ελληνική πλευρά ως απόδειξη ότι δεν ζητήθηκε άδεια και από την τουρκική πλευρά ως επιβεβαίωση ότι η συναίνεσή της ήταν απαραίτητη.
Η Γαλλία βρίσκεται έτσι στο κέντρο μιας αντιπαράθεσης ερμηνειών, χωρίς να έχει δημοσιοποιήσει πλήρως το περιεχόμενο της σχετικής διπλωματικής αλληλογραφίας.
Το καλώδιο γίνεται δοκιμασία κυριαρχικών δικαιωμάτων
Το Great Sea Interconnector δεν αποτελεί απλώς ένα ακόμη ενεργειακό έργο.
Σχεδιάζεται να συνδέσει ηλεκτρικά την Ελλάδα με την Κύπρο, με προοπτική επέκτασης προς το Ισραήλ.
Η Κύπρος παραμένει το μοναδικό κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης χωρίς ηλεκτρική διασύνδεση με άλλη χώρα.
Η υλοποίηση του έργου έχει συνεπώς σημαντική ενεργειακή, οικονομική και στρατηγική διάσταση.
Ωστόσο, η διαδρομή του καλωδίου διέρχεται από θαλάσσιες περιοχές στις οποίες Ελλάδα και Τουρκία διατυπώνουν διαφορετικές θέσεις για την οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και αποκλειστικής οικονομικής ζώνης.
Η Αθήνα στηρίζει τις θέσεις της στο Δίκαιο της Θάλασσας και στα δικαιώματα των νησιών σε θαλάσσιες ζώνες.
Η Τουρκία αμφισβητεί την ελληνική προσέγγιση σε συγκεκριμένες περιοχές της Ανατολικής Μεσογείου και επικαλείται τις δικές της μονομερείς καταθέσεις συντεταγμένων στα Ηνωμένα Έθνη.
Οι διαφορετικές αυτές θέσεις αποτελούν τον πυρήνα της αντιπαράθεσης.
Η τουρκική προσπάθεια να εμφανιστεί ως αρμόδια να εγκρίνει τις έρευνες αποκτά επομένως σημασία που ξεπερνά το ίδιο το καλώδιο.
Αφορά το ποια χώρα μπορεί να ασκεί συγκεκριμένες αρμοδιότητες σε αμφισβητούμενες θαλάσσιες περιοχές.
Φιντάν: «Όλα είναι φυσιολογικά, όλα είναι καλά»
Ενδιαφέρον παρουσιάζει και η στάση του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν.
Ερωτηθείς για την αντιπαράθεση γύρω από τις NAVTEX, ο Φιντάν είχε επιλέξει χαμηλούς τόνους.
«Όλα είναι φυσιολογικά, όλα είναι καλά», δήλωσε, αποφεύγοντας να προαναγγείλει κλιμάκωση.
Σε προηγούμενες τοποθετήσεις του είχε υποστηρίξει ότι η Τουρκία δεν αντιτίθεται κατ’ αρχήν στις έρευνες, εφόσον ενημερώνεται γραπτώς.
Η στάση αυτή αναδεικνύει μια συγκεκριμένη τουρκική προσέγγιση.
Η Άγκυρα επιδιώκει να διατηρήσει ανοιχτό τον δίαυλο με το Παρίσι, ενώ ταυτόχρονα επαναλαμβάνει τις θέσεις της για τις θαλάσσιες ζώνες.
Δεν εμφανίζεται να απορρίπτει το ενεργειακό έργο συνολικά.
Επιχειρεί, όμως, να διασφαλίσει ότι η εξέλιξή του δεν θα ερμηνευθεί ως εγκατάλειψη των τουρκικών διεκδικήσεων.
Από την ελληνική πλευρά, το ζητούμενο είναι ακριβώς το αντίστροφο: να συνεχιστούν οι εργασίες χωρίς να δημιουργηθεί η εντύπωση ότι απαιτείται τουρκική έγκριση.
Γιατί η Άγκυρα κρατά την ένταση στο διπλωματικό πεδίο
Η μέχρι στιγμής εξέλιξη της υπόθεσης δείχνει ότι οι εμπλεκόμενες πλευρές αποφεύγουν μια ανοιχτή επιχειρησιακή σύγκρουση.
Το γαλλικό πλοίο απέπλευσε από το Ηράκλειο στις 10 Νοεμβρίου, με προγραμματισμό για δοκιμές και έρευνες στο πλαίσιο της ηλεκτρικής διασύνδεσης.
Οι διπλωματικές επαφές συνεχίστηκαν, ενώ οι τουρκικές αντιδράσεις εκδηλώθηκαν κυρίως μέσω ανακοινώσεων, NAVTEX και διαρροών.
Η επιλογή αυτή μπορεί να ερμηνευθεί ως προσπάθεια διατήρησης της αντιπαράθεσης σε ελεγχόμενα επίπεδα.
Δεν αποτελεί, ωστόσο, εγγύηση ότι δεν θα υπάρξει ένταση στη συνέχεια.
Η κρίσιμη δοκιμασία θα προκύψει όταν το πλοίο επιχειρήσει στις περιοχές όπου οι τουρκικές αξιώσεις συμπίπτουν με τις προγραμματισμένες ερευνητικές δραστηριότητες.
Τότε θα φανεί εάν η σημερινή διπλωματική διαχείριση αρκεί για την απρόσκοπτη συνέχιση του έργου.
Η Αθήνα, η αντιπολίτευση και το ερώτημα για τη γαλλική διακοίνωση
Η υπόθεση έχει ήδη αποκτήσει εσωτερική πολιτική διάσταση στην Ελλάδα.
Κόμματα της αντιπολίτευσης ζητούν περισσότερες πληροφορίες για το περιεχόμενο της γαλλικής ρηματικής διακοίνωσης προς την Τουρκία.
Το βασικό ερώτημα αφορά το εάν η επικοινωνία περιορίστηκε σε ενημέρωση για λόγους ασφάλειας της ναυσιπλοΐας ή εάν περιλάμβανε διατυπώσεις που θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν από την Άγκυρα.
Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι δεν υπήρξε αίτημα άδειας και ότι η Ελλάδα έχει ολοκληρώσει τις απαιτούμενες διαδικασίες.
Η αντιπολίτευση, από την πλευρά της, επιμένει στην ανάγκη πλήρους ενημέρωσης για τις διπλωματικές κινήσεις που προηγήθηκαν.
Το πολιτικό ζήτημα αφορά την ανάγκη διαφάνειας σε μια υπόθεση που συνδέεται με κυριαρχικά δικαιώματα και ευρωπαϊκές ενεργειακές υποδομές.
Η ύπαρξη διαφορετικών ερμηνειών για το ίδιο διπλωματικό γεγονός καθιστά ακόμη σημαντικότερη την αποσαφήνιση των πραγματικών δεδομένων.
Ο ευρωπαϊκός παράγοντας και η ενεργειακή ασφάλεια
Η διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου έχει ευρύτερη ευρωπαϊκή σημασία.
Δεν αφορά μόνο τη μεταφορά ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ δύο κρατών.
Συνδέεται με την προσπάθεια περιορισμού της ενεργειακής απομόνωσης της Κύπρου και με τη δημιουργία νέων υποδομών στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει στηρίξει το έργο, αναγνωρίζοντας τη στρατηγική του σημασία.
Η τουρκική παρέμβαση δημιουργεί επομένως ένα πρόσθετο ερώτημα για τις Βρυξέλλες.
Πώς μπορεί να διασφαλιστεί η υλοποίηση μιας ευρωπαϊκής ενεργειακής υποδομής όταν τρίτη χώρα προβάλλει αξιώσεις επί των θαλάσσιων περιοχών στις οποίες πραγματοποιούνται οι εργασίες;
Η απάντηση δεν αφορά αποκλειστικά τις ελληνοτουρκικές σχέσεις.
Αγγίζει την αξιοπιστία της ευρωπαϊκής ενεργειακής στρατηγικής και την ικανότητα της ΕΕ να στηρίζει στην πράξη έργα που θεωρεί στρατηγικής σημασίας.
Η επόμενη κίνηση θα γίνει στη θάλασσα
Η διπλωματική αντιπαράθεση για το Great Sea Interconnector έχει πλέον δύο παράλληλες διαστάσεις.
Η πρώτη αφορά την πρόοδο των ερευνών και την υλοποίηση του έργου.
Η δεύτερη αφορά την ερμηνεία των διπλωματικών επικοινωνιών και τη δυνατότητα της Τουρκίας να χρησιμοποιήσει τη δική της εκδοχή ως επιχείρημα σε μελλοντικές διαπραγματεύσεις.
Η Άγκυρα δηλώνει ότι συναίνεσε.
Η Αθήνα απαντά ότι δεν ζήτησε συναίνεση.
Η Γαλλία βρίσκεται στο επίκεντρο αυτής της αντιπαράθεσης, καθώς το γαλλικό πλοίο καλείται να συνεχίσει τις έρευνες.
Το πραγματικό αποτέλεσμα δεν θα κριθεί από το ποια πλευρά θα επικρατήσει στον επικοινωνιακό πόλεμο των διακοινώσεων, αλλά από το εάν οι εργασίες θα πραγματοποιηθούν χωρίς παρεμπόδιση και χωρίς μεταβολή των θέσεων περί δικαιοδοσίας.
Η Τουρκία επιχειρεί να καταγράψει διπλωματική παρουσία εκεί όπου η Ελλάδα αρνείται ότι διαθέτει δικαίωμα έγκρισης.
Και η Ανατολική Μεσόγειος βρίσκεται ξανά μπροστά σε ένα γνώριμο γεωπολιτικό δίλημμα: μπορεί ένα ενεργειακό έργο να προχωρήσει χωρίς να μετατραπεί σε πεδίο αναμέτρησης για τις θαλάσσιες ζώνες;
Πηγή: pagenews.gr