Η Μόσχα στέλνει δύο διαφορετικά μηνύματα την ίδια στιγμή. Στο στρατιωτικό πεδίο συνεχίζει τις επιθέσεις στην Ουκρανία. Στο οικονομικό πεδίο, όμως, η διοικήτρια της Κεντρικής Τράπεζας της Ρωσίας, Ελβίρα Ναμπιούλινα, προειδοποιεί ότι η χώρα δεν έχει περιθώρια να χρηματοδοτεί απεριόριστα την ανάπτυξη, τον δανεισμό και τις πολεμικές ανάγκες χωρίς συνέπειες.
Η παρέμβασή της στις 9 Νοεμβρίου, παραμονή των νέων συνομιλιών για την Ουκρανία στο Άμπου Ντάμπι, αποκτά ιδιαίτερη γεωπολιτική σημασία.
Η ρωσική οικονομία δεν βρίσκεται σε κατάρρευση. Ωστόσο, το κόστος διατήρησης της πολεμικής παραγωγής, οι επιθέσεις στις ενεργειακές υποδομές, οι πιέσεις στις τράπεζες και τα υψηλά επιτόκια δημιουργούν ένα ολοένα πιο σύνθετο περιβάλλον για το Κρεμλίνο.
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι εάν η Ρωσία μπορεί να συνεχίσει τον πόλεμο αύριο. Είναι πόσο ακριβότερη γίνεται η συνέχισή του και εάν αυτό το κόστος μπορεί να επηρεάσει τους όρους μιας ενδεχόμενης συμφωνίας.
Ναμπιούλινα: Οι επιθέσεις πλήττουν την παραγωγική ικανότητα της Ρωσίας
Μιλώντας ενώπιον επιτροπών της Κρατικής Δούμας, η επικεφαλής της ρωσικής Κεντρικής Τράπεζας αναγνώρισε ότι τα πλήγματα σε κρίσιμες εγκαταστάσεις επηρεάζουν την πραγματική οικονομία.
«Οι επιθέσεις στα διυλιστήρια πετρελαίου μας, σε άλλες βιομηχανικές εγκαταστάσεις, σε κέντρα δεδομένων και σε κόμβους εφοδιαστικής αλυσίδας έχουν περιορίσει την παραγωγική ικανότητα», ανέφερε.
Η Ναμπιούλινα χαρακτήρισε προσωρινή αυτή την κατάσταση, επισημαίνοντας τις προσπάθειες αποκατάστασης των υποδομών.
«Τόσο ο επιχειρηματικός τομέας όσο και η κυβέρνηση καταβάλλουν τεράστιες προσπάθειες για την αποκατάσταση των εγκαταστάσεων που επλήγησαν».
Ωστόσο, η προειδοποίησή της αφορούσε κυρίως τον κίνδυνο νέων πληθωριστικών πιέσεων.
Όταν η παραγωγική ικανότητα περιορίζεται, η αύξηση της ζήτησης μπορεί να οδηγήσει σε υψηλότερες τιμές αντί για περισσότερη παραγωγή.
«Δεν τίθεται ζήτημα μείωσης του ΑΕΠ, αλλά η υπερβολική αύξηση της ζήτησης υπό τις παρούσες συνθήκες θα μπορούσε να επιταχύνει τον πληθωρισμό», υπογράμμισε.
Πρόκειται για μια σημαντική παραδοχή: η πολεμική οικονομία μπορεί να διατηρεί υψηλή ζήτηση και κρατικές παραγγελίες, αλλά δεν μπορεί να αυξάνει επ’ αόριστον την παραγωγή όταν αντιμετωπίζει περιορισμούς σε υποδομές, εργατικό δυναμικό και χρηματοδότηση.
Το επιτόκιο 14% και η σύγκρουση για το κόστος του χρήματος
Η Κεντρική Τράπεζα διατηρεί το βασικό επιτόκιο στο 14%, επιμένοντας ότι μια πρόωρη χαλάρωση της νομισματικής πολιτικής θα μπορούσε να επιδεινώσει τον πληθωρισμό.
«Είναι πολύ νωρίς για να σπεύσουμε να μειώσουμε το βασικό επιτόκιο 14%. Αυτό θα οδηγούσε στο αντίθετο από το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα: αύξηση των επιτοκίων σε ολόκληρη την οικονομία, άνοδο των τιμών και νέες δυσκολίες για τις επιχειρήσεις μας», δήλωσε η Ναμπιούλινα.
Η πολιτική αυτή προκαλεί αντιδράσεις στη Μόσχα.
Ο Μιχαήλ Ντελιάγκιν, αντιπρόεδρος της Επιτροπής Οικονομικής Πολιτικής της Δούμας, υποστηρίζει την ανάγκη δραστικής μείωσης του επιτοκίου, ακόμη και στο 2%, ώστε να διευκολυνθούν οι επενδύσεις και η πρόσβαση των επιχειρήσεων σε δανεισμό.
Η διαφορά των δύο προσεγγίσεων είναι τεράστια.
Το υψηλό επιτόκιο περιορίζει τον φθηνό δανεισμό, αλλά προστατεύει τη νομισματική σταθερότητα.
Το χαμηλότερο επιτόκιο μπορεί να ενισχύσει τη ρευστότητα και τις επενδύσεις, αλλά κινδυνεύει να τροφοδοτήσει νέες αυξήσεις τιμών εάν η παραγωγή δεν μπορεί να ανταποκριθεί.
Αμυντική βιομηχανία: Όταν το κόστος του δανεισμού ξεπερνά το κέρδος
Οι συνέπειες των υψηλών επιτοκίων δεν περιορίζονται στις ιδιωτικές επιχειρήσεις.
Αγγίζουν και τη ρωσική αμυντική βιομηχανία, η οποία αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους πυλώνες της οικονομίας του πολέμου.
Το 2024, όταν το βασικό επιτόκιο είχε φτάσει στο 21%, ο επικεφαλής του κρατικού αμυντικού ομίλου Rostec, Σεργκέι Τσεμέζοφ, είχε προειδοποιήσει ότι το κόστος δανεισμού καθιστούσε προβληματική την εκτέλεση κρατικών συμβάσεων.
«Με αυτό το επιτόκιο, κάθε σύμβαση γίνεται ζημιογόνα», είχε δηλώσει.
Οι αναλυτές Αλεξάντερ Κολιάντρ και Αλεξάντρα Προκοπένκο, σε ανάλυσή τους για το Carnegie Endowment, εξηγούν ότι το σύστημα των αμυντικών προμηθειών στηρίζεται σε συμβάσεις κόστους με προκαθορισμένο περιθώριο κέρδους.
Όταν το κόστος χρηματοδότησης υπερβαίνει αυτό το περιθώριο, η οικονομική βιωσιμότητα των συμβάσεων επιδεινώνεται.
Αυτό δημιουργεί πίεση τόσο στους κατασκευαστές όσο και στις τράπεζες που τους χρηματοδοτούν.
Η ρωσική κυβέρνηση μπορεί να παρέμβει με κρατική στήριξη, επιδοτήσεις ή αναχρηματοδότηση. Όμως κάθε τέτοια παρέμβαση μεταφέρει μέρος του κόστους στον προϋπολογισμό.
Τα 68 τρισ. ρούβλια και ο λογαριασμός του πολέμου
Η ανάλυση του Carnegie αναδεικνύει ένα δεύτερο, λιγότερο ορατό πρόβλημα: ποιος θα επωμιστεί τελικά τις οικονομικές ζημιές που συσσωρεύονται.
Εάν τα επιτόκια παραμείνουν υψηλά, οι επιχειρήσεις και οι δανειολήπτες αντιμετωπίζουν μεγαλύτερο κόστος εξυπηρέτησης χρέους.
Αυτό μπορεί να αυξήσει τις επισφάλειες και την ανάγκη κεφαλαιακής στήριξης των τραπεζών.
Εάν, αντίθετα, τα επιτόκια μειωθούν πολύ γρήγορα και ο πληθωρισμός παραμείνει υψηλός, οι αποταμιευτές κινδυνεύουν να χάσουν αγοραστική δύναμη.
Σύμφωνα με την ανάλυση των Κολιάντρ και Προκοπένκο, οι ρωσικές αποταμιεύσεις που βρίσκονται στο επίκεντρο αυτού του διλήμματος ανέρχονται σε περίπου 68 τρισ. ρούβλια.
Το δίλημμα της Ναμπιούλινα είναι επομένως και πολιτικό.
Η Κεντρική Τράπεζα πρέπει να αποφασίσει πόσο αυστηρή νομισματική πολιτική μπορεί να διατηρήσει, γνωρίζοντας ότι η επιλογή της επηρεάζει διαφορετικά επιχειρήσεις, τράπεζες, αποταμιευτές και κρατικό προϋπολογισμό.
Πόσο κοστίζει ο πόλεμος στον Πούτιν;
Η ρωσική οικονομία έχει προσαρμοστεί σε ένα μοντέλο υψηλών αμυντικών δαπανών.
Σύμφωνα με την εκτίμηση του Τόμας Γκράχαμ, ερευνητή του Council on Foreign Relations και πρώην Αμερικανού διπλωματικού αξιωματούχου, οι αμυντικές δαπάνες της Ρωσίας αντιστοιχούν περίπου στο 6%–8% του ΑΕΠ και απορροφούν περισσότερο από το 40% του ομοσπονδιακού προϋπολογισμού.
Τα ποσοστά αποτυπώνουν το μέγεθος της προτεραιότητας που έχει δοθεί στη στρατιωτική παραγωγή.
Ταυτόχρονα, όμως, δημιουργούν πιέσεις σε άλλες δημόσιες δαπάνες και περιορίζουν τα περιθώρια δημοσιονομικής ευελιξίας.
Η Ρωσία εξακολουθεί να διαθέτει ενεργειακούς πόρους, βιομηχανικές δυνατότητες και κρατικούς μηχανισμούς χρηματοδότησης.
Το ερώτημα είναι πόσο μπορεί να διατηρηθεί αυτό το μοντέλο χωρίς να επιβαρυνθούν περισσότερο η παραγωγικότητα, οι επενδύσεις και το τραπεζικό σύστημα.
Άμπου Ντάμπι: Η οικονομική πίεση συναντά τη διπλωματία
Η παρέμβαση της Ναμπιούλινα συνέπεσε χρονικά με την επανέναρξη των ειρηνευτικών συνομιλιών για την Ουκρανία.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έγιναν γνωστές μετά την πρώτη ημέρα, οι εμπόλεμες πλευρές συμφώνησαν σε νέα μεγάλη ανταλλαγή αιχμαλώτων, ενώ οι συνομιλίες θα συνεχιστούν.
Τη συνέχιση της διαδικασίας ανακοίνωσε και ο επικεφαλής της ρωσικής αντιπροσωπείας, Βλαντίμιρ Μεντίνσκι.
Η εξέλιξη αυτή δεν σημαίνει ότι υπάρχει συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου.
Δείχνει όμως ότι παραμένει ανοικτός ένας δίαυλος διαπραγμάτευσης.
Σε αυτό το περιβάλλον, η οικονομική κατάσταση της Ρωσίας αποτελεί έναν ακόμη παράγοντα στους υπολογισμούς του Κρεμλίνου.
Το σενάριο Χέλμερ: Η Ναμπιούλινα προσφέρει στον Πούτιν άλλοθι;
Ο Αυστραλός δημοσιογράφος Τζον Χέλμερ προχωρά σε μια πιο πολιτική ερμηνεία των εξελίξεων.
Κατά την εκτίμησή του, η αυστηρή στάση της Κεντρικής Τράπεζας μπορεί να λειτουργήσει ως επιχείρημα που θα διευκολύνει τον Βλαντίμιρ Πούτιν να αποδεχθεί συμβιβασμούς στις διαπραγματεύσεις.
Ο Χέλμερ υποστηρίζει ότι η Ναμπιούλινα επιχειρεί να προσφέρει στον Ρώσο πρόεδρο οικονομική αιτιολόγηση για πιθανές παραχωρήσεις, ακόμη και σε ζητήματα εδαφικών ρυθμίσεων ή μηχανισμών ασφάλειας στην Ουκρανία.
Η εκτίμηση αυτή δεν αποτελεί επιβεβαιωμένη πρόθεση της Κεντρικής Τράπεζας ή του Κρεμλίνου.
Πρόκειται για μια ερμηνεία που συνδέει την οικονομική πίεση με την ανάγκη πολιτικής διαχείρισης ενός ενδεχόμενου συμβιβασμού.
Το επιχείρημα είναι ότι ο Πούτιν θα μπορούσε να επικαλεστεί τους οικονομικούς περιορισμούς της χώρας για να δικαιολογήσει μια διαπραγματευτική μετατόπιση στο εσωτερικό της Ρωσίας.
Ωστόσο, η ύπαρξη οικονομικών πιέσεων δεν αποδεικνύει ότι το Κρεμλίνο έχει αποφασίσει να υποχωρήσει.
Η αντίθετη ανάγνωση: Ο Πούτιν μπορεί ακόμη να χρηματοδοτεί τον πόλεμο
Ο Τόμας Γκράχαμ, από το Council on Foreign Relations, διατυπώνει μια διαφορετική εκτίμηση.
Κατά την ανάλυσή του, η ρωσική οικονομία έχει επιδείξει σημαντική ανθεκτικότητα απέναντι στις κυρώσεις και στις δυσκολίες που δημιούργησε ο πόλεμος.
Το βασικό στοιχείο είναι ότι ο Πούτιν εξακολουθεί να έχει τη δυνατότητα να κινητοποιεί τους πόρους που απαιτούνται για τη συνέχιση των στρατιωτικών επιχειρήσεων.
Ο Γκράχαμ εκτιμά επίσης ότι η ενίσχυση των δυτικών κυρώσεων δεν αρκεί από μόνη της για να μεταβάλει τους υπολογισμούς του Κρεμλίνου.
Η ενεργειακή κρίση περιορίζει τα περιθώρια για ακόμη μεγαλύτερη πίεση στις ρωσικές εξαγωγές, ενώ οι δευτερογενείς κυρώσεις μπορούν να προκαλέσουν διπλωματικές τριβές με χώρες όπως η Ινδία και η Κίνα.
Παράλληλα, η Ουκρανία αντιμετωπίζει σοβαρές καταστροφές σε κρίσιμες υποδομές και αυξανόμενες ανάγκες στρατιωτικής υποστήριξης.
Για τον Γκράχαμ, η ρωσική ηγεσία μπορεί να συνεχίσει να θεωρεί ότι ο χρόνος λειτουργεί υπέρ της.
Το δίλημμα του Κρεμλίνου: Οικονομική αντοχή ή πολιτικός συμβιβασμός;
Η Ρωσία βρίσκεται μπροστά σε μια δύσκολη οικονομική εξίσωση.
Από τη μία πλευρά, οι υψηλές στρατιωτικές δαπάνες διατηρούν την πολεμική παραγωγή και τη δυνατότητα συνέχισης των επιχειρήσεων.
Από την άλλη, τα υψηλά επιτόκια, ο πληθωρισμός, οι επιθέσεις στις υποδομές και οι πιέσεις στο τραπεζικό σύστημα περιορίζουν την ευελιξία της οικονομίας.
Η Ναμπιούλινα επιμένει στη νομισματική σταθερότητα, ακόμη και όταν η επιλογή αυτή προκαλεί αντιδράσεις από επιχειρηματικούς και πολιτικούς παράγοντες.
Ο Πούτιν, ωστόσο, λαμβάνει αποφάσεις με βάση όχι μόνο τους οικονομικούς δείκτες, αλλά και τις στρατιωτικές εξελίξεις, τις διπλωματικές ισορροπίες και τους στρατηγικούς στόχους του Κρεμλίνου.
Η οικονομική πίεση μπορεί να αυξήσει το κόστος της συνέχισης του πολέμου. Δεν αρκεί, όμως, από μόνη της για να αποδείξει ότι η Μόσχα προετοιμάζει παραχωρήσεις.
Η πραγματική σημασία της παρέμβασης Ναμπιούλινα είναι ότι αποκαλύπτει τα όρια μέσα στα οποία πρέπει να λειτουργήσει η ρωσική οικονομία, ακόμη και αν η πολιτική ηγεσία επιλέξει να συνεχίσει τον πόλεμο.
Και αυτό είναι το ερώτημα που συνοδεύει τις διαπραγματεύσεις: θα μετατραπούν οι οικονομικοί περιορισμοί σε κίνητρο συμβιβασμού ή θα απορροφηθούν από μια ρωσική οικονομία που έχει ήδη προσαρμοστεί στις ανάγκες του πολέμου;
Πηγή: pagenews.gr