«Είναι πολύ επικίνδυνο να υποθέτουμε ότι μπορούμε να συνεχίσουμε να εκπέμπουμε διοξείδιο του άνθρακα και ότι κάποια μελλοντική τεχνολογία θα το απομακρύνει ξανά».
Η προειδοποίηση της Ρέιτσελ Κένερλι, εκπροσώπου του Center for International Environmental Law (CIEL), αποτυπώνει τη νέα μεγάλη αντιπαράθεση που εξελίσσεται στην COP31, τη Διάσκεψη του ΟΗΕ για το Κλίμα στην Αττάλεια της Τουρκίας.
Καθώς οι κυβερνήσεις δυσκολεύονται να συμφωνήσουν σε ταχύτερη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, μια διαφορετική πρόταση κερδίζει χώρο στις διαπραγματεύσεις: αντί να περιοριστούν μόνο οι εκπομπές, να αναπτυχθούν τεχνολογίες που θα απομακρύνουν το διοξείδιο του άνθρακα που βρίσκεται ήδη στην ατμόσφαιρα.
Πρόκειται για τη λεγόμενη Carbon Dioxide Removal (CDR), δηλαδή την απομάκρυνση διοξειδίου του άνθρακα.
Οι υποστηρικτές της θεωρούν ότι αποτελεί απαραίτητο εργαλείο για να επιστρέψει η παγκόσμια θερμοκρασία κάτω από τα επικίνδυνα όρια, εφόσον αυτά ξεπεραστούν.
Οι επικριτές της, αντίθετα, φοβούνται ότι η υπόσχεση μιας μελλοντικής τεχνολογικής λύσης μπορεί να αποδυναμώσει τη σημερινή προσπάθεια περιορισμού της χρήσης πετρελαίου, φυσικού αερίου και άνθρακα.
Το διακύβευμα είναι μεγάλο: θα αποτελέσει η απομάκρυνση άνθρακα συμπληρωματικό εργαλείο της ενεργειακής μετάβασης ή θα μετατραπεί σε επιχείρημα για την παράταση της εποχής των ορυκτών καυσίμων;
Η COP31 μπροστά στο όριο του 1,5°C – Ο πλανήτης εισέρχεται στην εποχή της υπέρβασης
Η Συμφωνία των Παρισίων έθεσε ως βασικό στόχο τον περιορισμό της αύξησης της παγκόσμιας θερμοκρασίας αρκετά κάτω από τους 2°C, με προσπάθεια συγκράτησής της στον 1,5°C σε σχέση με τα προβιομηχανικά επίπεδα.
Ωστόσο, η συνεχιζόμενη χρήση ορυκτών καυσίμων και η ανεπαρκής μείωση των εκπομπών έχουν φέρει τον πλανήτη επικίνδυνα κοντά στην υπέρβαση του πιο φιλόδοξου ορίου.
Στη διεθνή κλιματική συζήτηση χρησιμοποιείται πλέον όλο και συχνότερα ο όρος overshoot, δηλαδή η προσωρινή υπέρβαση ενός συμφωνημένου ορίου θερμοκρασίας.
Η λογική είναι ότι, ακόμη και αν η ανθρωπότητα δεν καταφέρει να συγκρατήσει τη θέρμανση στον 1,5°C, θα μπορούσε ενδεχομένως να επαναφέρει τη θερμοκρασία σε χαμηλότερα επίπεδα στο μέλλον.
Αυτό, όμως, απαιτεί κάτι περισσότερο από τον περιορισμό των νέων εκπομπών.
Απαιτεί να απομακρυνθούν από την ατμόσφαιρα τεράστιες ποσότητες διοξειδίου του άνθρακα που έχουν ήδη συσσωρευτεί.
Σύμφωνα με εκτίμηση του ΟΗΕ που επικαλείται ο Guardian, ενδέχεται να χρειαστεί η απομάκρυνση περίπου 320 δισεκατομμυρίων τόνων CO₂ μέσα στον 21ο αιώνα, προκειμένου να καταστεί δυνατή η επιστροφή κάτω από το όριο του 1,5°C.
Το μέγεθος της πρόκλησης εξηγεί γιατί η απομάκρυνση άνθρακα αποκτά κεντρική θέση στη συζήτηση.
Ταυτόχρονα, όμως, αποκαλύπτει και το τεράστιο χάσμα ανάμεσα στις φιλοδοξίες και στις πραγματικές τεχνολογικές δυνατότητες.
«Το CDR εξακολουθεί να ακούγεται εξωπραγματικό» – Η πίεση προς τις κυβερνήσεις
Στην COP31, οι υποστηρικτές της απομάκρυνσης άνθρακα έχουν οργανώσει ειδικό περίπτερο με την ονομασία Think Negative.
Η επιλογή του ονόματος παραπέμπει στην ιδέα των αρνητικών εκπομπών: να αφαιρείται από την ατμόσφαιρα περισσότερο CO₂ από όσο προστίθεται.
Ο Γκιοκέρ Αβτζί, στρατηγικός σύμβουλος απανθρακοποίησης της CDR Türkiye, περιέγραψε στον Guardian την προσπάθεια που προηγήθηκε της διάσκεψης.
«Η απομάκρυνση διοξειδίου του άνθρακα εξακολουθεί να ακούγεται εξωπραγματική στον κόσμο, αλλά περάσαμε έναν ολόκληρο χρόνο προσπαθώντας να την εντάξουμε στην ατζέντα της COP31».
Και πρόσθεσε:
«Μιλήσαμε με την προεδρία για να συμπεριληφθεί στην τελική απόφαση και έχουν αρχίσει να αντιλαμβάνονται τις δυνατότητές της».
Η προσπάθεια δεν περιορίζεται στην προβολή νέων τεχνολογιών.
Οι υποστηρικτές του CDR επιδιώκουν τη δημιουργία ενός διεθνούς πλαισίου που θα συντονίζει τις δραστηριότητες απομάκρυνσης άνθρακα, θα καθορίζει κανόνες και θα διευκολύνει τη μεγάλη επέκταση της σχετικής βιομηχανίας.
Η Τουρκία και η Αυστραλία, που έχουν από κοινού ρόλο στην προεδρία των συνομιλιών, δέχονται πιέσεις ώστε το CDR να αναγνωριστεί στο τελικό αποτέλεσμα της διάσκεψης.
Η εξέλιξη αυτή θα μπορούσε να δώσει πολιτική ώθηση σε μια τεχνολογική αγορά που βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο.
Πώς λειτουργεί η τεχνολογία που «ρουφά» το διοξείδιο του άνθρακα
Η απομάκρυνση διοξειδίου του άνθρακα δεν αφορά μία μόνο τεχνολογία.
Περιλαμβάνει διαφορετικές μεθόδους, από φυσικές διαδικασίες μέχρι σύνθετες βιομηχανικές εγκαταστάσεις.
Μία από τις πιο γνωστές είναι η Direct Air Capture (DAC), η άμεση δέσμευση CO₂ από τον αέρα.
Με τη χρήση ειδικών συστημάτων, ο αέρας διέρχεται από υλικά που δεσμεύουν το διοξείδιο του άνθρακα.
Στη συνέχεια, το CO₂ διαχωρίζεται και μπορεί να αποθηκευτεί σε κατάλληλους γεωλογικούς σχηματισμούς.
Άλλες μέθοδοι αξιοποιούν την ικανότητα ορισμένων πετρωμάτων να αντιδρούν χημικά με το διοξείδιο του άνθρακα, δεσμεύοντάς το σε σταθερότερες μορφές.
Υπάρχουν επίσης προσεγγίσεις που συνδέονται με τους ωκεανούς, καθώς και φυσικές λύσεις όπως η αποκατάσταση δασών και μαγκρόβιων οικοσυστημάτων.
Η διάρκεια αποθήκευσης αποτελεί κρίσιμο στοιχείο.
Το CO₂ που δεσμεύεται μόνιμα σε γεωλογικούς σχηματισμούς έχει διαφορετικό κλιματικό αποτέλεσμα από το CO₂ που χρησιμοποιείται σε ένα προϊόν και στη συνέχεια απελευθερώνεται ξανά.
Για παράδειγμα, η χρήση του σε ανθρακούχα ποτά δεν ισοδυναμεί με μόνιμη απομάκρυνση από την ατμόσφαιρα.
Αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους οι ειδικοί επιμένουν στην ανάγκη αυστηρών κανόνων μέτρησης, επαλήθευσης και διάρκειας αποθήκευσης.
Δύο δισεκατομμύρια τόνοι σήμερα – Αλλά η τεχνολογία παραμένει στα σπάργανα
Τα σημερινά μεγέθη αποκαλύπτουν το πραγματικό πρόβλημα.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζει ο Guardian, περίπου 2 δισεκατομμύρια τόνοι CO₂ απομακρύνονται ετησίως, σχεδόν αποκλειστικά μέσω φυσικών μεθόδων, κυρίως της δασικής αποκατάστασης.
Αντίθετα, οι νεότερες τεχνολογικές μέθοδοι απομάκρυνσης αντιστοιχούν σε περίπου 2 εκατομμύρια τόνους.
<escape>Η διαφορά είναι τεράστια.</escape>
Η τεχνολογική απομάκρυνση άνθρακα εξακολουθεί να αποτελεί ένα πολύ μικρό τμήμα της συνολικής προσπάθειας.
Οι εγκαταστάσεις άμεσης δέσμευσης από τον αέρα απαιτούν σημαντικές επενδύσεις, ενέργεια και εξειδικευμένες υποδομές.
Η αποθήκευση του δεσμευμένου CO₂ δημιουργεί πρόσθετες τεχνικές, οικονομικές και περιβαλλοντικές απαιτήσεις.
Παράλληλα, αρκετές από τις εταιρείες που δραστηριοποιούνται στον κλάδο αντιμετωπίζουν δυσκολίες χρηματοδότησης και προβλήματα επίτευξης των αρχικών τους στόχων.
Ο ανταγωνισμός για επενδυτικά κεφάλαια γίνεται εντονότερος, καθώς άλλοι τεχνολογικοί τομείς, όπως η τεχνητή νοημοσύνη, προσελκύουν πολύ μεγαλύτερο ενδιαφέρον.
Το αποτέλεσμα είναι μια αντίφαση: η διεθνής κλιματική πολιτική αρχίζει να στηρίζεται ολοένα περισσότερο στην προοπτική μαζικής απομάκρυνσης CO₂, ενώ οι τεχνολογίες που θα έπρεπε να υλοποιήσουν αυτή την προοπτική παραμένουν περιορισμένες.
«Είναι το μοναδικό εργαλείο που έχουμε» – Η θέση των επιστημόνων υπέρ του CDR
Η Ίντζι Τζόνστοουν, ειδικός σε θέματα μηδενικών καθαρών εκπομπών στο Ινστιτούτο Max Planck, υποστηρίζει ότι η απομάκρυνση άνθρακα πρέπει να αντιμετωπιστεί ως αναγκαίο μέρος της κλιματικής στρατηγικής.
«Η απομάκρυνση άνθρακα απουσίαζε σε μεγάλο βαθμό από τη συζήτηση, παρότι βρίσκεται στα επιστημονικά μοντέλα εδώ και δεκαετίες», δήλωσε.
Κατά την ίδια, το CDR αποτελεί βασικό εργαλείο για την εξισορρόπηση των εκπομπών που θα απομένουν και για την επιστροφή από μια περίοδο υπέρβασης των θερμοκρασιακών στόχων.
Η Τζόνστοουν υποστηρίζει επίσης ότι η ανάπτυξη ενός τόσο κρίσιμου κλάδου δεν μπορεί να εξαρτάται αποκλειστικά από τις πρωτοβουλίες μεμονωμένων επιχειρηματιών.
Χρειάζεται διεθνής συντονισμός, θεσμική υποστήριξη και σαφές πλαίσιο λειτουργίας.
«Είναι το μοναδικό εργαλείο που διαθέτουμε», δήλωσε χαρακτηριστικά, αναφερόμενη στην ανάγκη αντιστροφής της υπέρβασης της θερμοκρασίας.
Και υπογράμμισε την κλίμακα που θεωρεί αναγκαία:
«Το χρειαζόμαστε, το χρειαζόμαστε γρήγορα και πρέπει να το δούμε να αναπτύσσεται σε κλίμακα συγκρίσιμη με εκείνη της παγκόσμιας ενεργειακής βιομηχανίας».
Η τοποθέτηση αυτή δείχνει πόσο φιλόδοξες είναι οι προτάσεις των υποστηρικτών του CDR.
Δεν μιλούν για μια περιορισμένη τεχνολογική εφαρμογή, αλλά για τη δημιουργία μιας παγκόσμιας βιομηχανίας τεράστιας κλίμακας.
Οι 700 λομπίστες και η μεγάλη μάχη επιρροής στην Αττάλεια
Την ίδια στιγμή, η COP31 βρίσκεται αντιμέτωπη με μια δεύτερη, στενά συνδεδεμένη αντιπαράθεση.
Σύμφωνα με το Center for International Environmental Law, 700 εκπρόσωποι οργανισμών και επιχειρήσεων που υποστηρίζουν τεχνολογίες δέσμευσης και αποθήκευσης άνθρακα (CCS/CCUS) έχουν εγγραφεί στη διάσκεψη.
Πρόκειται για αριθμό-ρεκόρ, σύμφωνα με την οργάνωση.
Μάλιστα, είναι μεγαλύτερος από τον συνολικό αριθμό αντιπροσώπων των 50 μικρότερων εθνικών αποστολών.
Η παρουσία αυτή αναδεικνύει τη σημασία που αποδίδουν επιχειρήσεις και βιομηχανικοί φορείς στη διαμόρφωση της διεθνούς πολιτικής για τις τεχνολογίες άνθρακα.
Το CCS, ωστόσο, δεν είναι το ίδιο με το CDR.
Η διαφορά είναι ουσιαστική.
Το CDR απομακρύνει διοξείδιο του άνθρακα που βρίσκεται ήδη στην ατμόσφαιρα.
Το CCS δεσμεύει διοξείδιο του άνθρακα στην πηγή εκπομπής του, για παράδειγμα σε μια βιομηχανική εγκατάσταση, πριν αυτό καταλήξει στην ατμόσφαιρα.
Οι δύο τεχνολογικές κατηγορίες μπορούν να χρησιμοποιούν παρόμοιες υποδομές μεταφοράς και γεωλογικής αποθήκευσης, αλλά εξυπηρετούν διαφορετικούς σκοπούς.
Το γεγονός ότι προωθούνται παράλληλα στις διαπραγματεύσεις προκαλεί αντιδράσεις από περιβαλλοντικές οργανώσεις, οι οποίες φοβούνται ότι η πολιτική υποστήριξη προς το CCS μπορεί να διευκολύνει τη συνέχιση της χρήσης ορυκτών καυσίμων.
«Πράσινο ξέπλυμα» ή αναγκαία λύση; Η σφοδρή αντιπαράθεση
Η Ρέιτσελ Κένερλι του CIEL εμφανίζεται ιδιαίτερα επικριτική απέναντι στις τεχνολογίες δέσμευσης και αποθήκευσης άνθρακα.
Χαρακτήρισε το CCS «άσκηση πράσινου ξεπλύματος», υποστηρίζοντας ότι χρησιμοποιείται από μεγάλες εταιρείες πετρελαίου και φυσικού αερίου για να παρατείνουν την εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα.
Κατά την ίδια, τόσο το CCS όσο και ορισμένες τεχνολογίες CDR μπορούν να λειτουργήσουν ως τρόποι μετατόπισης της προσοχής από την άμεση μείωση των εκπομπών.
«Η προτεραιότητα πρέπει πάντοτε να είναι η μείωση των εκπομπών τώρα», τόνισε.
Και προειδοποίησε ότι η υπόθεση πως οι μελλοντικές τεχνολογίες θα μπορούν να καθαρίσουν την ατμόσφαιρα δημιουργεί επικίνδυνο εφησυχασμό.
Η περιβαλλοντική ανησυχία δεν περιορίζεται στην οικονομική αποτελεσματικότητα των τεχνολογιών.
Αφορά επίσης τις πιθανές συνέπειες από τη χρήση τεράστιων εκτάσεων γης, τις παρεμβάσεις στους ωκεανούς και τις υποδομές αποθήκευσης που θα απαιτούνταν για την απομάκρυνση δισεκατομμυρίων τόνων CO₂.
Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι τέτοιες παρεμβάσεις θα μπορούσαν να δημιουργήσουν νέες πιέσεις στα οικοσυστήματα.
Οι υποστηρικτές αντιτείνουν ότι η κλιματική κρίση έχει ήδη προχωρήσει τόσο πολύ ώστε η μείωση των εκπομπών, από μόνη της, δεν επαρκεί για την επιστροφή κάτω από τα συμφωνημένα θερμοκρασιακά όρια.
Η ουσιαστική διαφωνία, επομένως, δεν αφορά μόνο το εάν οι τεχνολογίες μπορούν να λειτουργήσουν.
Αφορά το πόσο πρέπει να βασιστεί η διεθνής πολιτική σε αυτές, προτού αποδειχθεί ότι μπορούν να αναπτυχθούν στην απαιτούμενη κλίμακα.
Η κρίσιμη εξέλιξη: CDR και CCS μπήκαν στο τραπέζι των επίσημων διαπραγματεύσεων
Η μεγαλύτερη επιτυχία των υποστηρικτών των τεχνολογιών άνθρακα καταγράφηκε στις 13 Νοεμβρίου.
Στην άτυπη σύνοψη των διαβουλεύσεων της προεδρίας της COP31 συμπεριλήφθηκαν αναφορές στην επιτάχυνση της έρευνας, της ανάπτυξης και της εφαρμογής τεχνολογιών CDR και CCUS, με κατάλληλες περιβαλλοντικές και κοινωνικές δικλίδες ασφαλείας.
Η εξέλιξη αποτελεί σημαντικό βήμα για την αναγνώριση των τεχνολογιών αυτών στο πλαίσιο των συνομιλιών.
Δεν σημαίνει, όμως, ότι έχει επιτευχθεί συμφωνία.
Το σχετικό έγγραφο αποτυπώνει προτάσεις και απόψεις που διατυπώθηκαν από συμμετέχουσες χώρες, χωρίς να συνιστά οριστικό κείμενο ή συναίνεση.
Το εάν οι αναφορές θα παραμείνουν στην τελική απόφαση εξαρτάται από τις διαπραγματεύσεις των επόμενων ημερών.
Αυτό είναι και το πολιτικό στοίχημα για τους υποστηρικτές της απομάκρυνσης άνθρακα: να μετατρέψουν την επιστημονική και τεχνολογική συζήτηση σε επίσημη διεθνή δέσμευση.
Πίσω από την τεχνολογία, η σύγκρουση για το ποιος θα πληρώσει
Η διαμάχη για το CDR συνδέεται με ένα ευρύτερο πρόβλημα της κλιματικής πολιτικής: τη χρηματοδότηση.
Η δημιουργία εγκαταστάσεων μεγάλης κλίμακας απαιτεί κεφάλαια, τεχνολογική ανάπτυξη, ενεργειακές υποδομές και μακροχρόνια παρακολούθηση της αποθήκευσης.
Ποιος θα αναλάβει το κόστος;
Οι κυβερνήσεις, οι επιχειρήσεις που παράγουν εκπομπές ή οι αγορές πιστώσεων άνθρακα;
Η απάντηση δεν έχει ακόμη διαμορφωθεί.
Στο μεταξύ, οι συνομιλίες της COP31 χαρακτηρίζονται από έντονες διαφωνίες ανάμεσα σε ανεπτυγμένες και αναπτυσσόμενες χώρες για τη χρηματοδότηση της κλιματικής δράσης.
Οι αναπτυσσόμενες χώρες ζητούν μεγαλύτερη δημόσια χρηματοδοτική υποστήριξη, ενώ άλλες κυβερνήσεις δίνουν μεγαλύτερη έμφαση στην κινητοποίηση ιδιωτικών κεφαλαίων.
Η συζήτηση για την απομάκρυνση άνθρακα προσθέτει μια νέα διάσταση: εάν η διεθνής κοινότητα επενδύσει μαζικά σε τέτοιες τεχνολογίες, θα χρειαστεί να καθορίσει όχι μόνο ποιος πληρώνει, αλλά και ποιος ωφελείται οικονομικά από τις πιστοποιημένες απομακρύνσεις CO₂.
Η ανάπτυξη μιας αγοράς αρνητικών εκπομπών θα μπορούσε να δημιουργήσει νέες επενδυτικές ευκαιρίες.
Χωρίς αυστηρούς κανόνες, όμως, υπάρχει ο κίνδυνος οι πιστώσεις άνθρακα να αποδίδουν μεγαλύτερα περιβαλλοντικά οφέλη από εκείνα που πράγματι επιτυγχάνονται.
Η επόμενη μεγάλη κλιματική βιομηχανία ή μια επικίνδυνη υπόσχεση;
Η COP31 φέρνει στο προσκήνιο ένα από τα πιο δύσκολα διλήμματα της παγκόσμιας κλιματικής πολιτικής.
Από τη μία πλευρά, η επιστημονική συζήτηση αναγνωρίζει ότι η απομάκρυνση διοξειδίου του άνθρακα θα είναι πιθανότατα απαραίτητη για την αντιστάθμιση ορισμένων υπολειπόμενων εκπομπών και, ενδεχομένως, για τη μείωση της θερμοκρασίας μετά από μια υπέρβαση του στόχου.
Από την άλλη, οι σημερινές δυνατότητες των τεχνολογιών απέχουν πολύ από την κλίμακα που απαιτούν τα πιο φιλόδοξα σενάρια.
Η απόσταση ανάμεσα στους 2 εκατομμύρια τόνους τεχνολογικής απομάκρυνσης και στις εκατοντάδες δισεκατομμύρια τόνους που μπορεί να χρειαστεί να αφαιρεθούν κατά τη διάρκεια του αιώνα δείχνει το μέγεθος του προβλήματος.
Παράλληλα, η φυσική απομάκρυνση μέσω δασών και οικοσυστημάτων αντιμετωπίζει περιορισμούς, όπως η διαθεσιμότητα γης, οι πυρκαγιές και η κλιματική υποβάθμιση.
Η διεθνής κοινότητα καλείται επομένως να αποφασίσει πώς θα υποστηρίξει την καινοτομία χωρίς να δημιουργήσει την εντύπωση ότι η τεχνολογία μπορεί να αντικαταστήσει τη μείωση των εκπομπών.
Η ουσία της αντιπαράθεσης δεν είναι εάν πρέπει να αναπτυχθούν μέθοδοι απομάκρυνσης CO₂. Είναι εάν η υπόσχεση της μελλοντικής απομάκρυνσης θα επιταχύνει την κλιματική δράση ή θα προσφέρει ένα νέο άλλοθι για καθυστέρηση.
Η απάντηση θα κριθεί τόσο από τις τεχνολογικές επιδόσεις όσο και από τους κανόνες που θα συμφωνήσουν οι κυβερνήσεις.
Στην Αττάλεια, η μάχη για το κλίμα περνά πλέον και από τις μηχανές που φιλοδοξούν να καθαρίσουν την ατμόσφαιρα. Αλλά όσο ο κόσμος εξακολουθεί να εκπέμπει τεράστιες ποσότητες CO₂, το βασικό ερώτημα παραμένει: μπορεί η ανθρωπότητα να αφαιρέσει τον άνθρακα αρκετά γρήγορα ή πρέπει πρώτα να σταματήσει να τον προσθέτει;
Πηγή: pagenews.gr
