ΗΠΑ–Ιράν: Πόλεμος επιρροής στη Βαγδάτη – Το Ιράκ κλείνει σύνορα και ανοίγει μέτωπο με τις πολιτοφυλακές

Η συνάντηση των προέδρων Ιράν και Ιράκ στην Αττάλεια αποκαλύπτει το δύσκολο γεωπολιτικό παιχνίδι της Βαγδάτης. Οι αμερικανικές πιέσεις για περιορισμό των εμπορικών διαύλων με την Τεχεράνη, οι ένοπλες οργανώσεις που συνδέονται με το Ιράν και η μάχη για τον έλεγχο των συνοριακών περασμάτων.

Μια διπλωματική συνάντηση στο περιθώριο της κλιματικής διάσκεψης COP31 στην Αττάλεια φέρνει στο προσκήνιο μια από τις πιο ευαίσθητες γεωπολιτικές ισορροπίες της Μέσης Ανατολής: την προσπάθεια του Ιράκ να διατηρήσει τις σχέσεις του με το Ιράν, ενώ δέχεται αυξανόμενες πιέσεις από τις Ηνωμένες Πολιτείες να περιορίσει την οικονομική και στρατιωτική επιρροή της Τεχεράνης.

Ο Ιρανός πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν συναντήθηκε την Τετάρτη 11 Νοεμβρίου με τον Ιρακινό ομόλογό του Νιζάρ Αμέντι, σε μια χρονική συγκυρία κατά την οποία η Βαγδάτη βρίσκεται αντιμέτωπη με δύο παράλληλες προκλήσεις.

Από τη μία πλευρά, η Ουάσιγκτον ζητά αυστηρότερους ελέγχους στις εμπορικές διασυνδέσεις Ιράκ–Ιράν, επιδιώκοντας να περιορίσει τις δυνατότητες παράκαμψης των αμερικανικών κυρώσεων.

Από την άλλη, η ιρακινή κυβέρνηση επιχειρεί να ενισχύσει τον έλεγχο του κράτους απέναντι σε ένοπλες οργανώσεις που διατηρούν πολιτικές και επιχειρησιακές σχέσεις με την Τεχεράνη.

Η συνάντηση στην Αττάλεια πραγματοποιήθηκε μόλις μία ημέρα μετά την επαναλειτουργία ενός κρίσιμου συνοριακού περάσματος, το οποίο είχε κλείσει επί σχεδόν τρεις εβδομάδες.

Η εξέλιξη αποτυπώνει τη δύσκολη θέση της Βαγδάτης: να συνεργάζεται με την Ουάσιγκτον χωρίς να οδηγήσει τις σχέσεις της με την Τεχεράνη σε ανοιχτή κρίση.

Πεζεσκιάν–Αμέντι: Μήνυμα συνεργασίας μετά την κρίση στα σύνορα

Οι δύο πρόεδροι συναντήθηκαν στις 11 Νοεμβρίου, στο περιθώριο των εργασιών της COP31 στην Τουρκία.

Σύμφωνα με το επίσημο ιρανικό πρακτορείο IRNA, συζήτησαν τις τελευταίες εξελίξεις στις διμερείς σχέσεις και τη σημασία ενίσχυσης της συνεργασίας μεταξύ των δύο χωρών.

Η ιρακινή προεδρία παρουσίασε τη συνάντηση ως ευκαιρία για ανάπτυξη των σχέσεων σε τομείς κοινού ενδιαφέροντος.

Σε ανακοίνωσή της υπογράμμισε την ανάγκη:

«Ενίσχυσης των διμερών σχέσεων και ανάπτυξης της συνεργασίας σε τομείς κοινού ενδιαφέροντος».

Παράλληλα, έκανε λόγο για:

«Συντονισμό των διεθνών και περιφερειακών προσπαθειών για τον τερματισμό των κρίσεων στην περιοχή και τη μείωση των εντάσεων».

Οι διατυπώσεις ήταν προσεκτικές, χωρίς δημόσια αντιπαράθεση για τις πρόσφατες αποφάσεις της ιρακινής κυβέρνησης.

Ωστόσο, η χρονική συγκυρία της συνάντησης έχει ιδιαίτερη σημασία.

Ήταν η πρώτη επαφή των δύο προέδρων μετά το κλείσιμο του συνοριακού περάσματος Αλ Σιμπ, το οποίο προκάλεσε αντιδράσεις τόσο στην Τεχεράνη όσο και στο εσωτερικό του Ιράκ.

Το συνοριακό πέρασμα που έγινε πεδίο αντιπαράθεσης ΗΠΑ–Ιράν

Στις 21 Οκτωβρίου, η ιρακινή κυβέρνηση αποφάσισε να κλείσει το συνοριακό πέρασμα Αλ Σιμπ, στην επαρχία Μισάν του νοτιοανατολικού Ιράκ.

Το πέρασμα συνδέει τη Μισάν με την ιρανική επαρχία Χουζεστάν και αποτελεί σημαντική διαδρομή για εμπορεύματα και ταξιδιώτες.

Από εκεί διακινούνται τρόφιμα, οικοδομικά υλικά και άλλα αγαθά, ενώ χρησιμοποιείται και από Ιρανούς προσκυνητές που κατευθύνονται προς τους ιερούς σιιτικούς τόπους της Νατζάφ και της Καρμπάλα.

Η Βαγδάτη αιτιολόγησε αρχικά το κλείσιμο επικαλούμενη τεχνικές και οργανωτικές ανάγκες.

Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Χάιντερ αλ Αμπούντι υποστήριξε ότι επρόκειτο για τεχνικό ζήτημα, επισημαίνοντας ότι άλλα συνοριακά περάσματα εξακολουθούσαν να λειτουργούν.

Η επίσημη εξήγηση, ωστόσο, δεν ήταν η μοναδική.

Δημοσιεύματα και δηλώσεις Ιρακινών αξιωματούχων συνέδεσαν την απόφαση με αμερικανικές πιέσεις για αυστηρότερο έλεγχο των οικονομικών συναλλαγών με το Ιράν.

Η επαναλειτουργία του Αλ Σιμπ στις 10 Νοεμβρίου δεν έκλεισε τη συζήτηση.

Αντίθετα, ανέδειξε τη δυσκολία της ιρακινής κυβέρνησης να ισορροπήσει ανάμεσα στις απαιτήσεις της Ουάσιγκτον και στις οικονομικές ανάγκες των παραμεθόριων περιοχών.

Η αποκάλυψη του Ιρακινού ΥΠΕΞ: Οι ΗΠΑ ζήτησαν να μείνουν ανοιχτά μόνο δύο περάσματα

Την πραγματική διάσταση της αμερικανικής πίεσης περιέγραψε ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράκ Φουάντ Χουσεΐν.

Σε συνέντευξή του στο Al Jazeera, ο Ιρακινός υπουργός αποκάλυψε ότι το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών είχε ζητήσει από τη Βαγδάτη να κλείσει τα περισσότερα συνοριακά περάσματα με το Ιράν.

Σύμφωνα με τον ίδιο, η αμερικανική πλευρά επιδίωκε να παραμείνουν σε λειτουργία μόνο δύο διαβάσεις.

Ο Χουσεΐν εξήγησε ότι η εφαρμογή μιας τέτοιας πολιτικής θα είχε σημαντικές οικονομικές συνέπειες.

«Υπάρχουν πολλά επίσημα και ανεπίσημα συνοριακά περάσματα με το Ιράν και το κλείσιμο όλων θα ήταν δύσκολο και θα επηρέαζε την οικονομία μας», ανέφερε.

Παράλληλα, επιβεβαίωσε ότι οι συνομιλίες με την Ουάσιγκτον συνεχίζονται.

«Οι Αμερικανοί εξακολουθούν να ζητούν το κλείσιμο των περασμάτων και αυτή τη στιγμή βρισκόμαστε σε συζητήσεις μαζί τους».

Η δήλωση αποκτά ιδιαίτερη σημασία επειδή επιβεβαιώνει ότι το ζήτημα δεν αφορά αποκλειστικά τη λειτουργία ενός τελωνείου.

Συνδέεται με την ευρύτερη αμερικανική πολιτική οικονομικής πίεσης προς την Τεχεράνη.

Γιατί η Ουάσιγκτον επιδιώκει τον έλεγχο των συνόρων

Το Ιράκ αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους οικονομικούς εταίρους του Ιράν.

Οι δύο χώρες διαθέτουν εκτεταμένα χερσαία σύνορα, στενές εμπορικές σχέσεις και ισχυρούς κοινωνικούς και θρησκευτικούς δεσμούς.

Για την Ουάσιγκτον, τα συνοριακά περάσματα αποτελούν κρίσιμους κόμβους για την εφαρμογή των οικονομικών περιορισμών κατά της Τεχεράνης.

Οι αμερικανικές ανησυχίες αφορούν κυρίως τον κίνδυνο παράνομης διακίνησης αγαθών, χρημάτων και εξοπλισμού, καθώς και την πιθανότητα χρησιμοποίησης εμπορικών δικτύων για παράκαμψη κυρώσεων.

Ο αυστηρότερος έλεγχος των συνόρων θα μπορούσε να περιορίσει τέτοιες δραστηριότητες.

Ωστόσο, η γενικευμένη διακοπή της εμπορικής κίνησης θα δημιουργούσε σοβαρές δυσκολίες για την ιρακινή οικονομία.

Η διάκριση ανάμεσα στο νόμιμο εμπόριο και στη δραστηριότητα που παραβιάζει κυρώσεις αποτελεί, επομένως, κεντρικό ζήτημα της διαπραγμάτευσης.

Η Βαγδάτη καλείται να ενισχύσει τους ελέγχους χωρίς να διακόψει εμπορικές διαδρομές από τις οποίες εξαρτώνται επιχειρήσεις και τοπικές κοινωνίες.

Η επαναλειτουργία του Αλ Σιμπ και το νέο κλείσιμο στο Μανταλί

Στις 10 Νοεμβρίου, οι ιρακινές αρχές ανακοίνωσαν την επαναλειτουργία του Αλ Σιμπ.

Ο επικεφαλής της Αρχής Συνοριακών Περασμάτων, Ομάρ αλ Ουαέλι, δήλωσε ότι ολοκληρώθηκαν οι αναγκαίες τεχνικές διαδικασίες για την επανέναρξη της διακίνησης επιβατών και εμπορευμάτων.

Την ίδια στιγμή, ανακοινώθηκε ότι το πέρασμα Μανταλί, στην επαρχία Ντιγιάλα, θα κλείσει προσωρινά από τις 13 Νοεμβρίου για εργασίες συντήρησης και προετοιμασίας ενόψει της περιόδου των βροχοπτώσεων.

Η ιρακινή πλευρά παρουσίασε και τις δύο αποφάσεις ως τεχνικά και λειτουργικά μέτρα.

Ωστόσο, η εναλλαγή ανοίγματος και κλεισίματος συνοριακών διαβάσεων πραγματοποιείται σε ένα περιβάλλον έντονων αμερικανικών πιέσεων.

Δεν έχει τεκμηριωθεί ότι κάθε επιμέρους απόφαση συνιστά άμεση εφαρμογή αμερικανικής εντολής.

Το συνολικό ζήτημα, πάντως, έχει αποκτήσει σαφή γεωπολιτική διάσταση.

Η οικονομική εξάρτηση που περιορίζει τις επιλογές της Βαγδάτης

Η σχέση Ιράκ–Ιράν δεν μπορεί να περιοριστεί στη στρατιωτική ή πολιτική επιρροή.

Το Ιράν αποτελεί σημαντικό προμηθευτή προϊόντων και ενέργειας για την ιρακινή αγορά.

Επί χρόνια, το Ιράκ βασίζεται σε εισαγωγές ιρανικού φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας για την κάλυψη μέρους των αναγκών του.

Παράλληλα, η εμπορική δραστηριότητα στα σύνορα υποστηρίζει τοπικές επιχειρήσεις, μεταφορικές εταιρείες και χιλιάδες θέσεις εργασίας.

Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται το αμερικανικό δίκτυο Alhurra, από το Αλ Σιμπ διέρχονται περίπου 2.000 έως 2.500 φορτηγά τον μήνα.

Η διακοπή λειτουργίας ενός τέτοιου περάσματος μπορεί να επηρεάσει τις τιμές, τις εφοδιαστικές αλυσίδες και την οικονομική δραστηριότητα των παραμεθόριων περιοχών.

Αυτή η πραγματικότητα εξηγεί γιατί η ιρακινή κυβέρνηση δυσκολεύεται να ανταποκριθεί πλήρως στις αμερικανικές απαιτήσεις.

Η οικονομική αποσύνδεση από το Ιράν θα απαιτούσε εναλλακτικές πηγές ενέργειας, νέες εμπορικές διαδρομές και σημαντικές επενδύσεις.

Οι φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές και η δεύτερη αμερικανική απαίτηση

Η οικονομική πίεση συνδέεται με ένα δεύτερο, εξίσου ευαίσθητο ζήτημα: την παρουσία ένοπλων οργανώσεων που διατηρούν στενούς δεσμούς με το Ιράν.

Στο Ιράκ δραστηριοποιούνται οργανώσεις που εντάσσονται ή συνδέονται με το ευρύτερο πλαίσιο των Δυνάμεων Λαϊκής Κινητοποίησης, γνωστών ως PMF.

Οι PMF διαθέτουν θεσμική αναγνώριση στο ιρακινό κράτος, αλλά δεν έχουν όλες οι οργανώσεις που σχετίζονται με αυτές την ίδια πολιτική ταυτότητα ή τον ίδιο βαθμό αυτονομίας.

Ορισμένες ισχυρές παρατάξεις διατηρούν στενές σχέσεις με την Τεχεράνη.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν επανειλημμένα εκφράσει ανησυχία για τη δράση τέτοιων οργανώσεων, ιδιαίτερα όταν συνδέονται με επιθέσεις εναντίον αμερικανικών συμφερόντων ή με δραστηριότητες που υπερβαίνουν τον έλεγχο των κρατικών θεσμών.

Η κυβέρνηση του πρωθυπουργού Άλι αλ Ζαΐντι βρίσκεται αντιμέτωπη με την πρόκληση να ενισχύσει την κρατική εποπτεία χωρίς να προκαλέσει ευρύτερη εσωτερική αποσταθεροποίηση.

Το πρόβλημα είναι σύνθετο επειδή ορισμένες από τις οργανώσεις αυτές διαθέτουν και πολιτική εκπροσώπηση, οικονομικά δίκτυα και επιρροή σε τοπικές κοινωνίες.

Η κρίση στη Μισάν και οι αντιδράσεις στο εσωτερικό του Ιράκ

Το κλείσιμο του Αλ Σιμπ προκάλεσε αντιδράσεις στην επαρχία Μισάν.

Τοπικοί αξιωματούχοι και πολιτικές δυνάμεις επέκριναν την απόφαση, υποστηρίζοντας ότι έπληττε την οικονομική δραστηριότητα της περιοχής.

Ο επικεφαλής του επαρχιακού συμβουλίου, Μουσταφά Ντουαΐρ Αμπντουλχασάν, ζήτησε ακόμη και κινητοποιήσεις πολιτικής ανυπακοής.

Ο ίδιος συνδέεται με την πολιτική πτέρυγα της οργάνωσης Ασαΐμπ Αχλ αλ Χακ, η οποία διατηρεί στενές σχέσεις με το Ιράν.

Η κυβέρνηση αντέδρασε ζητώντας διερεύνηση των εκκλήσεων για αναταραχή.

Δικαστήριο της Βαγδάτης διέταξε σχετική έρευνα.

Το επεισόδιο ανέδειξε ότι η προσπάθεια περιορισμού της ιρανικής επιρροής δεν αποτελεί μόνο ζήτημα εξωτερικής πολιτικής.

Αγγίζει τις εσωτερικές ισορροπίες εξουσίας, τη σχέση κεντρικής κυβέρνησης και περιφερειακών αρχών και τον ρόλο οργανώσεων με ισχυρή τοπική παρουσία.

Η ενεργειακή ασφάλεια και ο φόβος περιφερειακής κλιμάκωσης

Το Ιράκ βρίσκεται σε μια περιοχή όπου η ενεργειακή ασφάλεια συνδέεται άμεσα με τη στρατιωτική σταθερότητα.

Οι περιφερειακές εντάσεις επηρεάζουν πετρελαϊκές εγκαταστάσεις, αγωγούς, δίκτυα ηλεκτροδότησης και εμπορικές μεταφορές.

Οι σχέσεις της Βαγδάτης με το Ιράν αποκτούν ιδιαίτερη σημασία επειδή η ιρακινή οικονομία εξαρτάται τόσο από τις εξαγωγές πετρελαίου όσο και από τη σταθερότητα των ενεργειακών της υποδομών.

Μια νέα περιφερειακή κλιμάκωση θα μπορούσε να αυξήσει τους κινδύνους για τις υποδομές και να δυσκολέψει την οικονομική ανάκαμψη.

Για τον λόγο αυτό, η ιρακινή διπλωματία επιχειρεί να διατηρήσει ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας με όλες τις πλευρές.

Η συνάντηση Πεζεσκιάν–Αμέντι εντάσσεται σε αυτή την προσπάθεια.

Γιατί η Τεχεράνη δεν θέλει να χάσει το Ιράκ

Για το Ιράν, το Ιράκ αποτελεί χώρα ιδιαίτερης στρατηγικής σημασίας.

Οι δύο χώρες μοιράζονται μακρά σύνορα, ισχυρούς θρησκευτικούς δεσμούς και εκτεταμένες οικονομικές σχέσεις.

Η ιρανική επιρροή στο Ιράκ αναπτύχθηκε σημαντικά μετά την αμερικανική εισβολή του 2003 και την αναδιάταξη του ιρακινού πολιτικού συστήματος.

Η Τεχεράνη έχει επενδύσει σε σχέσεις με πολιτικές δυνάμεις, οικονομικούς φορείς και ένοπλες οργανώσεις.

Η διατήρηση αυτών των διασυνδέσεων αποτελεί σημαντικό στοιχείο της περιφερειακής της στρατηγικής.

Μια ουσιαστική αποδυνάμωση της ιρανικής παρουσίας στο Ιράκ θα μπορούσε να επηρεάσει την οικονομική και πολιτική θέση της Τεχεράνης στη Μέση Ανατολή.

Από την άλλη πλευρά, η Βαγδάτη επιδιώκει να αποφύγει την εικόνα μιας χώρας που λειτουργεί αποκλειστικά υπό την επιρροή του Ιράν.

Αυτή η επιδίωξη συνδέεται με την ανάγκη ενίσχυσης της ιρακινής κρατικής κυριαρχίας.

Η αμερικανική στρατηγική: Οικονομική πίεση και περιορισμός των ένοπλων δικτύων

Η πολιτική της Ουάσιγκτον απέναντι στο Ιράκ έχει δύο αλληλένδετες διαστάσεις.

Η πρώτη είναι οικονομική.

Οι ΗΠΑ επιδιώκουν να περιορίσουν τη δυνατότητα του Ιράν να χρησιμοποιεί το ιρακινό οικονομικό περιβάλλον για συναλλαγές που παρακάμπτουν τις κυρώσεις.

Η δεύτερη είναι στρατιωτική και πολιτική.

Η αμερικανική κυβέρνηση θέλει να μειωθεί η δυνατότητα οργανώσεων που συνδέονται με την Τεχεράνη να δρουν ανεξάρτητα από τον έλεγχο του ιρακινού κράτους.

Η εφαρμογή αυτής της στρατηγικής, ωστόσο, απαιτεί συνεργασία με τη Βαγδάτη.

Και η ιρακινή κυβέρνηση δεν μπορεί να αγνοήσει το οικονομικό κόστος ή τις πολιτικές αντιδράσεις που προκαλούν οι αποφάσεις της.

Αυτό δημιουργεί μια διαρκή διαπραγμάτευση μεταξύ Ουάσιγκτον και Βαγδάτης.

Το γεωπολιτικό μήνυμα της Αττάλειας

Η συνάντηση των δύο προέδρων στην COP31 δεν συνοδεύτηκε από ανακοίνωση κάποιας μεγάλης νέας συμφωνίας.

Η σημασία της βρίσκεται κυρίως στο γεγονός ότι πραγματοποιήθηκε μετά από εβδομάδες έντασης γύρω από τα συνοριακά περάσματα και την επιρροή φιλοϊρανικών οργανώσεων.

Η Τεχεράνη επιχείρησε να προβάλει τη συνέχεια των στενών σχέσεών της με το Ιράκ.

Η Βαγδάτη, από την πλευρά της, διατήρησε τον διπλωματικό διάλογο χωρίς να ανακοινώσει εγκατάλειψη των μέτρων συνοριακού ελέγχου.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες συνεχίζουν να ασκούν πίεση για περιορισμό των οικονομικών διαύλων που μπορούν να ενισχύσουν το Ιράν.

Η πραγματική δοκιμασία θα είναι εάν το Ιράκ μπορέσει να εφαρμόσει αποτελεσματικότερους ελέγχους στα σύνορα και να ενισχύσει την κρατική εποπτεία των ενόπλων οργανώσεων, διατηρώντας παράλληλα τις εμπορικές και διπλωματικές του σχέσεις με την Τεχεράνη.

Το Ιράκ βρίσκεται έτσι στο επίκεντρο μιας ευρύτερης αντιπαράθεσης ΗΠΑ–Ιράν, στην οποία τα συνοριακά περάσματα, οι ενεργειακές ροές και ο έλεγχος των ένοπλων οργανώσεων αποτελούν εργαλεία γεωπολιτικής επιρροής.

Η συνάντηση στην Αττάλεια δεν έλυσε αυτές τις αντιφάσεις.

Έδειξε, όμως, ότι η Βαγδάτη εξακολουθεί να επιδιώκει μια δύσκολη ισορροπία: να συνεργάζεται με την Ουάσιγκτον, χωρίς να διαρρήξει τις σχέσεις της με την Τεχεράνη.

Πηγή: pagenews.gr