Η ενεργειακή ανάκαμψη της Συρίας εν μέσω προκλήσεων

Η πτώση του καθεστώτος Άσαντ και η εγκαθίδρυση της μεταβατικής κυβέρνησης στη Συρία αποκάλυψε αρκετές προκλήσεις που αφορούν τον ενεργειακό τομέα της Συρίας. Η πρώτη πρόκληση είναι η έλλειψη ενέργειας λόγω κατεστραμμένων υποδομών και η μειωμένη παραγωγή κατά περίπου 120.000 βαρελιών την ημέρα (b/d) στα τέλη του 2025 σε σύγκριση με 400.000 b/d το 2011, με αρνητικές επιπτώσεις στις επιχειρήσεις και την οικονομία.

Η δεύτερη πρόκληση είναι ότι η υπεράκτια εξερεύνηση πετρελαίου και φυσικού αερίου δεν είναι εφικτή, επειδή η οριοθέτηση των θαλάσσιων συνόρων μεταξύ της Συρίας και των γειτονικών χωρών εξακολουθεί να εκκρεμεί. Η Συρία και ο Λίβανος δεν έχουν ακόμη επιλύσει τις αλληλεπικαλυπτόμενες αξιώσεις τους σε μια θαλάσσια περιοχή 750 τετραγωνικών χιλιομέτρων που βρίσκεται μεταξύ των λιβανέζικων τεμαχίων 1 και 2 και του συριακού τεμαχίου 1. Επιπλέον, η υπεράκτια εξερεύνηση και ανάπτυξη περιπλέκεται περαιτέρω από τα ασταθή θαλάσσια σύνορα μεταξύ Συρίας και Κύπρου, καθώς και μεταξύ Συρίας και Τουρκίας. Για την οριοθέτηση της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης και της υφαλοκρηπίδας της τελευταίας, πραγματοποιήθηκαν μυστικές συζητήσεις καθ’ όλη τη διάρκεια του 2025, παρακάμπτοντας φέρεται να τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) υπέρ εξατομικευμένων λύσεων. Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι τα θαλάσσια τεμάχια στα ανοικτά των ακτών της Ανατολικής Μεσογείου της Συρίας, που κάποτε είχαν ανατεθεί σε συριακές θυγατρικές ρωσικών εταιρειών, δηλαδή τις Kapital LLC, Velada LLC και Mercury LLC, έχουν ακυρωθεί από την προσωρινή συριακή κυβέρνηση, προκαλώντας ανανεωμένο ενδιαφέρον για μελλοντικές προσφορές.

Η τρίτη πρόκληση είναι η έλλειψη ηλεκτρικής ενέργειας, με πολλές περιοχές να λαμβάνουν μόνο δύο έως τέσσερις ώρες ρεύματος την ημέρα. Υπάρχει έντονη επείγουσα ανάγκη για την αποκατάσταση και τον εκσυγχρονισμό των ηλεκτρικών υποδομών της Συρίας, δεδομένης της εκτεταμένης καταστροφής των σταθμών παραγωγής ενέργειας, της κλοπής εξοπλισμού και των ετών παραμέλησης που αποδίδονται σε πάνω από μια δεκαετία πολέμου. Τα πλοία παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από την Τουρκία και το Κατάρ προσφέρουν μια βραχυπρόθεσμη λύση, αλλά οι διασυνδέσεις ηλεκτρικής ενέργειας με γειτονικές χώρες, όπως η Ιορδανία και η Τουρκία, μπορούν να εγγυηθούν την παροχή ηλεκτρικής ενέργειας στη Συρία μεσοπρόθεσμα έως μακροπρόθεσμα. Για τον σκοπό αυτό, η Παγκόσμια Τράπεζα ενέκρινε επιχορήγηση 146 εκατομμυρίων δολαρίων προς τη Συρία από τον Διεθνή Σύνδεσμο Ανάπτυξης (IDA) στο πλαίσιο του «Έργου Έκτακτης Ανάγκης για την Ηλεκτρική Ενέργεια στη Συρία», η οποία θα επιτρέψει την αποκατάσταση κατεστραμμένων γραμμών μεταφοράς και υποσταθμών μετασχηματιστών. Ο τελικός στόχος είναι η Συρία να συνδεθεί με τα περιφερειακά δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας, μειώνοντας τις διακοπές ρεύματος και βελτιώνοντας τη σταθερότητα του δικτύου.

Προμήθεια φυσικού αερίου και εγγυήσεις τρίτων

Οι διασυνδέσεις ηλεκτρικής ενέργειας και η προμήθεια φυσικού αερίου από γειτονικές χώρες για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από μεγάλους σταθμούς παραγωγής ενέργειας στη βόρεια και νότια Συρία αποτελούν μέρος μιας εξελισσόμενης διεθνούς στρατηγικής για την ενδυνάμωση του ενεργειακού τομέα της Συρίας. Το Αζερμπαϊτζάν, μέσω της κρατικής SOCAR, άρχισε να εξάγει φυσικό αέριο στη Συρία από τον Αύγουστο του 2025 μέσω του Αγωγού Φυσικού Αερίου Τουρκίας-Συρίας, βάσει συμφωνίας που προβλέπει την προμήθεια 1,2 δισεκατομμυρίων κυβικών μέτρων φυσικού αερίου ετησίως σε σταθμούς παραγωγής ενέργειας στο Χαλέπι και τη Χομς με αναμενόμενη παραγωγική ικανότητα 1.200-1.300 MW. Σε παράλληλο επίπεδο, η Ιορδανία προμηθεύει φυσικό αέριο καθημερινά στη Συρία, σε συνεργασία με το Κατάρ, μέσω του Αραβικού Αγωγού Φυσικού Αερίου για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας στον σταθμό Ντέιρ Άλι, με διανομή που εκτείνεται στις επαρχίες της Δαμασκού.

Η προμήθεια φυσικού αερίου στη Συρία από την Αίγυπτο αναμένεται επίσης μέσω της Ιορδανίας, σύμφωνα με δύο μνημόνια συμφωνίας (MoU) που υπογράφηκαν στις αρχές Ιανουαρίου 2026 μεταξύ Καΐρου και Δαμασκού. Η προμήθεια αιγυπτιακού φυσικού αερίου προβλέπεται μέσω του υφιστάμενου Αραβικού Αγωγού Φυσικού Αερίου που συνδέει τη Συρία, την Ιορδανία και την Αίγυπτο, ο οποίος αποτελεί μια εμπορικά βιώσιμη διαδρομή. Ένα κρίσιμο ζήτημα, ωστόσο, που πρέπει να αντιμετωπιστεί, ώστε τα Μνημόνια Συνεργασίας να μετατραπούν σε πραγματικές συμφωνίες αφορά την εγγύηση ότι το φυσικό αέριο που προέρχεται από την Ανατολική Μεσόγειο θα καταβάλλεται στις ενεργειακές εταιρείες που το παράγουν.

Η διευθέτηση αυτού του ζητήματος μπορεί να συνεπάγεται εγγύηση πληρωμής από τρίτο μέρος, όπως ακριβώς και η σύμβαση της Ιορδανίας για την προμήθεια ισραηλινού φυσικού αερίου που υπογράφηκε μεταξύ εταιρειών. Συγκεκριμένα, η σύμβαση για την αγορά ισραηλινού φυσικού αερίου περιέχει εγγύηση από την κυβέρνηση των ΗΠΑ ότι, σε περίπτωση αδυναμίας της Ιορδανίας να πληρώσει, το χρέος θα αποπληρωθεί εις βάρος των αμερικανικών χρημάτων βοήθειας προς την Ιορδανία. Ο λόγος για την εγγύηση πληρωμής από τρίτο μέρος συνδέεται με το γεγονός ότι οι μεγάλες εταιρείες ενέργειας απαιτούν πολιτική βεβαιότητα πριν υπογράψουν συμφωνίες εξαγωγών ή δεσμεύσουν μεγάλα ποσά σε υποδομές και ενεργειακή εξερεύνηση.

Στην περίπτωση της Συρίας, τα χρόνια συγκρούσεων έχουν διαβρώσει την εμπιστοσύνη στο ρυθμιστικό και ασφαλιστικό της περιβάλλον, και ακόμη και με μερικές απαλλαγές από τις κυρώσεις, οι επενδυτές απαιτούν σταθερά πλαίσια και εκτελεστές συμβάσεις. Έτσι, εάν η μεταβατική κυβέρνηση στη Συρία δεν μπορεί να εγγυηθεί αδιάλειπτη λειτουργία, οι τράπεζες και οι πετρελαϊκές εταιρείες θα συνεχίσουν να αποφεύγουν την αγορά ενέργειας της Συρίας.

Οι πλούσιες σε πόρους βορειοανατολικές και διεθνείς επενδύσεις

Η βορειοανατολική Συρία είναι το πιο επικερδές τμήμα της χώρας από άποψη παραγωγής, καθώς περιλαμβάνει σημαντικά πεδία πετρελαίου και φυσικού αερίου στην περιοχή Ντέιρ εζ-Ζορ, όπως τα πετρελαιοπηγεία Ομάρ και αλ-Τανάκ και το πετρελαιοπηγείο Κόνικο, τα οποία έχουν τεθεί υπό τον έλεγχο της συριακής κυβέρνησης. Όπως είναι γνωστό, τα πεδία πετρελαίου και φυσικού αερίου στη βορειοανατολική Συρία κατείχαν προηγουμένως οι Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις (SDF).

Το οκτασημικό σχέδιο που συμφωνήθηκε τον Μάρτιο του 2025 μεταξύ των SDF και της προσωρινής κυβέρνησης στη Δαμασκό είχε ως στόχο την εξάλειψη των δαπανηρών μεσαζόντων μεταξύ των SDF και των συριακών αρχών και την ενσωμάτωση των κοιτασμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου που ελέγχονται από τις SDF στο συριακό κράτος. Το οκτασημικό σχέδιο έχει αντικατασταθεί σε μεγάλο βαθμό από το δεκατεσσάρων σημείων σχέδιο της 18ης Ιανουαρίου 2026, αποτέλεσμα αμερικανικής διαμεσολάβησης, που προβλέπει τον έλεγχο των κοιτασμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου στη βορειοανατολική Συρία από το συριακό κράτος. Μια βιώσιμη διευθέτηση μεταξύ της Δαμασκού και των SDF είναι προφανώς απαραίτητη προϋπόθεση για κάθε προσπάθεια είτε για την αναζωογόνηση της αυξημένης παραγωγής είτε για την προσέλκυση ξένων επενδύσεων. Η συγκέντρωση του ενεργειακού τομέα στοχεύει στην επιστροφή στα επίπεδα παραγωγής πριν από το 2011. Ωστόσο, η ανάκαμψη της παραγωγής είναι τεχνικά περίπλοκη, ιδίως για τα πετρελαϊκά κοιτάσματα που υπέφεραν από την ανεξέλεγκτη εξόρυξη, ενώ απαιτείται επίσης εκτεταμένη αποκατάσταση για τις υποδομές αγωγών και τις εγκαταστάσεις επεξεργασίας.

Σύμφωνα με πληροφορίες, διεθνείς ενεργειακές εταιρείες σχεδιάζουν την επιστροφή των δραστηριοτήτων τους σε όλη τη Συρία, όπως η βρετανική Gulfsands Petroleum στο οικόπεδο 26 στη βορειοανατολική Συρία. Αξίζει να σημειωθεί ότι η Royal Dutch Shell και η γαλλική Total δραστηριοποιήθηκαν στη Συρία παρά τις δυτικές κυρώσεις, συμπεριλαμβανομένου του Νόμου περί Λογοδοσίας κατά της Συρίας, και αποχώρησαν μόνο μετά την κήρυξη ανωτέρας βίας.

Η συνεργασία των αμερικανικών εταιρειών Baker Hughes, Hunt Energy και Argent LNG για την ανάπτυξη ενός οδικού χάρτη για τους τομείς πετρελαίου, φυσικού αερίου και ενέργειας της Συρίας, ο οποίος θα συνδεθεί με το νεοσύστατο Συριακό Ταμείο Κυρίαρχου Πλούτου, σηματοδοτεί την πρώτη σημαντική αμερικανική επιχειρηματική κίνηση από τότε που η κυβέρνηση Τραμπ ήρε τις κυρώσεις κατά της Συρίας. Ένας παράγοντας που οδηγεί στην εμπλοκή των αμερικανικών ενεργειακών εταιρειών στη Συρία είναι ότι ο Πρόεδρος Τραμπ θέλει η Συρία να λάμψει αξιοποιώντας την ενέργεια της Συρίας, σηματοδοτώντας μια σύγκλιση των συμφερόντων ΗΠΑ-Συρίας. Ωστόσο, η έλλειψη γραφειοκρατικής ικανότητας και διαφάνειας στη Συρία μπορεί να διαβρώσει τις αμερικανικές προσπάθειες για την ανασυγκρότηση του συριακού ενεργειακού τομέα. Η αποκατάσταση του τομέα πετρελαίου και φυσικού αερίου μπορεί να αποδειχθεί αργή και να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις οικονομικές, πολιτικές και ασφαλιστικές συνθήκες σε ολόκληρη τη Συρία.

Συνολικά, παρά τις προκλήσεις, ο ενεργειακός τομέας της Συρίας φαίνεται να υφίσταται μια μετασχηματιστική μετατόπιση από την κατάρρευση προς την ανάκαμψη, σε μια υπολογισμένη προσπάθεια να διερευνηθεί ένα πολλά υποσχόμενο δυναμικό.

Πηγή: moderndiplomacy.eu