ΣΟΚ ΣΤΙΣ ΑΓΟΡΕΣ: Πετρέλαιο έως 120$, κλειστά τα Στενά του Ορμούζ και ο κόσμος μπροστά σε νέο ενεργειακό κραχ

Το παγκόσμιο οικονομικό σύστημα εισέρχεται σε ζώνη έντονου γεωοικονομικού κινδύνου, καθώς ο πόλεμος στο Ιράν πυροδοτεί ενεργειακό σοκ, άλμα πληθωρισμού και ακραία μεταβλητότητα στις αγορές.

Η γεωπολιτική κρίση στη Μέση Ανατολή περνά πλέον από το στάδιο του «worst case scenario» στην πραγματικότητα των αγορών. Στην αυγή της 10ης ημέρας του πολέμου στο Ιράν, οι διεθνείς ενεργειακές αγορές καταγράφουν ιστορικές αναταράξεις, με το πετρέλαιο να ξεπερνά τα 100 δολάρια το βαρέλι και σε ορισμένες συνεδριάσεις να προσεγγίζει ακόμη και τα 120 δολάρια.

Η παράταση των στρατιωτικών επιχειρήσεων, το σχεδόν πλήρες πάγωμα της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ και η άνοδος του δολαρίου σε υψηλά τριετίας δημιουργούν ένα νέο, ιδιαίτερα σύνθετο γεωοικονομικό σκηνικό που απειλεί να μετατραπεί σε παγκόσμιο ενεργειακό και οικονομικό σοκ.

Τα Στενά του Ορμούζ: το πιο κρίσιμο ενεργειακό «chokepoint» του πλανήτη

Η διεθνής ανησυχία επικεντρώνεται στα Στενά του Ορμούζ, τον στενό θαλάσσιο διάδρομο που συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τον Ινδικό Ωκεανό.

Από το σημείο αυτό διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου, γεγονός που καθιστά οποιαδήποτε διαταραχή στη ναυσιπλοΐα δυνητικά καταστροφική για την παγκόσμια οικονομία.

Σύμφωνα με διεθνή μέσα, η κίνηση των δεξαμενόπλοιων έχει μειωθεί δραματικά, ενώ σε ορισμένες ημέρες πέρασαν μόλις 9 πλοία αντί των περίπου 50 που διέρχονται καθημερινά σε κανονικές συνθήκες.

Η εξέλιξη αυτή έχει προκαλέσει σοβαρές διαταραχές στις αποστολές πετρελαίου και LNG προς Ευρώπη και Ασία, ενώ αρκετά λιμάνια της περιοχής έχουν περιορίσει ή αναστείλει τη λειτουργία τους.

Εκτόξευση τιμών και φόβοι για παγκόσμιο πληθωριστικό κύμα

Οι αγορές ενέργειας αντιδρούν με ακραία μεταβλητότητα.

Το Brent ξεπέρασε τα 118–119 δολάρια το βαρέλι, σημειώνοντας τη μεγαλύτερη άνοδο των τελευταίων ετών, ενώ ορισμένοι αναλυτές εκτιμούν ότι σε περίπτωση περαιτέρω κλιμάκωσης η τιμή θα μπορούσε να κινηθεί ακόμη και προς τα 130 δολάρια.

Η άνοδος αυτή συνοδεύεται από εκτίναξη και σε άλλες αγορές εμπορευμάτων. Αγροτικά προϊόντα, μέταλλα και ενεργειακές πρώτες ύλες καταγράφουν άλμα τιμών, ενώ το ισχυρό δολάριο ενισχύει περαιτέρω τις πληθωριστικές πιέσεις στις εισαγωγικές οικονομίες.

Η Moody’s προειδοποιεί ότι ένα παρατεταμένο ενεργειακό σοκ από τη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή μπορεί να μεταδοθεί ταχύτατα σε ολόκληρη την οικονομία μέσω:

• υψηλότερου πληθωρισμού
• αυξημένου κόστους παραγωγής
• αυστηρότερων χρηματοπιστωτικών συνθηκών
• επιβράδυνσης της παγκόσμιας ανάπτυξης

BlackRock: τα παγκόσμια buffers αντέχουν έως 15 ημέρες

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η εκτίμηση της BlackRock ότι τα διεθνή ενεργειακά αποθέματα και οι μηχανισμοί απορρόφησης κραδασμών μπορούν να αντέξουν τη διαταραχή των πολεμικών επιχειρήσεων για περίπου 15 ημέρες.

Καθώς ο πόλεμος έχει ήδη εισέλθει στη 10η ημέρα, αρκετοί αναλυτές θεωρούν ότι η μετάδοση του σοκ στις οικονομίες έχει ήδη ξεκινήσει μέσω των τιμών και των προσδοκιών των αγορών.

Η κατάσταση για την Ευρώπη θεωρείται ακόμη πιο δύσκολη, καθώς:

• οι τιμές φυσικού αερίου αυξάνονται ραγδαία
• τα αποθέματα μειώνονται
• το ισχυρό δολάριο καθιστά τις ενεργειακές εισαγωγές ακριβότερες

Hedge funds και αγορές: αρχίζει η φάση της κερδοσκοπίας

Παράλληλα με την ενεργειακή κρίση, οι διεθνείς αγορές εισέρχονται σε περίοδο έντονης κερδοσκοπίας.

Ανάλυση της Goldman Sachs δείχνει ότι μεγάλα hedge funds αυξάνουν σημαντικά τις short θέσεις σε μετοχές, όχι μόνο για αντιστάθμιση κινδύνου αλλά για επιθετική στρατηγική κερδοφορίας από την αναμενόμενη πτώση των αγορών.

Το φαινόμενο αυτό θυμίζει έντονα τις περιόδους ενεργειακών κρίσεων του παρελθόντος, όπως το 2008 ή το σοκ που ακολούθησε την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022.

Το δυσμενές σενάριο: ενεργειακό σοκ και παγκόσμια επιβράδυνση

Στο αρνητικό σενάριο που εξετάζουν διεθνείς οίκοι αξιολόγησης, μια παρατεταμένη διακοπή των ροών από τη Μέση Ανατολή θα μπορούσε να κρατήσει τις τιμές πετρελαίου πάνω από τα 100 δολάρια για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Οι συνέπειες θα ήταν πολλαπλές:

• αύξηση του πληθωρισμού
• μείωση αγοραστικής δύναμης των νοικοκυριών
• αύξηση κόστους παραγωγής για τις επιχειρήσεις
• πιθανή αύξηση επιτοκίων από τις κεντρικές τράπεζες

Ο συνδυασμός ακριβής ενέργειας, υψηλότερου κόστους δανεισμού και χαμηλότερης ανάπτυξης θα μπορούσε να δημιουργήσει ένα νέο παγκόσμιο οικονομικό σοκ.

Ευρώπη και Μεσόγειος: οι πιο ευάλωτες οικονομίες

Σε αυτό το περιβάλλον, οι μεγαλύτερες πιέσεις αναμένεται να δεχθούν οι οικονομίες που εξαρτώνται έντονα από εισαγωγές ενέργειας.

Η Ευρώπη και η Ασία βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της κρίσης, ενώ στην Ανατολική Μεσόγειο αναλυτές θεωρούν ότι Ελλάδα και Κύπρος συγκαταλέγονται στις πιο ευάλωτες οικονομίες, λόγω υψηλής ενεργειακής εξάρτησης και περιορισμένων αποθεμάτων.

Παρά την επιδείνωση του διεθνούς περιβάλλοντος, δεν έχουν ακόμη ανακοινωθεί συγκεκριμένα προληπτικά μέτρα πολιτικής για την αντιμετώπιση ενός ενδεχόμενου παρατεταμένου ενεργειακού σοκ.

Η επόμενη φάση της κρίσης

Το βασικό ερώτημα που απασχολεί πλέον τις αγορές δεν είναι αν θα υπάρξει ενεργειακό σοκ, αλλά πόσο θα διαρκέσει.

Αν η ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ αποκατασταθεί μέσα στις επόμενες εβδομάδες, οι επιπτώσεις ενδέχεται να περιοριστούν σε μια προσωρινή αναταραχή.

Αν όμως η διαταραχή παραταθεί, τότε μια περιφερειακή σύγκρουση στη Μέση Ανατολή θα μπορούσε να μετατραπεί σε παγκόσμια οικονομική και πιστωτική κρίση.

Πηγές εμπλουτισμού:

• Reuters,
• Associated Press,The Guardian,
• The Times,
• Moody’s,
• BlackRock research notes