Κίνα μετά το αδιέξοδο ΗΠΑ–Ιράν: Ισορροπία ανάμεσα στη διπλωματία και τα συμφέροντα

Η αποτυχία των απευθείας συνομιλιών ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν στην Ισλαμαμπάντ δεν δημιούργησε μόνο νέο κύκλο αβεβαιότητας στη Μέση Ανατολή. Άνοιξε ταυτόχρονα ένα νέο, πιο περίπλοκο κεφάλαιο και για την Κίνα, η οποία βλέπει το γεωπολιτικό ρήγμα να βαθαίνει σε μια περιοχή από την οποία εξαρτάται ενεργειακά, εμπορικά και στρατηγικά. Οι διαπραγματεύσεις κατέρρευσαν έπειτα από 21 ώρες συζητήσεων, με την Ουάσινγκτον να επιμένει σε σκληρούς όρους για το πυρηνικό πρόγραμμα και τη θαλάσσια ασφάλεια, ενώ η Τεχεράνη επέμενε σε άρση κυρώσεων, αποδέσμευση πόρων και ευρύτερες εγγυήσεις.

Για το Πεκίνο, η νέα πραγματικότητα απαιτεί λεπτούς χειρισμούς. Από τη μία, η Κίνα επιδιώκει να εμφανιστεί ως υπεύθυνη δύναμη που στηρίζει τη διπλωματία και την αποκλιμάκωση. Από την άλλη, δεν μπορεί να αγνοήσει ότι η κρίση απειλεί άμεσα τα συμφέροντά της, ειδικά σε ό,τι αφορά το ιρανικό πετρέλαιο, τις θαλάσσιες ροές από το Στενό του Ορμούζ και τη γενικότερη σταθερότητα στον Κόλπο. Η κινεζική ηγεσία, όπως αποτυπώνεται και σε πρόσφατες κινήσεις που καταγράφουν διεθνή μέσα, προσπαθεί να διατηρήσει μια ισορροπία: να στηρίξει πολιτικά την Τεχεράνη χωρίς να οδηγηθεί σε ανοιχτή μετωπική σύγκρουση με τις ΗΠΑ.

Το Πεκίνο θέλει να εμφανιστεί ως δύναμη διαμεσολάβησης

Μετά το ναυάγιο των συνομιλιών, η Κίνα επιχειρεί να ενισχύσει την εικόνα της ως εναλλακτικός, πιο σταθερός μεσολαβητής σε σχέση με τις ΗΠΑ. Το ευρύτερο διπλωματικό αφήγημα του Πεκίνου βασίζεται στην ιδέα ότι η ασφάλεια πρέπει να οικοδομείται μέσω πολιτικής συνεννόησης και όχι μέσω πίεσης ή στρατιωτικής κλιμάκωσης. Σε αυτό το πλαίσιο, η κινεζική πλευρά έχει στηρίξει τις πακιστανικές προσπάθειες μεσολάβησης, με το Guardian να αναφέρει ότι η Κίνα έπαιξε κρίσιμο ρόλο στην επίτευξη της εύθραυστης εκεχειρίας των προηγούμενων ημερών, προσφέροντας διαβεβαιώσεις προς το Ιράν και λειτουργώντας ως παράγοντας πίεσης υπέρ της αποκλιμάκωσης.

Η στάση αυτή εξυπηρετεί δύο στόχους. Πρώτον, ενισχύει τη διεθνή εικόνα του Σι Τζινπίνγκ ως ηγέτη που θέλει να καλύψει τα διπλωματικά κενά που αφήνει η αμερικανική πολιτική. Δεύτερον, επιτρέπει στην Κίνα να διεκδικήσει μεγαλύτερο ρόλο στη διαμόρφωση της επόμενης ημέρας στη Μέση Ανατολή, χωρίς να χρειαστεί να εμπλακεί στρατιωτικά. Αυτό δεν σημαίνει ότι το Πεκίνο ελέγχει τις εξελίξεις, αλλά σαφώς προσπαθεί να μετατρέψει την κρίση σε ευκαιρία ανάδειξης της διεθνούς του επιρροής.

Η ενεργειακή εξάρτηση είναι ο πιο κρίσιμος λόγος ανησυχίας

Πίσω από τη ρητορική περί ειρήνης και διαλόγου, η ουσία για την Κίνα είναι η ενέργεια. Η χώρα παραμένει ο σημαντικότερος αγοραστής ιρανικού πετρελαίου, ενώ η αμερικανική απόφαση για ναυτικό αποκλεισμό ιρανικών λιμανιών απειλεί να περιορίσει περαιτέρω τις ροές. Το Reuters σημειώνει ότι ο αποκλεισμός θα μπορούσε να αποσύρει περίπου 2 εκατ. βαρέλια ιρανικού πετρελαίου την ημέρα από την παγκόσμια αγορά, επηρεάζοντας κυρίως την Κίνα και, σε δεύτερο βαθμό, την Ινδία. Παράλληλα, άλλη ανάλυση του Reuters υπογραμμίζει ότι η κρίση έχει ήδη ωθήσει τις τιμές του πετρελαίου πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι, δημιουργώντας ένα νέο ενεργειακό σοκ.

Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο κρίσιμη εξαιτίας του Στενού του Ορμούζ. Η διαδρομή αυτή είναι κομβική για την Κίνα, όχι μόνο για το ιρανικό πετρέλαιο, αλλά συνολικά για τις ενεργειακές της εισαγωγές από τον Κόλπο. Αν η κρίση παραταθεί ή κλιμακωθεί, το Πεκίνο θα βρεθεί αντιμέτωπο με ακριβότερη ενέργεια, υψηλότερο μεταφορικό κόστος και ενδεχόμενη πίεση στην εγχώρια ανάπτυξη. Ήδη το Reuters καταγράφει ότι οι οικονομολόγοι βλέπουν την κρίση στη Μέση Ανατολή ως έναν από τους λόγους που η κινεζική εξαγωγική δυναμική αναμένεται να χάσει ορμή το επόμενο διάστημα.

Οι αμερικανικές απειλές ανεβάζουν το κόστος για το Πεκίνο

Η Ουάσινγκτον δεν κρύβει ότι θέλει να πιέσει και την Κίνα μέσα από το ιρανικό μέτωπο. Ο Ντόναλντ Τραμπ απείλησε δημόσια με δασμούς 50% την Κίνα αν αποδειχθεί ότι προσφέρει στρατιωτική βοήθεια στο Ιράν, διευρύνοντας έτσι την πίεση από το γεωπολιτικό πεδίο στο εμπορικό. Παράλληλα, η αμερικανική ρητορική συνδέει όλο και πιο ανοιχτά την κινεζική σχέση με την Τεχεράνη με το ενδεχόμενο νέων κυρώσεων σε κινεζικές εταιρείες που φέρονται να βοηθούν το Ιράν να παρακάμπτει το εμπάργκο.

Αυτό δημιουργεί για το Πεκίνο μια δύσκολη εξίσωση. Αν παραμείνει πολύ κοντά στο Ιράν, κινδυνεύει να δεχθεί επιπλέον αμερικανική πίεση σε μια περίοδο που οι σχέσεις των δύο χωρών είναι ήδη φορτισμένες. Αν απομακρυνθεί υπερβολικά, διακινδυνεύει να υπονομεύσει έναν σημαντικό ενεργειακό και στρατηγικό εταίρο. Το κινεζικό συμφέρον, λοιπόν, δεν είναι να συγκρουστεί ευθέως με τις ΗΠΑ για χάρη του Ιράν, αλλά να κρατήσει ανοιχτούς τους διαύλους, να προστατεύσει τις ροές πετρελαίου και να διασφαλίσει ότι η κρίση δεν θα μετατραπεί σε ανοιχτή σύγκρουση που θα πλήξει την ίδια την κινεζική οικονομία.

Η Κίνα στηρίζει πολιτικά το Ιράν, αλλά αρνείται τις κατηγορίες για όπλα

Ένα από τα πιο ευαίσθητα σημεία είναι οι κατηγορίες περί κινεζικής στρατιωτικής στήριξης προς το Ιράν. Ορισμένα δημοσιεύματα αναπαράγουν ισχυρισμούς περί πιθανής παροχής οπλικών συστημάτων ή άλλης στρατιωτικής βοήθειας, όμως μέχρι στιγμής δεν υπάρχει δημόσια επιβεβαίωση από αξιόπιστη πρωτογενή πηγή που να τεκμηριώνει τέτοια κίνηση. Αντιθέτως, η κινεζική πλευρά έχει ήδη απορρίψει κατηγορηματικά αυτές τις αναφορές ως αβάσιμες, κάνοντας λόγο για «ανυπόστατες συκοφαντίες».

Αυτό δεν σημαίνει ότι η Κίνα κρατά ουδέτερη στάση. Πολιτικά, η στήριξή της προς την Τεχεράνη είναι σαφής, ιδίως στο ζήτημα του δικαιώματος ειρηνικής χρήσης πυρηνικής ενέργειας και στην κριτική προς τις μονομερείς κυρώσεις των ΗΠΑ. Όμως άλλο είναι η πολιτική και διπλωματική κάλυψη και άλλο η ανοιχτή στρατιωτική εμπλοκή. Σε αυτή τη φάση, το Πεκίνο δείχνει να θέλει να αποφύγει κάθε ενέργεια που θα μπορούσε να δώσει στην Ουάσινγκτον καθαρό πρόσχημα για νέα κλιμάκωση.3

Το Πακιστάν παραμένει κρίσιμος δίαυλος για την κινεζική στρατηγική

Η πακιστανική μεσολάβηση έχει ιδιαίτερη σημασία και για το Πεκίνο, επειδή του επιτρέπει να επηρεάζει έμμεσα τις εξελίξεις χωρίς να εμφανίζεται ως άμεσος πρωταγωνιστής της διαπραγμάτευσης. Το Guardian περιγράφει την Κίνα ως κρίσιμο υποστηρικτή της πακιστανικής διπλωματικής προσπάθειας, υπογραμμίζοντας ότι το Πεκίνο επενδύει στη συνεργασία με το Ισλαμαμπάντ για να διατηρήσει ανοιχτά τα κανάλια επικοινωνίας μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης.

Η επιλογή αυτή είναι στρατηγική. Μέσω του Πακιστάν, η Κίνα μπορεί να στηρίξει μια διαδικασία διαλόγου που μειώνει τον κίνδυνο γενικευμένου πολέμου, χωρίς να φανεί ότι υποκαθιστά ανοιχτά τις ΗΠΑ ή ότι παίρνει πλήρως το μέρος του Ιράν. Ταυτόχρονα, αν μια τέτοια μεσολάβηση αποδώσει, το Πεκίνο μπορεί να εμφανιστεί ως δύναμη υπεύθυνης σταθεροποίησης σε μια περιοχή ζωτικής σημασίας για το εμπόριο και την ενέργεια.

View this post on Instagram

A post shared by AsiaOne (@asiaonecom)

Το αδιέξοδο ενισχύει την κινεζική ανάγκη για προσεκτικό ρεαλισμό

Η αποτυχία των συνομιλιών στην Ισλαμαμπάντ δεν σπρώχνει την Κίνα αυτόματα σε επιθετικότερη στάση. Αντίθετα, φαίνεται να την ωθεί σε έναν ακόμη πιο προσεκτικό ρεαλισμό. Το Πεκίνο θέλει να αποτρέψει τρεις εξελίξεις ταυτόχρονα: πλήρη διακοπή των ιρανικών ενεργειακών ροών, αμερικανική μεταφορά της πίεσης στο εμπορικό πεδίο κατά της Κίνας και γενικευμένη περιφερειακή ανάφλεξη που θα τινάξει στον αέρα τις θαλάσσιες οδούς του Κόλπου.

Γι’ αυτό και η κινεζική στάση μετά το αδιέξοδο ΗΠΑ–Ιράν συνοψίζεται σε μια διπλή γραμμή: δημόσια υπέρ της διπλωματίας και της πακιστανικής διαμεσολάβησης, αλλά ταυτόχρονα σταθερά προσανατολισμένη στην προάσπιση των κινεζικών συμφερόντων στην ενέργεια και στο διεθνές εμπόριο. Η Κίνα δεν θέλει να συγκρουστεί ανοιχτά με τις ΗΠΑ για το Ιράν, αλλά ούτε και να επιτρέψει να χαθεί μια κρίσιμη ζώνη επιρροής και εφοδιασμού χωρίς να προσπαθήσει να τη συγκρατήσει.

Το επόμενο διάστημα θα δείξει αν αυτή η ισορροπία μπορεί να διατηρηθεί. Προς το παρόν, η Κίνα δεν βγαίνει από την κρίση ως αμέτοχος παρατηρητής, αλλά ως δύναμη που καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα σε ρόλο διαμεσολαβητή, εταίρου του Ιράν και βασικού παίκτη της παγκόσμιας οικονομίας. Και αυτό κάνει τη στάση της μία από τις πιο κρίσιμες μεταβλητές της επόμενης ημέρας.

Πηγή: Pagenews.gr