Η άμμος τελειώνει: Η αθέατη παγκόσμια κρίση που απειλεί πόλεις και οικοσυστήματα

Ο ΟΗΕ προειδοποιεί ότι η εξόρυξη άμμου ξεπερνά πλέον τη φυσική ανανέωση του πλανήτη

Η άμμος θεωρείται από πολλούς ένα αυτονόητο και ανεξάντλητο φυσικό υλικό. Όμως η πραγματικότητα είναι εντελώς διαφορετική. Σύμφωνα με νέα έκθεση του United Nations Environment Programme, ο πλανήτης βρίσκεται αντιμέτωπος με μια τεράστια περιβαλλοντική κρίση, καθώς η παγκόσμια κατανάλωση άμμου έχει φτάσει σε επίπεδα που ξεπερνούν κατά πολύ τη φυσική δυνατότητα ανανέωσής της.

Η παγκόσμια οικονομία, η αστική ανάπτυξη και οι τεχνολογικές υποδομές εξαρτώνται πλέον σε τεράστιο βαθμό από την άμμο. Υπολογίζεται ότι κάθε χρόνο καταναλώνονται περίπου 50 δισεκατομμύρια τόνοι, αριθμός που συνεχίζει να αυξάνεται λόγω της αλματώδους ανάπτυξης πόλεων, λιμανιών, δρόμων, ενεργειακών έργων και υποδομών.

Πίσω όμως από αυτή την αδιάκοπη εξόρυξη κρύβεται μια βαθιά περιβαλλοντική απειλή που επηρεάζει θάλασσες, ποτάμια, παράκτιες περιοχές και ολόκληρα οικοσυστήματα.

Οι Μαλδίβες και η μάχη με την κλιματική κρίση

Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι η πρωτεύουσα των Maldives, η Μαλέ, μία από τις πιο πυκνοκατοικημένες πόλεις στον κόσμο.

Η πόλη βρίσκεται αντιμέτωπη με διπλή πίεση: από τη μία ο αυξανόμενος πληθυσμός και από την άλλη η άνοδος της στάθμης της θάλασσας λόγω της κλιματικής αλλαγής. Ο διαθέσιμος χώρος μειώνεται συνεχώς και η κυβέρνηση αναζήτησε λύση μέσω επιχωμάτωσης, δηλαδή δημιουργίας νέας γης με μεταφορά άμμου.

Το 2019, ανατέθηκε σε ολλανδική εταιρεία η επιχωμάτωση της λιμνοθάλασσας του νησιού Γκουλχιφάλου, κοντά στη Μαλέ. Για το έργο χρειάστηκαν περίπου 24,5 εκατομμύρια κυβικά μέτρα άμμου, που εξορύχθηκαν από τεράστιες εκτάσεις του βόρειου ατόλλου Μαλέ.

Λίγους μήνες αργότερα, περιβαλλοντικές μελέτες κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι οι ζημιές ήταν μη αναστρέψιμες. Παρ’ όλα αυτά, το έργο είχε ήδη προχωρήσει.

Καταστροφή κοραλλιογενών υφάλων και θαλάσσιας ζωής

Η έκθεση του ΟΗΕ καταγράφει ότι οι εργασίες κατέστρεψαν περίπου 200 εκτάρια κοραλλιογενών υφάλων και λιμνοθαλασσών, ακόμη και μέσα σε προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές.

Οι επιπτώσεις είναι τεράστιες. Η καταστροφή αυτών των οικοσυστημάτων σημαίνει απώλεια φυσικών ενδιαιτημάτων για ψάρια, χελώνες, καβούρια, θαλάσσια πτηνά και δεκάδες άλλα είδη που στηρίζουν την αλιεία, τον τουρισμό και τη συνολική ισορροπία των ωκεανών.

Παράλληλα, η επιχωμάτωση προκαλεί έντονη παράκτια διάβρωση και μόνιμη αλλοίωση του φυσικού υποστρώματος των θαλασσών.

Ο Πασκάλ Πεδουζί, διευθυντής της βάσης δεδομένων παγκόσμιων πόρων του UNEP στη Γενεύη, υπογράμμισε ότι η άμμος αποτελεί «την πρώτη γραμμή άμυνας απέναντι στην άνοδο της στάθμης της θάλασσας και στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής».

Η άμμος είναι παντού στην καθημερινή ζωή

Το μέγεθος του προβλήματος γίνεται ακόμη πιο σοβαρό αν αναλογιστεί κανείς πόσο απαραίτητη είναι η άμμος στη σύγχρονη οικονομία.

Χρησιμοποιείται σχεδόν παντού: στην παραγωγή σκυροδέματος για σπίτια και δρόμους, σε γέφυρες, λιμάνια και θαλάσσια τείχη, αλλά και σε τεχνολογικά προϊόντα όπως τα μικροτσίπ, τα φωτοβολταϊκά πάνελ και τα τζάμια.

Παράλληλα, η φυσική άμμος λειτουργεί ως βασικός ρυθμιστής των οικοσυστημάτων. Προστατεύει παράκτιους υδροφορείς, φιλτράρει το νερό και συμβάλλει στη διατήρηση της βιοποικιλότητας.

Η αλόγιστη εξόρυξή της σημαίνει ότι ο άνθρωπος αφαιρεί ένα κρίσιμο «θεμέλιο» του φυσικού περιβάλλοντος.

Οι επιπτώσεις στις τοπικές κοινωνίες

Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στις Μαλδίβες. Η έκθεση παρουσιάζει αντίστοιχα παραδείγματα από τις Philippines και την Indonesia.

Στις Φιλιππίνες, η εξόρυξη 155 εκατομμυρίων κυβικών μέτρων άμμου για την κατασκευή αεροδρομίου οδήγησε σε κατάρρευση των τοπικών αλιευτικών κοινοτήτων στον κόλπο της Μανίλα. Μετά την απομάκρυνση του βυθού, τα ψάρια δεν επέστρεψαν ποτέ στις περιοχές αυτές.

Στη Νότια Σουλαουέσι της Ινδονησίας, η εξόρυξη άμμου για αστικά έργα προκάλεσε πτώση έως και 80% στα εισοδήματα των αλιέων, καθώς καταστράφηκαν βασικοί αλιευτικοί χώροι.

Οι συνέπειες είναι επομένως όχι μόνο περιβαλλοντικές αλλά και κοινωνικές και οικονομικές.

Η «αόρατη» κρίση του πλανήτη

Παρότι η άμμος είναι το πιο εξορυσσόμενο στερεό υλικό στον κόσμο, το πρόβλημα παραμένει σχετικά άγνωστο στο ευρύ κοινό.

Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι η υπερεκμετάλλευση των φυσικών αποθεμάτων μπορεί να προκαλέσει αλυσιδωτές επιπτώσεις: διάβρωση ακτών, καταστροφή θαλάσσιων οικοσυστημάτων, απώλεια βιοποικιλότητας και αποσταθεροποίηση ολόκληρων περιοχών που εξαρτώνται από την αλιεία και τον τουρισμό.

Το μεγάλο στοίχημα πλέον είναι η εύρεση πιο βιώσιμων πρακτικών εξόρυξης και η ανάπτυξη εναλλακτικών υλικών, πριν η «σιωπηλή κρίση της άμμου» εξελιχθεί σε μία από τις μεγαλύτερες οικολογικές απειλές του 21ου αιώνα.

Πηγή: Pagenews.gr