Πούτιν: «πολιτισμένο διαζύγιο» με την Αρμενία – Ρωγμές στην αυτοκρατορία του μετασοβιετικού χώρου

Η Μόσχα φαίνεται να αποδέχεται για πρώτη φορά τη δυνατότητα “ομαλής αποχώρησης” κρατών από τη ρωσική σφαίρα επιρροής, την ώρα που η Ουκρανία παραμένει το απόλυτο πεδίο σύγκρουσης.

Η δήλωση του Βλαντίμιρ Πούτιν ότι η Ρωσία και η Αρμενία μπορούν να φτάσουν σε ένα «πολιτισμένο διαζύγιο» σηματοδοτεί μια από τις πιο ασυνήθιστες μετατοπίσεις ρητορικής της Μόσχας τα τελευταία χρόνια. Ενώ η Ρωσία συνεχίζει τον πόλεμο στην Ουκρανία με στόχο τη διατήρηση της επιρροής της, στην περίπτωση της Αρμενίας εμφανίζεται –τουλάχιστον σε επίπεδο διατύπωσης– πιο διαλλακτική.

Η Αρμενία απομακρύνεται από τη ρωσική ομπρέλα

Η κρίση στις σχέσεις Μόσχας–Γερεβάν έχει βαθιές ρίζες. Η αποτυχία της Ρωσίας να λειτουργήσει ως αξιόπιστος εγγυητής ασφάλειας στον πόλεμο Αρμενίας–Αζερμπαϊτζάν, σε συνδυασμό με την ενίσχυση των σχέσεων της Αρμενίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση, έχει οδηγήσει σε ραγδαία αναπροσαρμογή της γεωπολιτικής της πορείας.

Η κυβέρνηση Πασινιάν κινείται πλέον προς μια σταδιακή απεξάρτηση από τη ρωσική επιρροή, επενδύοντας σε ευρωπαϊκές δομές ασφάλειας και οικονομικής συνεργασίας. Η μετατόπιση αυτή δεν είναι απλώς διπλωματική — είναι στρατηγική αναδιάταξη ενός κράτους που επί δεκαετίες θεωρούνταν μέρος του ρωσικού γεωπολιτικού “μαλακού υπογαστρίου”.

Η Ευρώπη μπαίνει στον Νότιο Καύκασο

Η Ευρωπαϊκή Ένωση εντείνει την παρουσία της στην περιοχή, επιχειρώντας να μετατρέψει την Αρμενία σε κόμβο συνεργασίας ασφάλειας και ενέργειας.

Η ενίσχυση της ευρωπαϊκής εμπλοκής:

• υποστηρίζει ειρηνευτικές διαδικασίες με το Αζερμπαϊτζάν
• μειώνει την εξάρτηση από ρωσικά συστήματα ασφαλείας
• ανοίγει δίαυλο στρατιωτικής και τεχνολογικής συνεργασίας
• ενισχύει τη θεσμική ευθυγράμμιση με την ΕΕ

Η Μόσχα βλέπει αυτή την κινητικότητα ως άμεση διάβρωση της επιρροής της στον Νότιο Καύκασο.

«Πολιτισμένο διαζύγιο» ή τακτικός ελιγμός;

Η φράση του Πούτιν περί «πολιτισμένου διαζυγίου» μπορεί να ερμηνευθεί με δύο τρόπους:

• ως ρεαλιστική αποδοχή της απώλειας ελέγχου στην Αρμενία
• ή ως τακτική διαχείριση μιας αναπόφευκτης αποστασιοποίησης με όρους Μόσχας

Το κρίσιμο στοιχείο της δήλωσης είναι ότι για πρώτη φορά η Ρωσία συνδέει μια πιθανή απομάκρυνση με δημοψήφισμα και όχι με γεωπολιτική αντιπαράθεση. Αυτό αλλάζει το πλαίσιο: από σκληρή επιβολή σε ελεγχόμενη αποχώρηση.

Το παράδοξο της Ουκρανίας

Το πιο εμφανές γεωπολιτικό παράδοξο είναι η αντίθεση με την Ουκρανία.

• Στην Ουκρανία: πόλεμος για να αποτραπεί η απομάκρυνση
• Στην Αρμενία: ρητορική αποδοχής πιθανής απομάκρυνσης

Αυτό δημιουργεί μια εσωτερική αντίφαση στη ρωσική στρατηγική: αν ένα κράτος μπορεί να αποχωρήσει ειρηνικά από τη ρωσική σφαίρα, τότε η συνέχιση ενός πολέμου αλλού καθίσταται πολιτικά πιο δύσκολη να εξηγηθεί.

Ρωγμές στον μετασοβιετικό χώρο

Η περίπτωση της Αρμενίας δεν είναι μεμονωμένη. Αντίθετα, εντάσσεται σε μια ευρύτερη τάση αποσυσπείρωσης του μετασοβιετικού συστήματος επιρροής που είχε οικοδομήσει η Μόσχα μέσω οργανισμών όπως:

• η Ευρασιατική Οικονομική Ένωση (EAEU)
• ο Οργανισμός Συλλογικής Ασφάλειας (CSTO)

Η αποδυνάμωση αυτών των θεσμών ενισχύει την τάση πολλαπλών εξωτερικών προσανατολισμών από πρώην σοβιετικές δημοκρατίες.

Η γεωπολιτική σημασία της δήλωσης

Η ουσία της δήλωσης Πούτιν δεν είναι η Αρμενία καθαυτή, αλλά το προηγούμενο που δημιουργεί:

• αναγνώριση ότι η αποχώρηση από τη ρωσική σφαίρα επιρροής είναι πιθανή
• μετατόπιση από στρατιωτική επιβολή σε πολιτική διαχείριση
• έμμεση παραδοχή ορίων της ρωσικής ισχύος στον μετασοβιετικό χώρο

Αυτό μπορεί να ενθαρρύνει και άλλα κράτη της περιοχής να επανεξετάσουν τη θέση τους ανάμεσα σε Μόσχα και Δύση.

Μια αυτοκρατορία υπό διαπραγμάτευση

Η ρωσική στρατηγική φαίνεται να κινείται πλέον σε δύο ταυτόχρονες κατευθύνσεις: σύγκρουση όπου θεωρεί κρίσιμη τη γεωπολιτική επιβίωση (Ουκρανία) και διαπραγμάτευση όπου η επιρροή της φθίνει (Αρμενία).

Το αποτέλεσμα είναι ένα νέο, ρευστό τοπίο στον μετασοβιετικό χώρο, όπου η έννοια της «σφαίρας επιρροής» δεν καθορίζεται πλέον μόνο από στρατιωτική ισχύ, αλλά και από την ικανότητα πολιτικής και οικονομικής έλξης.

Πηγή: pagenews.gr