Η Μέση Ανατολή εισέρχεται σε μία από τις πιο επικίνδυνες περιόδους της τελευταίας δεκαετίας. Τρεις μήνες μετά την αμερικανοϊσραηλινή στρατιωτική επιχείρηση κατά του Ιράν, ούτε η στρατιωτική πίεση ούτε οι παρασκηνιακές διαπραγματεύσεις έχουν οδηγήσει σε αποκλιμάκωση. Αντίθετα, η περιοχή βρίσκεται παγιδευμένη σε έναν ιδιότυπο πόλεμο φθοράς, όπου καμία πλευρά δεν δείχνει διατεθειμένη να υποχωρήσει και κάθε λάθος υπολογισμός μπορεί να προκαλέσει γενικευμένη ανάφλεξη.
Η δήλωση του εκπροσώπου του υπουργείου Εξωτερικών του Κατάρ, Ματζέντ αλ-Ανσάρι, ότι οι συνομιλίες ΗΠΑ–Ιράν «χρειάζονται περισσότερο χρόνο», επιβεβαιώνει το κλίμα παρατεταμένης αβεβαιότητας. Την ίδια ώρα, ο Αμερικανός πρόεδρος Τραμπ υποστήριξε πως ανέβαλε προγραμματισμένο χτύπημα κατά του Ιράν έπειτα από πιέσεις του Κατάρ, της Σαουδικής Αραβίας και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, αποκαλύπτοντας πόσο κοντά βρέθηκε η περιοχή σε νέα στρατιωτική σύγκρουση.
Το Ορμούζ στο επίκεντρο της σύγκρουσης
Το πραγματικό επίδικο πλέον δεν είναι μόνο το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης. Είναι ο έλεγχος του Στενού του Ορμούζ — της σημαντικότερης ενεργειακής αρτηρίας του πλανήτη.
Πριν από την κρίση, περίπου το 25% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και σχεδόν το 20% του LNG διέρχονταν από το Ορμούζ. Σήμερα, η μερική παράλυση της ναυσιπλοΐας προκαλεί ήδη αλυσιδωτές επιπτώσεις στις αγορές, αυξήσεις τιμών και σοβαρές ανησυχίες για τη διεθνή ενεργειακή ασφάλεια.
Η Τεχεράνη θεωρεί τον έλεγχο του Ορμούζ στρατηγικό εργαλείο επιβίωσης. Σύμφωνα με Ιρανούς αξιωματούχους, η εγκατάλειψη αυτού του μοχλού πίεσης θα ισοδυναμούσε με πολιτική συνθηκολόγηση και ιδεολογική ήττα της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Ο πρόεδρος του Ιράν Masoud Pezeshkian δήλωσε χαρακτηριστικά ότι «ο διάλογος δεν σημαίνει παράδοση», επιχειρώντας να στείλει μήνυμα τόσο προς την Ουάσιγκτον όσο και προς το εσωτερικό του Ιράν ότι η Τεχεράνη δεν πρόκειται να διαπραγματευτεί υπό καθεστώς εξαναγκασμού.
Η στρατηγική αποτυχία της πίεσης
Στο Ισραήλ, οι φωνές που ζητούν νέο πλήγμα κατά του Ιράν ενισχύονται καθημερινά. Ωστόσο, ακόμη και Ισραηλινοί αναλυτές αμφισβητούν πλέον την αποτελεσματικότητα της στρατηγικής κλιμάκωσης.
Ο πρώην επικεφαλής του τμήματος Ιράν στις ισραηλινές στρατιωτικές υπηρεσίες πληροφοριών και νυν ερευνητής του Ινστιτούτου Μελετών Εθνικής Ασφάλειας, Ντάνι Κιτρινόβιτς, προειδοποιεί ότι η θεωρία της «μέγιστης πίεσης» έχει ήδη αποτύχει.
«Δοκιμάσαμε επανειλημμένα την πίεση και το Ιράν δεν συνθηκολόγησε», σημειώνει, εκτιμώντας ότι νέα χτυπήματα πιθανόν να οδηγήσουν μόνο σε μεγαλύτερη περιφερειακή αποσταθεροποίηση.
Η εκτίμηση αυτή αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα καθώς, παρά τις εκτεταμένες αμερικανοϊσραηλινές επιδρομές, το ιρανικό καθεστώς όχι μόνο δεν κατέρρευσε αλλά εμφανίζεται περισσότερο ριζοσπαστικοποιημένο και αποφασισμένο να διατηρήσει τις στρατηγικές του δυνατότητες.
Οι συνομιλίες σε πλήρες αδιέξοδο
Οι έμμεσες επαφές μέσω Πακιστάν δεν απέφεραν ουσιαστική πρόοδο. Οι Ηνωμένες Πολιτείες απαιτούν:
- Πλήρη διακοπή εμπλουτισμού ουρανίου για 20 χρόνια
- Μεταφορά των αποθεμάτων υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου εκτός Ιράν
- Επαναφορά της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στο Ορμούζ χωρίς ιρανικούς περιορισμούς
Από την άλλη πλευρά, η Τεχεράνη ζητά:
- Τερματισμό των επιθέσεων
- Εγγυήσεις ασφαλείας
- Πολεμικές αποζημιώσεις
- Αναγνώριση ειδικού καθεστώτος ελέγχου στο Ορμούζ
- Πρόσβαση σε παγωμένα ιρανικά κεφάλαια ύψους 30 δισεκατομμυρίων δολαρίων
Το χάσμα παραμένει τεράστιο.
Ο αναλυτής της International Crisis Group, Αλί Βαέζ, εκτιμά πως καμία πλευρά δεν θεωρεί ότι πιέζεται αρκετά ώστε να κάνει τις «επώδυνες παραχωρήσεις» που απαιτούνται για συμφωνία.
«Και οι δύο πιστεύουν ότι ο χρόνος λειτουργεί υπέρ τους. Αυτή ακριβώς η αντίληψη καθιστά τη συμφωνία σχεδόν αδύνατη», σημειώνει.
Η οικονομία του Ιράν υπό ασφυξία
Παρά τη δημόσια αδιαλλαξία, στο εσωτερικό του Ιράν η κατάσταση γίνεται ολοένα πιο δύσκολη.
Ο πληθωρισμός αυξάνεται, η ανεργία επιδεινώνεται και οι απεργίες σε κρίσιμους τομείς πιέζουν έντονα την οικονομία. Πηγές κοντά στο ιρανικό καθεστώς παραδέχονται ότι η Τεχεράνη δεν επιθυμεί μια μακροχρόνια κατάσταση «ούτε πολέμου ούτε ειρήνης».
Για αυτό και το Ιράν εμφανίζεται διατεθειμένο να εξετάσει μια προσωρινή συμφωνία: επαναλειτουργία του Ορμούζ υπό ιρανική εποπτεία, με αντάλλαγμα σταδιακή άρση του αμερικανικού αποκλεισμού.
Ωστόσο, η Ουάσιγκτον αρνείται να αποσυνδέσει το τέλος της κρίσης από το πυρηνικό πρόγραμμα.
Ο κίνδυνος νέας ανάφλεξης
Η μεγαλύτερη ανησυχία πλέον δεν αφορά το εάν θα υπάρξει συμφωνία, αλλά πόσο θα αντέξει αυτή η εύθραυστη ισορροπία χωρίς νέα στρατιωτική σύγκρουση.
Η Ουάσιγκτον εκτιμά ότι η πίεση μπορεί τελικά να λυγίσει την Τεχεράνη. Το Ιράν πιστεύει ότι έχει ήδη επιβιώσει της μέγιστης δυνατής πίεσης και ότι η αντοχή του αποτελεί από μόνη της στρατηγική νίκη.
Ανάμεσα στις δύο πλευρές, η παγκόσμια οικονομία παρακολουθεί με αγωνία.
Διότι όσο το Ορμούζ παραμένει εργαλείο γεωπολιτικής αντιπαράθεσης, η πιθανότητα ενός νέου πολέμου στη Μέση Ανατολή δεν απομακρύνεται — αντιθέτως, αυξάνεται καθημερινά.
Πηγή: pagenews.gr