Οι (μικρο)πολιτικές ατζέντες που καθυστερούν το deal ΗΠΑ – Ιράν
Η διπλωματία πλησιάζει. Η Μέση Ανατολή φλέγεται.Πιο κοντά από κάθε άλλη στιγμή των τελευταίων τεσσάρων μηνών φαίνεται να βρίσκονται οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν σε μια προκαταρκτική συμφωνία αποκλιμάκωσης, η οποία —εάν ολοκληρωθεί— μπορεί να αλλάξει όχι μόνο την ισορροπία ισχύος στη Μέση Ανατολή αλλά και τις παγκόσμιες αγορές ενέργειας.
Το ερώτημα πλέον κυριαρχεί σε διπλωματικούς και στρατηγικούς κύκλους της Ουάσιγκτον:
Γιατί καθυστερεί η υπογραφή;
Η απάντηση φαίνεται να βρίσκεται όχι μόνο στην Τεχεράνη, αλλά κυρίως στην Ιερουσαλήμ.
Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου δεν αντιμετωπίζει μια αμερικανοϊρανική συνεννόηση ως διπλωματική επιτυχία. Τη βλέπει ως πιθανή στρατηγική ήττα.
Και κάπου εκεί αρχίζει το πραγματικό γεωπολιτικό θρίλερ.
Το deal που μπορεί να αλλάξει την περιοχή
Σύμφωνα με προσχέδια Μνημονίου Κατανόησης που κυκλοφορούν σε πολιτικούς και διπλωματικούς κύκλους στις ΗΠΑ, η βάση της υπό διαμόρφωση συμφωνίας είναι το Στενό του Ορμούζ — το σημαντικότερο ενεργειακό choke point του πλανήτη.
Περίπου το 20% της παγκόσμιας διακίνησης πετρελαίου περνά καθημερινά από εκεί.
Η Ουάσιγκτον ζητά:
- πλήρη αποκατάσταση της ασφάλειας ναυσιπλοΐας,
- διακοπή παρενοχλήσεων σε εμπορικά πλοία,
- αποφυγή στρατιωτικών ενεργειών μέσω proxies,
- σταδιακό “πάγωμα” περιφερειακών κλιμακώσεων.
Σε αντάλλαγμα, οι ΗΠΑ φέρονται διατεθειμένες να:
- μειώσουν σταδιακά το πρόγραμμα οικονομικής πίεσης “Economic Fury”,
- επιτρέψουν περιορισμένες εξαγωγές ιρανικού πετρελαίου,
- εξετάσουν πρόσβαση της Τεχεράνης σε δεσμευμένα assets,
- ανοίξουν παράθυρο 60 ημερών για συνολική πυρηνική διαπραγμάτευση.
Το πιο δύσκολο κεφάλαιο παραμένει το πυρηνικό πρόγραμμα.
Η αμερικανική θέση είναι ξεκάθαρη:«Δεν θα υπάρξει πυρηνικό όπλο. Ούτε τώρα ούτε ποτέ.»
Η φράση αυτή επαναλαμβάνεται σχεδόν αυτούσια από αξιωματούχους του Λευκού Οίκου τις τελευταίες ημέρες.
Η “κρυφή” οικονομική ατζέντα του Τραμπ
Πίσω από τη γεωπολιτική, όμως, βρίσκεται η οικονομία.
Και εδώ η εξίσωση γίνεται απολύτως προεκλογική.
Η εκτόξευση των τιμών ενέργειας μετά τις επιθέσεις και την ανασφάλεια στο Ορμούζ απειλεί άμεσα τον βασικό στόχο του Τραμπ:τη μείωση επιτοκίων.
Ολόκληρη η οικονομική στρατηγική του Λευκού Οίκου στηρίζεται:
- στη χαλάρωση της Fed,
- στη φθηνότερη χρηματοδότηση,
- στη στήριξη των αγορών,
- στην ενίσχυση της κατανάλωσης πριν τις εκλογές.
Αλλά υψηλό πετρέλαιο σημαίνει:
- υψηλότερος πληθωρισμός,
- ακριβότερες μεταφορές,
- ακριβότερη ενέργεια,
- πίεση στην Federal Reserve.
Ακόμη κι αν ο Τραμπ αντικαταστήσει στο μέλλον τον επικεφαλής της Fed με πιο “συμβατό” πρόσωπο, η πραγματική αγορά ενέργειας δεν ελέγχεται πολιτικά.
Και αυτό εξηγεί γιατί η αποκλιμάκωση με το Ιράν δεν είναι μόνο διπλωματική ανάγκη.
Είναι οικονομική αναγκαιότητα.
Η Τεχεράνη δεν ψάχνει ειρήνη. Ψάχνει χρόνο.
Στο ιρανικό στρατόπεδο, η λογική είναι διαφορετική αλλά εξίσου πιεστική.
Οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) γνωρίζουν ότι οι τελευταίοι μήνες κόστισαν ακριβά:
- στρατιωτικά,
- οικονομικά,
- επιχειρησιακά,
- εσωτερικά πολιτικά.
Οι επιθέσεις σε proxy δίκτυα, οι απώλειες στη Συρία και στον Λίβανο, οι κυβερνοεπιχειρήσεις και η οικονομική ασφυξία έχουν δημιουργήσει πίεση ακόμη και μέσα στον ίδιο τον μηχανισμό εξουσίας της Τεχεράνης.
Γι’ αυτό το Ιράν δεν αναζητά “μεγάλη ειρήνη”.
Αναζητά:
- ανάσα,
- χρόνο,
- σταθεροποίηση,
- ανασυγκρότηση.
Μια περιορισμένη συμφωνία με τις ΗΠΑ επιτρέπει στην ιρανική ηγεσία να παρουσιάσει το αποτέλεσμα ως “ισότιμη διαπραγμάτευση” με την Ουάσιγκτον — όχι ως υποχώρηση απέναντι στο Ισραήλ.
Και αυτό είναι κρίσιμο για το εσωτερικό ακροατήριο.
Ο μεγάλος χαμένος μπορεί να είναι ο Νετανιάχου
Εδώ ακριβώς βρίσκεται το σημείο σύγκρουσης.
Για χρόνια, ο Μπενιαμίν Νετανιάχου έχτισε ολόκληρο το στρατηγικό και πολιτικό του αφήγημα πάνω στην υπαρξιακή απειλή του Ιράν.
Μια αμερικανοϊρανική αποκλιμάκωση:
- μειώνει την αίσθηση επείγοντος,
- αποδυναμώνει το αφήγημα “πολιορκημένου Ισραήλ”,
- περιορίζει την πολιτική πίεση προς την Τεχεράνη,
- αλλάζει τις ισορροπίες στην περιοχή.
Και αυτό συμβαίνει τη στιγμή που ο Ισραηλινός πρωθυπουργός εισέρχεται ίσως στη δυσκολότερη πολιτική περίοδο της καριέρας του.
Ο κυβερνητικός συνασπισμός παρουσιάζει ρωγμές.
Η κοινωνική πίεση αυξάνεται.
Οι οικογένειες των ομήρων πιέζουν.
Η αντιπολίτευση οργανώνεται.
Και το ενδεχόμενο πρόωρων εκλογών επανέρχεται δυναμικά στο παρασκήνιο.
Το πολιτικό παράδοξο του Ισραήλ
Ακόμη κι αν ο Νετανιάχου χάσει εκλογικά ποσοστά, μπορεί να παραμείνει στην εξουσία.
Γιατί;
Διότι η ισραηλινή αντιπολίτευση αρνείται —τουλάχιστον μέχρι στιγμής— να σχηματίσει κυβέρνηση με στήριξη αραβικών κομμάτων.
Αυτό δημιουργεί ένα παράδοξο:ο Νετανιάχου μπορεί να μην κερδίσει, αλλά να μην ηττηθεί ποτέ πραγματικά.
Σε ένα κατακερματισμένο κοινοβουλευτικό σύστημα, οι αριθμοί των συμμαχιών συχνά είναι ισχυρότεροι από το ίδιο το εκλογικό αποτέλεσμα.
Γιατί ο Τραμπ δεν υπογράφει ακόμη
Παρά τη θετική εισήγηση των διαπραγματευτών του, ο Τραμπ φαίνεται να καθυστερεί για τέσσερις λόγους:
1. Περιμένει περισσότερες ιρανικές παραχωρήσεις
Θέλει μια “μεγάλη νίκη” που θα παρουσιαστεί ως προσωπικός θρίαμβος.
2. Δεν θέλει ανοιχτή ρήξη με τον Νετανιάχου
Η σχέση τους είναι στρατηγική αλλά και εκλογικά κρίσιμη.
3. Χρησιμοποιεί την καθυστέρηση ως πίεση
Η αβεβαιότητα λειτουργεί ως διαπραγματευτικό εργαλείο.
4. Θέλει να εμφανιστεί ως ο ηγέτης που “επέβαλε” ειρήνη μέσω ισχύος
Η εικόνα “peace through strength” είναι κεντρική στο πολιτικό branding του.
Οι τελευταίες δηλώσεις που δείχνουν συμφωνία
Ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς δήλωσε:«Οι Ιρανοί φαίνεται να διαπραγματεύονται με καλή πίστη.»
Ο Στίβεν Μίλερ αποκάλυψε:«Το Ιράν έχει ήδη προχωρήσει σε δραματικές παραχωρήσεις.»
Ενώ ο ίδιος ο Τραμπ άφησε να εννοηθεί ότι:«Βρισκόμαστε πολύ κοντά σε κάτι σημαντικό.»
Η φρασεολογία αυτή δεν χρησιμοποιείται τυχαία.
Στην αμερικανική διπλωματική γλώσσα, τέτοιες δηλώσεις αποτελούν συνήθως “προετοιμασία κοινού” πριν από ανακοινώσεις.
Το πραγματικό ερώτημα πλέον
Το ερώτημα δεν είναι πλέον αν ΗΠΑ και Ιράν μπορούν να φτάσουν σε συμφωνία.
Το πραγματικό ερώτημα είναι:μπορεί να υπάρξει αμερικανοϊρανική αποκλιμάκωση χωρίς ισραηλινή κλιμάκωση;
Διότι αυτή τη στιγμή στη Μέση Ανατολή συγκρούονται τρία διαφορετικά πολιτικά ρολόγια:
- Η Ουάσιγκτον θέλει σταθερότητα.
- Η Τεχεράνη θέλει επιβίωση.
- Ο Νετανιάχου χρειάζεται διαρκή πίεση και σύγκρουση.
Και όσο αυτά τα τρία timelines παραμένουν ασύμβατα, η περιοχή θα συνεχίσει να κινείται μεταξύ διπλωματίας και πολέμου.
Τι πραγματικά συμβαίνει πίσω από τις κουρτίνες
Το βαθύτερο στρατηγικό διακύβευμα
Η Ουάσιγκτον επιχειρεί σταδιακά να μεταφέρει στρατηγικό βάρος προς την Ασία και τον ανταγωνισμό με την Κίνα.
Για να το κάνει αυτό χρειάζεται:
- λιγότερα ανοιχτά μέτωπα στη Μέση Ανατολή,
- σταθερές ενεργειακές ροές,
- περιορισμένη στρατιωτική εμπλοκή.
Αντίθετα, το Ισραήλ φοβάται ότι μια “ελεγχόμενη συνύπαρξη” ΗΠΑ–Ιράν θα οδηγήσει σε μακροπρόθεσμη νομιμοποίηση της ιρανικής περιφερειακής επιρροής.
Το χάσμα αυτό δεν είναι τακτικό.
Είναι στρατηγικό.
Και πιθανόν βαθύτερο απ’ όσο εμφανίζεται δημόσια.
Η Μέση Ανατολή βρίσκεται ξανά στο ίδιο γνώριμο σημείο:
εκεί όπου η διπλωματία προχωρά ακριβώς την ώρα που οι στρατοί συνεχίζουν να πολεμούν.
Και ίσως αυτή να είναι η πιο επικίνδυνη φάση απ’ όλες.
Γιατί οι συμφωνίες συχνά δεν καταρρέουν όταν αποτυγχάνουν οι διαπραγματεύσεις.
Καταρρέουν όταν κάποιοι φοβούνται ότι μπορεί να πετύχουν.
Πηγή: pagenews.gr