Το «αγκάθι» του Ορμούζ απειλεί τη νέα ισορροπία ΗΠΑ – Ιράν

Η Ουάσιγκτον ζητά πλήρη ελευθερία ναυσιπλοΐας, η Τεχεράνη επιμένει στον ρόλο της στα Στενά του Ορμούζ και το σημαντικότερο ενεργειακό πέρασμα του πλανήτη μετατρέπεται στο πρώτο μεγάλο τεστ της εύθραυστης συμφωνίας.

Η νέα συμφωνία αποκλιμάκωσης μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν μπορεί να άνοιξε ένα παράθυρο διπλωματικής ηρεμίας στη Μέση Ανατολή, όμως το πραγματικό τεστ βρίσκεται ήδη μπροστά: τα Στενά του Ορμούζ.

Το πέρασμα από το οποίο διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου εξελίσσεται στο πιο δύσκολο σημείο της αμερικανοϊρανικής συνεννόησης. Και αυτό γιατί Ουάσιγκτον και Τεχεράνη δεν διαφωνούν απλώς σε τεχνικές λεπτομέρειες. Διαφωνούν στον πυρήνα του ζητήματος: ποιος έχει τον τελικό λόγο στην ασφάλεια και τη ναυσιπλοΐα στο Ορμούζ.

Δύο διαφορετικές αναγνώσεις της συμφωνίας

Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, η συμφωνία σημαίνει πλήρη και ανεμπόδιστη ελευθερία ναυσιπλοΐας στα Στενά. Η Ουάσιγκτον θεωρεί ότι κανένα εμπορικό πλοίο δεν πρέπει να υπόκειται σε περιορισμούς, ελέγχους ή παρενοχλήσεις από τις ιρανικές δυνάμεις.

Για την Τεχεράνη, όμως, η εικόνα είναι διαφορετική. Το Ιράν θεωρεί ότι η γεωγραφική του θέση του δίνει ειδικό ρόλο στην επιτήρηση του περάσματος. Επιμένει ότι η ασφάλεια στο Ορμούζ δεν μπορεί να ορίζεται αποκλειστικά από αμερικανικούς ή δυτικούς κανόνες, αλλά πρέπει να λαμβάνει υπόψη και τις ιρανικές «κόκκινες γραμμές».

Με άλλα λόγια, οι ΗΠΑ βλέπουν το Ορμούζ ως διεθνή θαλάσσια αρτηρία. Το Ιράν το βλέπει και ως πεδίο κυριαρχικής επιρροής.

Το ενεργειακό πέρασμα που κρατά όμηρες τις αγορές

Τα Στενά του Ορμούζ δεν είναι ένα ακόμη θαλάσσιο πέρασμα. Είναι ο στενός δίαυλος που συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τον Ινδικό Ωκεανό και από εκεί με τις παγκόσμιες αγορές ενέργειας.

Μέσα από αυτό περνούν καθημερινά τεράστιες ποσότητες πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου. Οποιαδήποτε διαταραχή στη ναυσιπλοΐα μπορεί να αυξήσει άμεσα τις τιμές της ενέργειας, να εκτοξεύσει τα ασφάλιστρα των πλοίων και να προκαλέσει αλυσιδωτές επιπτώσεις σε Ευρώπη, Ασία και Ηνωμένες Πολιτείες.

Γι’ αυτό και το Ορμούζ βρίσκεται πλέον στο κέντρο της νέας διπλωματικής εξίσωσης. Δεν είναι μόνο στρατιωτικό ζήτημα. Είναι ζήτημα παγκόσμιας οικονομικής σταθερότητας.

Η Ουάσιγκτον θέλει κανόνες χωρίς ιρανικό βέτο

Η αμερικανική θέση είναι καθαρή: η συμφωνία με το Ιράν δεν μπορεί να αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο νέων κρίσεων στη ναυσιπλοΐα.

Η Ουάσιγκτον επιδιώκει ένα καθεστώς όπου η Τεχεράνη δεν θα μπορεί να χρησιμοποιεί τα Στενά ως εργαλείο πίεσης σε περιόδους έντασης. Για τις ΗΠΑ, η ελευθερία διέλευσης των πλοίων πρέπει να είναι αδιαπραγμάτευτη.

Αυτό συνδέεται και με την ευρύτερη αμερικανική στρατηγική: να περιοριστεί η δυνατότητα του Ιράν να επηρεάζει τις διεθνείς αγορές ενέργειας και να χρησιμοποιεί τη γεωγραφία του ως μοχλό διαπραγμάτευσης.

Η Τεχεράνη δεν θέλει να χάσει το ισχυρότερο χαρτί της

Από την πλευρά του, το Ιράν δεν δείχνει διατεθειμένο να εγκαταλείψει ένα από τα σημαντικότερα στρατηγικά του πλεονεκτήματα.

Η δυνατότητα πίεσης στο Ορμούζ αποτελεί εδώ και δεκαετίες βασικό εργαλείο της ιρανικής αποτροπής. Ακόμη και όταν δεν κλείνει το πέρασμα, η απειλή ότι μπορεί να διαταράξει τη ναυσιπλοΐα αρκεί για να προκαλέσει νευρικότητα στις αγορές και ανησυχία στις δυτικές πρωτεύουσες.

Για την Τεχεράνη, η πλήρης αποδοχή των αμερικανικών όρων θα ισοδυναμούσε με απώλεια ενός κρίσιμου διαπραγματευτικού χαρτιού.

Η εύθραυστη συμφωνία μπαίνει σε δοκιμασία

Η αμερικανοϊρανική συμφωνία παρουσιάστηκε ως βήμα αποκλιμάκωσης. Όμως το Ορμούζ αποκαλύπτει πόσο εύθραυστη παραμένει.

Οι δύο πλευρές μπορεί να συμφωνούν στην ανάγκη αποφυγής γενικευμένης σύγκρουσης, αλλά δεν έχουν ακόμη καταλήξει σε κοινή αντίληψη για την εφαρμογή της συμφωνίας στην πράξη.

Αν ένα πλοίο δεχθεί έλεγχο, παρενόχληση ή επίθεση, ποιος θα κρίνει αν πρόκειται για παραβίαση; Αν οι Φρουροί της Επανάστασης κινηθούν επιθετικά σε διεθνή ύδατα, θα θεωρηθεί παραβίαση της συμφωνίας ή άσκηση ιρανικής ασφάλειας; Αν οι ΗΠΑ απαντήσουν στρατιωτικά, θα καταρρεύσει το πλαίσιο αποκλιμάκωσης;

Αυτά τα ερωτήματα παραμένουν αναπάντητα.

Η Ευρώπη παρακολουθεί με ανησυχία

Για την Ευρώπη, το Ορμούζ είναι κρίσιμο όχι μόνο γεωπολιτικά αλλά και οικονομικά.

Μια νέα κρίση στα Στενά θα μπορούσε να πιέσει τις τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου, να αυξήσει το κόστος μεταφορών και να επιβαρύνει ξανά τις ευρωπαϊκές οικονομίες, οι οποίες παραμένουν ευάλωτες σε ενεργειακές αναταράξεις.

Γι’ αυτό και οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις στηρίζουν την αποκλιμάκωση, αλλά ανησυχούν ότι η συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν μπορεί να αποδειχθεί ανεπαρκής αν δεν περιλαμβάνει σαφείς μηχανισμούς επιτήρησης και διαχείρισης κρίσεων.

Ο ρόλος των περιφερειακών παικτών

Το Ορμούζ δεν αφορά μόνο την Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη. Σαουδική Αραβία, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Κατάρ, Ομάν και άλλες χώρες του Κόλπου έχουν άμεσο συμφέρον από τη διατήρηση ανοιχτών θαλάσσιων οδών.

Ταυτόχρονα, το Ισραήλ παρακολουθεί με καχυποψία οποιαδήποτε συμφωνία που μπορεί να δώσει στο Ιράν οικονομική ανάσα ή γεωπολιτικό χώρο.

Έτσι, ακόμη και αν οι ΗΠΑ και το Ιράν επιχειρήσουν να κρατήσουν ζωντανό το διπλωματικό πλαίσιο, η περιφερειακή πραγματικότητα παραμένει εκρηκτική.

Το πραγματικό διακύβευμα

Το ερώτημα δεν είναι μόνο αν το Ορμούζ θα παραμείνει ανοιχτό. Το ερώτημα είναι υπό ποιους όρους.

Αν επικρατήσει η αμερικανική αντίληψη, το Ιράν θα πρέπει να αποδεχθεί περιορισμό της επιρροής του στο πιο κρίσιμο θαλάσσιο πέρασμα της περιοχής. Αν επικρατήσει η ιρανική αντίληψη, οι ΗΠΑ θα έχουν συμφωνήσει σε ένα πλαίσιο όπου η Τεχεράνη διατηρεί σημαντικό βαθμό ελέγχου.

Και στις δύο περιπτώσεις, το Ορμούζ γίνεται το πρώτο μεγάλο τεστ της νέας ισορροπίας.

Η επόμενη φάση

Η συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν δεν θα κριθεί μόνο στις αίθουσες των διαπραγματεύσεων. Θα κριθεί στη θάλασσα.

Κάθε κίνηση πολεμικού πλοίου, κάθε έλεγχος σε εμπορικό φορτίο, κάθε προειδοποίηση προς δεξαμενόπλοιο και κάθε στρατιωτική δήλωση μπορεί να λειτουργήσει ως σπίθα.

Το Ορμούζ είναι πλέον κάτι περισσότερο από γεωγραφικό πέρασμα. Είναι ο καθρέφτης της πραγματικής σχέσης ΗΠΑ – Ιράν μετά τη συμφωνία. Και όσο οι δύο πλευρές επιμένουν σε ανταγωνιστικές ερμηνείες, η νέα ισορροπία θα παραμένει εύθραυστη.

Πηγή: pagenews.gr